Cà Mau – vùng đất cực Nam Tổ quốc, được hình thành từ lớp phù sa ”đen” đặc trưng của rừng tràm U Minh, mang tên gốc Khơ-me Tưk Khmâu nghĩa là “nước đen”. Từ lâu, Cà Mau gắn với hình ảnh xứ đầm lầy hoang sơ, nơi thiên nhiên phong phú tạo nên nhiều sản vật độc đáo. Trong bối cảnh lịch sử, vùng đất này mãi đến thời Nguyễn mới dần có cư dân khai khẩn; tuy nhiên, hệ sinh thái rừng đước – đầm lầy – sông rạch phong phú đã sớm trở thành cái nôi của những đặc sản trứ danh, trong đó có sò huyết Cà Mau. Theo “Cà Mau xưa” (Nghê Văn Lương, Huỳnh Minh, 2003), sò huyết Cà Mau xuất hiện nhiều và trở nên nổi tiếng từ những thập niên 1950 tại bãi Ông Trang, thuộc quận An Xuyên. Thời đó, người dân đã xếp sò huyết bên cạnh những đặc sản nổi tiếng nhất vùng đất Mũi như cá bống mú Năm Căn, nghêu Rẫy Chệc, hàu Đá Bạc.                   

Các tính chất đặc thù về chất lượng của sò huyết Cà Mau gồm: Hàm lượng Canxi (Ca): ≥ 112,97 mg/100g; hàm lượng Kẽm (Zn): ≥ 1,57 mg/100g; hàm lượng nước trong thịt: ≤ 87,26%; tỷ lệ phần thịt và dịch huyết/tổng khối lượng: ≥ 30,62%.

Sò huyết Cà Mau có được những đặc trưng riêng biệt về hình thái, thành phần chất lượng thịt nói trên là nhờ các điều kiện đặc thù của khu vực địa lý. Cà Mau là vùng duy nhất có ba mặt giáp biển, đồng thời chịu tác động của hai chế độ triều (bán nhật triều Biển Đông và nhật triều Biển Tây), tạo nên môi trường trao đổi nước đa hướng, liên tục và ít bị tù đọng. Điều kiện thủy động lực và hệ sinh thái rừng ngập mặn đã ảnh hưởng rõ rệt đến hình dạng và cấu trúc vỏ sò. Sự kết hợp của hai chế độ triều tạo dòng chảy ổn định, cùng với nền đáy bùn mịn giàu chất hữu cơ giúp duy trì hệ đệm carbonate và tạo điều kiện thuận lợi cho sò vùi lấp, tích lũy vật chất hình thành vỏ. Nhờ đó, sò huyết Cà Mau có thân tròn, kích thước tương đối đồng đều, gờ phóng xạ phát triển, có vòng sinh trưởng rõ nét. Điều kiện địa lý cũng quyết định đến màu sắc và tỷ lệ dịch huyết của sò huyết. Sự giao thoa của hai chế độ triều giúp duy trì hàm lượng oxy hòa tan ở mức phù hợp, thúc đẩy quá trình hô hấp và tổng hợp chất tạo nên màu đỏ của dịch huyết. Đồng thời, nguồn thức ăn tự nhiên phong phú (thực vật phù du, tảo đáy, mùn bã hữu cơ) cung cấp đầy đủ dinh dưỡng, làm tăng cường tổng hợp hemoglobin, từ đó tạo nên dịch huyết có màu đỏ tươi, lượng huyết nhiều. Bên cạnh đó, hàm lượng khoáng, đặc biệt là Canxi (Ca) và Kẽm (Zn), trong thịt sò huyết Cà Mau cũng chịu tác động trực tiếp từ điều kiện địa lý. Quá trình tích lũy Ca và Zn trong môi trường sống của sò huyết gắn chặt với các yếu tố tự nhiên đặc thù của tỉnh Cà Mau. Vị trí địa lý cùng hệ thống kênh rạch dày đặc và chế độ thủy triều đặc trưng tạo điều kiện thuận lợi cho trao đổi nước, đồng thời cung cấp nguồn khoáng giàu Ca và Zn thông qua nguồn thức ăn tự nhiên phong phú như thực vật phù du, tảo đáy và mùn bã hữu cơ. Các yếu tố này thúc đẩy quá trình vận chuyển, phân bố và tái huyền phù khoáng từ phù sa và trầm tích trong môi trường nước và ao nuôi; đồng thời duy trì môi trường ổn định, gia tăng các hạt hữu cơ mịn trong cột nước, phù hợp với cơ chế lọc ăn của sò huyết, qua đó nâng cao hiệu quả hấp thu và tích lũy khoáng trong mô. Khi điều kiện môi trường thuận lợi, sò huyết duy trì hoạt động lọc ăn hiệu quả, làm gia tăng tích lũy Ca và Zn. Sự kết hợp giữa địa hình bán đảo, chế độ triều kép và hệ sinh thái rừng ngập mặn tạo nên nền đáy bùn mịn, giàu hữu cơ với pH trung tính đến hơi kiềm, thúc đẩy quá trình phân hủy – khoáng hóa và tăng khả năng hấp thu các khoáng chất sẵn có như Ca và Zn, từ đó hình thành giá trị khác biệt về hàm lượng Ca và Zn trong thịt sò huyết tươi Cà Mau.Điều kiện đặc thù của khu vực địa lý có tác động rõ rệt đến hàm lượng nước trong sò huyết Cà Mau. Môi trường với độ mặn ổn định, độ đục và ánh sáng phù hợp thúc đẩy sự phát triển của vi tảo, giúp sò huyết lọc ăn hiệu quả, gia tăng tích lũy năng lượng và khoáng chất, qua đó làm giảm hàm lượng nước và hình thành cấu trúc thịt săn chắc. Bên cạnh đó, điều kiện môi trường ổn định, quá trình trao đổi nước thường xuyên cùng nguồn thức ăn tự nhiên dồi dào tạo điều kiện cho sò vận động và trao đổi chất mạnh, tăng tích lũy chất khô như glycogen và protein, góp phần giảm tỷ lệ nước và làm thịt đầy đặn hơn. Tổng hợp các yếu tố địa lý đặc thù như khí hậu, chế độ thủy triều, hệ sinh thái rừng ngập mặn và các chỉ tiêu môi trường (độ mặn, oxy hòa tan, pH ổn định, giàu khoáng dinh dưỡng) đã góp phần làm cho thịt sò huyết có độ săn chắc cao và hàm lượng nước thấp hơn.Ngoài yếu tố tự nhiên, kỹ thuật nuôi và thu hoạch tại địa phương cũng góp phần duy trì và phát huy các đặc tính đặc thù của sản phẩm. Việc lựa chọn vuông nuôi có khả năng lưu thông nước tốt, duy trì lớp bùn đáy tối thiểu khoảng 10 cm, kết hợp với quản lý trao đổi nước theo triều giúp ổn định các yếu tố môi trường (độ mặn, pH, độ trong), giúp sò huyết không bị sốc và nâng cao hiệu quả lọc ăn của sò. Phương thức nuôi sinh thái, không sử dụng thức ăn công nghiệp, tận dụng nguồn dinh dưỡng tự nhiên giúp sò tích lũy khoáng chất (Ca, Zn) trong mô mềm một cách tự nhiên. Đồng thời, việc thu hoạch theo phương thức thu tỉa với kích cỡ 60–70 con/kg đảm bảo chất lượng thương phẩm, góp phần duy trì đặc trưng thịt dày, chắc, ít nước và dịch huyết rõ.Tổng hợp các yếu tố trên cho thấy mối quan hệ chặt chẽ giữa điều kiện địa lý đặc thù của Cà Mau với các tính chất đặc trưng của sò huyết. Chính sự kết hợp giữa thủy triều kép, hệ sinh thái rừng ngập mặn, nền đáy giàu hữu cơ và phương thức nuôi phù hợp đã tạo nên sản phẩm sò huyết có hình thái đẹp, dịch huyết đỏ tươi, hàm lượng khoáng cao và chất lượng thịt vượt trội so với các khu vực khác.Khu vực địa lý bao gồm: Xã Hòa Tân thuộc thành phố Cà Mau, thị trấn Rạch Gốc và các xã: Tam Giang Tây, Tân Ân, Tân Ân Tây, Viên An, Viên An Đông, Đất Mũi thuộc huyện Ngọc Hiển,  thị trấn Năm Căn và các xã Hàm Rồng, Đất Mới, Hàng Vịnh, Lâm Hải, Hiệp Tùng, Tam Giang, Tam Giang Đông thuộc huyện Năm Căn, thị trấn Đầm Dơi và các xã: Ngọc Chánh, Nguyễn Huân, Quách Phẩm, Quách Phẩm Bắc, Tạ An Khương, Tạ An Khương Đông, Tạ An Khương Nam, Tân Dân, Tân Duyệt, Tân Đức, Tân Thuận, Tân Tiến, Tân Trung, Thanh Tùng, Trần Phán thuộc huyện Đầm Dơi, thị trấn Cái Nước và các xã: Lương Thế Trân, Thạnh Phú, Phú Hưng, Hưng Mỹ, Tân Hưng, Hòa Mỹ, Tân Hưng Đông, Đông Thới, Đông Hưng, Trần Thới thuộc huyện Cái Nước, thị trấn Cái Đôi Vàm và các xã: Phú Mỹ, Phú Tân, Phú Thuận, Tân Hải, Việt Thắng, Tân Hưng Tây, Nguyễn Việt Khái, Rạch Chèo thuộc huyện Phú Tân, các xã: Phong Điền, Phong Lạc, Lợi An thuộc huyện Trần Văn Thời tỉnh Cà Mau (tương ứng là: các phường Hòa Thành, Lý Văn Lâm; các xã: Đất Mũi, Phan Ngọc Hiển, Đất Mới, Tân Ân, Cái Đôi Vàm, Năm Căn, Tam Giang, Nguyễn Việt Khái, Phú Tân, Cái Nước, Quách Phẩm, Thanh Tùng, Tân Tiến, Đầm Dơi, Phú Mỹ, Hưng Mỹ, Tân Hưng, Trần Phán, Tạ An Khương, Tân Thuận, Sông Đốc, Trần Văn Thời, Lương Thế Trân thuộc tỉnh Cà Mau từ ngày 01/7/2025) theo bản đồ khu vực địa lý đã được Ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau phê duyệt.

TH