Đây là nền tảng công nghệ Việt Nam cần tiếp cận nếu muốn thoát khỏi phụ thuộc vào nhựa hóa dầu và vượt qua rào cản môi trường của các thị trường xuất khẩu.

Không giống với các loại “nhựa sinh học” pha từ tinh bột hay cellulose thường chỉ phân hủy một phần, vật liệu PHA (polyhydroxyalkanoates) được sản xuất nhờ quá trình lên men vi sinh vật biến đổi gen, có khả năng phân rã hoàn toàn trong đất, nước biển chỉ sau vài tháng, để lại CO₂ và sinh khối vi sinh.

Một số quốc gia như Nhật Bản, Hà Lan, Mỹ đã thương mại hóa PHA để sản xuất bao bì thực phẩm, dao thìa dĩa, thậm chí màng bọc nông nghiệp. Điều đặc biệt là loại vật liệu này không cần dầu mỏ làm nguyên liệu gốc – mà sử dụng nguồn carbon từ dầu cọ, glycerol, bã mía, hoặc thậm chí là khí CO₂, CH₄ – biến rác thành vật liệu mới.

Hiện tại, chi phí sản xuất PHA vẫn cao hơn nhựa truyền thống do quy mô hạn chế. Tuy nhiên, xu hướng đang đảo chiều khi EU áp thuế rác thải nhựa, và nhiều tập đoàn FMCG toàn cầu buộc phải dùng bao bì thân thiện. Đây là thời điểm để Việt Nam – quốc gia xuất khẩu bao bì lớn – cần tính toán chuyển đổi.

Một số nhóm nghiên cứu trong nước đã bắt đầu nuôi cấy chủng vi khuẩn sản xuất PHA từ bã nông sản, dịch thải thủy sản, thậm chí tận dụng khí sinh học từ bãi rác. Nếu được hỗ trợ từ chính sách khoa học công nghệ, đây có thể là cơ sở để hình thành ngành công nghiệp “vật liệu sinh học quốc gia”, giảm áp lực ô nhiễm nhựa và tăng giá trị gia tăng cho ngành nông nghiệp, thực phẩm.

Tương lai của ngành nhựa không còn là hóa dầu. Và Việt Nam, nếu muốn xuất khẩu xanh một cách thực chất, cần đặt cược vào sinh học tổng hợp – nơi vi khuẩn làm vật liệu thay con người.