Không còn dừng lại ở những món quà mang tính hình thức, người tiêu dùng hiện đại, đặc biệt là tại các đô thị lớn và khối doanh nghiệp, đang đặt ra những tiêu chuẩn khắt khe về chất lượng, nguồn gốc và giá trị văn hóa ẩn chứa bên trong mỗi sản phẩm. Trong bối cảnh đó, chương trình "Mỗi xã một sản phẩm" (OCOP) không chỉ đóng vai trò là nguồn cung ứng dồi dào mà còn là "phép thử" quan trọng về mức độ chuẩn hóa của nông sản Việt trên hành trình chinh phục niềm tin khách hàng.

Thực tế cho thấy, nhu cầu sử dụng giỏ quà Tết có nguồn gốc trong nước đang tăng trưởng rõ rệt. Tuy nhiên, để một sản phẩm OCOP bước chân được vào phân khúc quà tặng cao cấp, rào cản lớn nhất không phải là sản lượng mà là sự đồng đều về chất lượng và khả năng kiểm soát sau công nhận. Báo cáo của Văn phòng Điều phối nông thôn mới Trung ương năm 2025 chỉ ra rằng, sự bùng nổ của thương mại điện tử với mức tăng trưởng 35% đã phản ánh rõ sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng: khách hàng ưu tiên sự tiện lợi đi kèm với minh bạch dữ liệu. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc số hóa thông tin sản phẩm.

Ông Nguyễn Minh Tiến, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại Nông nghiệp, nhận định rằng thị trường nội địa, đặc biệt là cao điểm Tết, chính là không gian tiêu thụ cốt lõi cho nông sản Việt. Nếu tổ chức tốt khâu truyền thông và quảng bá, các giỏ quà OCOP hoàn toàn có thể trở thành lựa chọn ưu tiên, thay thế dần các mặt hàng ngoại nhập. Để hiện thực hóa điều này, truy xuất nguồn gốc đã trở thành yêu cầu bắt buộc. Việc Bộ Nông nghiệp và Môi trường đẩy mạnh chuyển đổi số, cấp mã QR cho từng sản phẩm đã tạo ra nền tảng vững chắc. Khi khách hàng chỉ cần quét mã để truy cập toàn bộ dữ liệu từ vùng trồng, quy trình chế biến đến chứng chỉ an toàn, niềm tin đối với nông sản nội sẽ được củng cố tuyệt đối, giúp sản phẩm cạnh tranh bằng giá trị gia tăng thay vì chỉ chạy đua về giá cả.

Nhìn lại chặng đường phát triển, công tác xúc tiến thương mại cho sản phẩm OCOP đã diễn ra vô cùng sôi động. Từ những hội chợ quy mô quốc tế như OCOPEX đến các điểm giới thiệu đặc sản vùng miền, hình ảnh nông sản Việt đã không còn xa lạ. Đến nay, cả nước đã hình thành hơn 670 trung tâm và điểm bán hàng OCOP, tăng gấp 4,5 lần so với năm 2020. Thủ đô Hà Nội hiện đang dẫn đầu với mạng lưới 115 điểm giới thiệu, đưa sản phẩm OCOP tiếp cận trực tiếp với cư dân đô thị và du khách quốc tế. Những con số này minh chứng cho sự lan tỏa mạnh mẽ của chương trình, biến các tài nguyên bản địa thành những mặt hàng có giá trị kinh tế cao trên các kệ siêu thị hiện đại.

Tại các địa phương, tác động của chương trình OCOP được đo lường cụ thể bằng thu nhập của người nông dân. Điển hình như tại An Giang, việc tinh chế và đóng gói chuyên nghiệp đã giúp giá trị nông sản tăng từ 15% đến 20%. Tư duy "nông nghiệp xanh" đang dần bén rễ khi các chủ thể bắt đầu áp dụng tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP và kinh tế tuần hoàn. Những câu chuyện khởi nghiệp như thương hiệu nước mắm Huỳnh Khoa tại Phú Quốc là minh chứng điển hình: việc đưa đặc sản địa phương đạt chuẩn 5 sao vào giỏ quà Tết không chỉ là hoạt động kinh doanh mà còn là lời cam kết của người nông dân về chất lượng và lòng tự hào quê hương.

Tính đến năm 2025, cả nước đã có gần 17.500 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, vượt xa mục tiêu ban đầu của Chính phủ. Sự phân bố sản phẩm từ Đồng bằng sông Hồng đến hạ lưu sông Mekong cho thấy khả năng khai thác lợi thế vùng miền cực kỳ đa dạng. Chương trình đã thu hút hơn 9.300 chủ thể tham gia, trong đó vai trò của các hợp tác xã được nâng tầm rõ rệt. Từ chỗ chỉ cung ứng dịch vụ đầu vào, các hợp tác xã nay đã trực tiếp tham gia sản xuất, xây dựng thương hiệu và làm chủ chuỗi giá trị.

Một hướng đi mới đầy triển vọng là việc kết nối sản phẩm OCOP với du lịch. Theo bà Đặng Hương Giang, Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội, các điểm giới thiệu sản phẩm cần được thiết kế thành không gian trải nghiệm văn hóa. Khi khách du lịch được lắng nghe câu chuyện về quy trình sản xuất, giá trị của món hàng sẽ được nâng lên một tầm cao mới. Đây là tiền đề để trong năm 2026, các trung tâm OCOP sẽ không chỉ bán hàng mà còn là nơi giới thiệu bản sắc địa phương, góp phần thúc đẩy sinh kế bền vững cho phụ nữ và đồng bào dân tộc thiểu số.

Dù đã đạt được những thành tựu rực rỡ với hơn 60% chủ thể có doanh thu tăng trưởng, nhưng OCOP vẫn đang đứng trước những thách thức mới. Bước vào giai đoạn 2026–2030, yêu cầu về phát triển xanh, giảm phát thải và chuyển đổi số ngày càng rõ nét. Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam nhận định, OCOP cần một cách tiếp cận mới để tạo sức sống và giá trị gia tăng cao hơn. Chuyên gia nông nghiệp Hoàng Trọng Thủy cũng cho rằng, OCOP đang ở "ngưỡng cửa" của giai đoạn phát triển mới, nơi xúc tiến thương mại phải trở thành công cụ chiến lược để đưa sản phẩm thoát khỏi phạm vi địa phương, tiến sâu vào thị trường toàn cầu bền vững.

PV