Khôi phục trục không gian gốc trong kỷ nguyên mới

Suốt chiều dài lịch sử, sông Hồng chính là "người mẹ" bồi đắp phù sa, khơi nguồn cho nền văn minh lúa nước và sự hình thành của Thăng Long – Hà Nội. Tuy nhiên, sau nhiều thập kỷ phát triển đô thị với xu hướng nén chặt trong lõi di sản, không gian sông Hồng dần bị bỏ ngỏ, nguồn lực quý giá này chưa được khai thác tương xứng với vị thế vốn có.

Bước ngoặt chiến lược đã được xác lập tại Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về "Xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới". Theo đó, quy hoạch Thủ đô đã xác định rõ cấu trúc đô thị đa cực, đa trung tâm, trong đó lấy sông Hồng làm trục cảnh quan sinh thái – văn hóa chủ đạo. Đây được xem là sự khôi phục trục không gian gốc, đưa dòng sông trở lại vị trí trái tim của thành phố.

Ông Trịnh Quang Dũng, Trưởng phòng Quản lý hoạt động quy hoạch, kiến trúc đô thị (Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội), khẳng định việc cụ thể hóa nội dung này trong quy hoạch 100 năm sẽ biến sông Hồng thành động lực quan trọng nhất để kết nối hai bờ Bắc – Nam. Mô hình phát triển hài hòa hai bên sông không chỉ giúp mở rộng không gian đô thị mà còn giải quyết bài toán cân bằng giữa bảo tồn và phát triển, giữa trị thủy an toàn và khai thác cảnh quan.

Đánh thức di sản và khát vọng "Kỳ tích sông Hồng"

Dưới góc nhìn của các chuyên gia văn hóa, việc đưa sông Hồng vào vị trí trung tâm là một sự tri ân đối với mạch nguồn nuôi sống tâm hồn người Hà Nội. PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh, việc triển khai các dự án cảnh quan, văn hóa dọc sông chính là cách để đánh thức những giá trị di sản đang ngủ quên. Từ đây, một chuỗi giá trị du lịch, trải nghiệm sẽ được hình thành, kết nối các địa danh lịch sử và làng nghề truyền thống như Cổ Loa, Bát Tràng, tạo nên một "hành lang di sản" sống động giữa lòng đô thị hiện đại.

Để tầm nhìn này không chỉ dừng lại trên mặt giấy, Hà Nội đang dồn lực cho những bước đi cụ thể về hạ tầng. Năm 2025 đánh dấu cột mốc quan trọng khi thành phố đồng loạt khởi công 7 dự án cầu vượt sông, minh chứng cho quyết tâm kết nối mạch máu giao thông đôi bờ. Trục Đại lộ Cảnh quan sông Hồng được kỳ vọng sẽ trở thành công trình biểu tượng, tích hợp đa chức năng từ kiểm soát lũ, phát triển không gian xanh đến hình thành các trung tâm sáng tạo.

TS Nguyễn Minh Phong nhận định, sự bứt phá về hạ tầng này không chỉ giúp giảm chi phí logistics hay thúc đẩy giao thương, mà còn tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ, thu hút nguồn vốn xã hội và tái cấu trúc toàn diện không gian kinh tế của Thủ đô. Khi các cây cầu nối liền những bờ vui, giá trị đất đai và chất lượng sống của người dân sẽ được nâng tầm rõ rệt.

Từ "trị thủy" sang "thích ứng và kiến tạo"

Một trong những điểm mới nhất trong tư duy quy hoạch lần này chính là sự chuyển đổi từ việc kiểm soát dòng sông sang hướng thích ứng và kiến tạo bền vững. Kiến trúc sư Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội, gọi đây là "cuộc hồi sinh" của sông Hồng. Dòng sông giờ đây không chỉ cung cấp nguồn nước mà còn là lá phổi xanh, giúp Thủ đô tăng cường khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu thông qua hệ thống hành lang sinh thái và công viên công cộng ven bờ.

Việc kiến tạo không gian sông Hồng mang ý nghĩa vượt ra ngoài ranh giới địa giới hành chính, đóng vai trò dẫn dắt phát triển cho toàn vùng Bắc Bộ. Với sự đồng thuận từ các cấp lãnh đạo đến cộng đồng khoa học, "Kỳ tích sông Hồng" đang dần hiện rõ hình hài. Đó sẽ là một diện mạo mới của Hà Nội: hiện đại nhưng không tách rời lịch sử, sôi động nhưng vẫn bình yên bên dòng chảy ngàn năm, xứng tầm là Thủ đô văn hiến - văn minh - hiện đại trong kỷ nguyên mới.

Vân Hà