Thay đổi tư duy từ mở rộng diện tích sang nâng cao chất lượng quản trị

Sự kiện thu hút sự tham gia của đông đảo các chuyên gia kinh tế, nhà khoa học, đại diện Bộ Xây dựng và cộng đồng doanh nghiệp trong bối cảnh Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa của những thay đổi mang tính bước ngoặt về không gian sinh tồn và phát triển. Hội thảo không chỉ đơn thuần là một diễn đàn học thuật mà còn là nơi nhận diện, làm rõ các khái niệm, mô hình và tác động của "siêu đô thị thế hệ mới" đối với lĩnh vực quy hoạch, phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Đây được xem là lời giải cho những điểm nghẽn mà các đô thị truyền thống tại Việt Nam đang gặp phải, đồng thời mở ra một chương mới cho quá trình đô thị hóa bền vững trong kỷ nguyên số.

Phát biểu khai mạc hội thảo, KTS Trần Ngọc Chính, Chủ tịch VUPDA, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng, đã thẳng thắn nhìn nhận rằng mô hình siêu đô thị truyền thốn vốn dựa trên sự gia tăng dân số cơ học và mở rộng không gian vật lý đang bộc lộ những hạn chế nghiêm trọng. Thực tế tại các đô thị đặc biệt như Hà Nội và TP.HCM cho thấy tình trạng quá tải hạ tầng, ô nhiễm môi trường và áp lực giao thông đã chạm ngưỡng tới hạn. Khái niệm “siêu đô thị” trước đây thường gắn liền với những con số về dân số vượt mức 10 triệu người, nhưng trong kỷ nguyên mới, định nghĩa này đã chuyển dịch sang “siêu đô thị thế hệ mới”. Theo các chuyên gia, đây không phải là sự mở rộng đơn thuần về mặt diện tích mà là sự thay đổi về chất trong quản trị, sự kết nối mạng lưới vùng và ứng dụng công nghệ thông minh để nâng cao chất lượng sống cho cư dân. Mô hình này được các tổ chức quốc tế như UN-Habitat, OECD và Ngân hàng Thế giới khuyến nghị như một giải pháp tất yếu để phát triển đô thị tích hợp, đa trung tâm và có khả năng chống chịu cao.

Cấu trúc đa trung tâm và hệ sinh thái bất động sản bền vững

Đi sâu vào phân tích cấu trúc, TS.KTS Trương Văn Quảng, Phó Tổng thư ký VUPDA, nhấn mạnh rằng điểm cốt lõi của siêu đô thị thế hệ mới nằm ở tính “đa trung tâm”. Thay vì phát triển theo hướng đơn cực, nơi mọi dòng tiền, dân cư và dịch vụ đều dồn nén vào lõi đô thị cũ, siêu đô thị thế hệ mới sẽ định hình lại không gian thông qua các đô thị vệ tinh và hành lang kinh tế. Sự dịch chuyển này giúp tái phân bổ dân cư một cách khoa học, giảm bớt gánh nặng cho trung tâm lịch sử và tạo ra các cực tăng trưởng mới. Trong cấu trúc này, hệ thống hạ tầng kết nối đóng vai trò huyết mạch, đặc biệt là mô hình phát triển đô thị gắn kết với giao thông công cộng (TOD) và các tuyến đường sắt đô thị, cao tốc liên vùng. Đây chính là nền tảng để hình thành nên những “đô thị 15 phút”, nơi người dân có thể tiếp cận đầy đủ các dịch vụ thiết yếu trong phạm vi di chuyển ngắn, từ đó giảm thiểu phát thải và nâng cao chỉ số hạnh phúc.

Ở góc độ thị trường, bà Phạm Thị Miền, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam (VARS IRE), cho rằng siêu đô thị thế hệ mới chính là lời giải mang tính cấu trúc cho thị trường bất động sản hiện nay. Bà Miền chỉ ra rằng trong nhiều năm qua, bất động sản tại các đô thị lớn thường phát triển tách rời khỏi hệ sinh thái đô thị thực như việc làm, hạ tầng và dịch vụ, dẫn đến giá trị tài sản bị thổi phồng và thiếu bền vững. Khi hình thành các siêu đô thị thế hệ mới với đầy đủ hệ sinh thái sống - làm việc - giải trí đồng bộ, dòng tiền đầu tư sẽ được dẫn dắt vào các giá trị thực chất. Tuy nhiên, việc kiến tạo các dự án quy mô này đòi hỏi những nhà phát triển có tiềm lực tài chính “siêu khủng”, năng lực quy hoạch vượt trội và mạng lưới đối tác chiến lược toàn cầu để đảm bảo khả năng vận hành hiệu quả cả về kinh tế lẫn xã hội. Các siêu đô thị này không chỉ thu hút người dân mà còn là thỏi nam châm đối với dòng vốn FDI và các nguồn nhân lực chất lượng cao, từ đó tạo ra lực đẩy mạnh mẽ cho tăng trưởng GDP quốc gia.

Đột phá công nghệ và thể chế hướng tới đô thị sống tốt

Vấn đề quản trị và công nghệ cũng là một trụ cột quan trọng được thảo luận sôi nổi. Trong kỷ nguyên mới, siêu đô thị phải là một thực thể thông minh, nơi các dữ liệu được kết nối và xử lý theo thời gian thực để phục vụ công tác quản lý hành chính, vận hành hạ tầng kỹ thuật và ứng phó với biến đổi khí hậu. Bà Trần Thu Hằng, Vụ trưởng Vụ Quy hoạch Kiến trúc (Bộ Xây dựng), nhận định đô thị phải trở thành nơi hội tụ của tri thức, sáng tạo và đổi mới. Việc ứng dụng Bản sao số (Digital Twin) hay trí tuệ nhân tạo (AI) trong quy hoạch không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc để tối ưu hóa nguồn lực. Đồng thời, siêu đô thị thế hệ mới phải gắn liền với kinh tế xanh, sử dụng năng lượng tái tạo và hướng tới mục tiêu Net Zero. Sự kết hợp giữa hạ tầng số và hạ tầng xanh sẽ tạo ra một không gian sống văn minh, hiện đại nhưng vẫn đảm bảo sự hài hòa với thiên nhiên, khắc phục triệt để các vấn đề về ô nhiễm và "hiệu ứng đảo nhiệt" vốn là nỗi ám ảnh của các đô thị cũ.

Dưới góc nhìn chính sách, các đại biểu cho rằng Việt Nam cần một hệ thống thể chế bao trùm và các cơ chế đặc thù để thúc đẩy mô hình này. Việc triển khai siêu đô thị thế hệ mới không thể thực hiện theo cách tiếp cận đơn lẻ của từng địa phương mà cần sự điều phối mạnh mẽ ở cấp vùng. Các vùng động lực như Hà Nội, TP.HCM và các hành lang kinh tế ven biển là những nơi có tiềm năng lớn nhất để hiện thực hóa tầm nhìn này. Các chuyên gia kiến nghị cần sớm hoàn thiện Luật Thủ đô (sửa đổi) và các quy định về quy hoạch đô thị để tạo hành lang pháp lý minh bạch cho các nhà đầu tư. Bên cạnh đó, vai trò dẫn dắt của Nhà nước trong việc quy hoạch hạ tầng đi trước một bước là điều kiện tiên quyết. Khi Nhà nước tạo ra khung hạ tầng khung đồng bộ, các nguồn lực xã hội sẽ tự động đổ về để lấp đầy các không gian phát triển, tạo nên sự phát triển hài hòa giữa lợi ích công cộng và lợi ích doanh nghiệp. Kết thúc hội thảo, các chuyên gia khẳng định tương lai không thuộc về những đô thị lớn nhất về quy mô, mà thuộc về những đô thị đáng sống nhất.

PV