Đây được xem là bước quan trọng trong việc hoàn thiện hành lang pháp lý, tháo gỡ những khó khăn, bất cập còn tồn tại trong công tác quản lý an toàn thực phẩm hiện nay.

Luật An toàn thực phẩm năm 2010 cùng với Nghị định số 15/2018/NĐ-CP ngày 2/2/2018 đã thiết lập nền tảng pháp lý cho công tác quản lý thực phẩm tại Việt Nam. Nghị định 15/2018/NĐ-CP được đánh giá là một trong những thành tựu cải cách hành chính quan trọng, giúp đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí cho doanh nghiệp, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm. Theo đánh giá, việc thực hiện Nghị định này đã giúp giảm trên 90% chi phí hành chính, tiết kiệm khoảng 10 triệu ngày công lao động và 3.700 tỷ đồng cho xã hội, góp phần cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, công tác quản lý an toàn thực phẩm vẫn còn nhiều khó khăn, vướng mắc do những quy định chưa hoàn chỉnh, chưa đồng bộ, chưa đáp ứng kịp thời với thực tế thị trường và các loại hình sản phẩm mới. Đặc biệt, thời gian qua, hàng loạt vụ việc liên quan đến thực phẩm bổ sung giả, sữa bột giả, thực phẩm bảo vệ sức khỏe giả với quy mô lớn đã làm dấy lên sự lo ngại trong dư luận xã hội. Những vụ việc này không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người tiêu dùng mà còn làm giảm niềm tin vào công tác quản lý và kiểm soát chất lượng thực phẩm.

Trước tình hình đó, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Y tế phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành và địa phương rà soát, đánh giá toàn diện các quy định pháp luật về an toàn thực phẩm để sửa đổi, bổ sung kịp thời. Các công điện và chỉ thị quan trọng đã được ban hành, trong đó nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện các quy định về công bố, đăng ký sản phẩm thực phẩm và quảng cáo, nhằm tăng cường quản lý và bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng.

Qua rà soát thực tiễn cho thấy Luật An toàn thực phẩm và Nghị định 15/2018/NĐ-CP đã bộc lộ nhiều hạn chế, đặc biệt là những quy định liên quan đến thủ tục tự công bố, đăng ký bản công bố và quản lý quảng cáo sản phẩm thực phẩm. Việc này dẫn đến việc doanh nghiệp tự ý xác định nhóm sản phẩm, áp dụng thủ tục công bố không đúng tiêu chí, gây khó khăn cho công tác kiểm soát chất lượng và tạo điều kiện cho hàng giả, hàng kém chất lượng tràn lan trên thị trường.

Để khắc phục những bất cập này, dự thảo Nghị quyết của Chính phủ được xây dựng với mục tiêu chính là hoàn thiện cơ chế công bố, đăng ký sản phẩm thực phẩm, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý doanh nghiệp, tăng cường bảo đảm an toàn và chất lượng sản phẩm thực phẩm. Dự thảo cũng tập trung đẩy mạnh công tác hậu kiểm nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực thi pháp luật trong lĩnh vực an toàn thực phẩm.

Theo dự thảo, Nghị quyết sẽ quy định hai cơ chế quản lý sản phẩm thực phẩm bao gồm: công bố tiêu chuẩn áp dụng (hay còn gọi là tự công bố) và đăng ký bản công bố sản phẩm thực phẩm. Việc phân định rõ ràng các trường hợp áp dụng từng cơ chế nhằm tránh việc doanh nghiệp tự ý lựa chọn thủ tục công bố không phù hợp, từ đó đảm bảo kiểm soát chặt chẽ hơn về chất lượng sản phẩm.

Cụ thể, đối với các loại thực phẩm đã qua chế biến, đóng gói sẵn, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm, dụng cụ và vật liệu bao gói chứa đựng thực phẩm mà không có quy chuẩn kỹ thuật quốc gia hoặc có quy chuẩn nhưng không quy định chỉ tiêu chất lượng và vi chất dinh dưỡng thì sẽ áp dụng thủ tục công bố tiêu chuẩn áp dụng. Hình thức này tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong sản xuất, kinh doanh các sản phẩm có đặc thù đơn giản, không ảnh hưởng lớn đến sức khỏe người tiêu dùng.

Ngược lại, đối với các sản phẩm đặc thù như thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học, thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt, thực phẩm bổ sung và sản phẩm dinh dưỡng dành cho trẻ dưới 36 tháng tuổi thì bắt buộc phải thực hiện thủ tục đăng ký bản công bố sản phẩm thực phẩm. Đây là nhóm sản phẩm có nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp và lớn đến sức khỏe người tiêu dùng, do vậy cần được kiểm soát chặt chẽ hơn thông qua thủ tục đăng ký với cơ quan quản lý nhà nước.

Ngoài ra, dự thảo cũng quy định miễn thực hiện thủ tục công bố hoặc đăng ký đối với các sản phẩm, nguyên liệu dùng trong sản xuất, gia công hàng xuất khẩu hoặc sản xuất nội bộ, không tiêu thụ tại thị trường trong nước; cũng như các sản phẩm nhập khẩu phục vụ viện trợ nhân đạo. Quy định này nhằm tạo sự linh hoạt và giảm bớt gánh nặng thủ tục hành chính cho các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh trong những trường hợp đặc thù.

Bên cạnh các quy định về công bố và đăng ký, dự thảo Nghị quyết còn nhấn mạnh việc tăng cường công tác hậu kiểm nhằm giám sát, kiểm tra và xử lý nghiêm các vi phạm trong lĩnh vực an toàn thực phẩm. Đây là bước đi quan trọng giúp nâng cao hiệu lực quản lý, đồng thời củng cố niềm tin của người tiêu dùng đối với chất lượng sản phẩm trên thị trường.

Việc hoàn thiện khung pháp lý về an toàn thực phẩm thông qua Nghị quyết của Chính phủ không chỉ góp phần tạo môi trường kinh doanh lành mạnh, minh bạch, mà còn bảo vệ sức khỏe cộng đồng, giảm thiểu nguy cơ ngộ độc, bệnh tật do sử dụng thực phẩm kém chất lượng. Đồng thời, đây cũng là nền tảng quan trọng để Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh sản phẩm thực phẩm trên thị trường quốc tế.

Bộ Y tế cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, hiệp hội và doanh nghiệp để hoàn thiện dự thảo Nghị quyết, bảo đảm tính khả thi và hiệu quả khi ban hành, góp phần xây dựng hệ thống quản lý an toàn thực phẩm ngày càng chặt chẽ và hiện đại hơn trong thời gian tới.

PV