Tòa án Nhân dân Tối cao Thượng Hải vừa ra phán quyết bác đơn kiện vi phạm bằng sáng chế của Công ty Shanghai Xiaoi Robot Technology đối với ba pháp nhân của Apple. Vụ kiện xoay quanh cáo buộc trợ lý giọng nói Siri trên iPhone đã xâm phạm bằng sáng chế Trung Quốc về "hệ thống chatbot".

Theo phán quyết trong vụ án số (2020), tòa án Trung Quốc đã bác toàn bộ yêu cầu của Xiaoi, bao gồm yêu cầu bồi thường đã được điều chỉnh lên khoảng 5,1 tỷ nhân dân tệ (tương đương khoảng 700 triệu USD theo tỷ giá được tòa viện dẫn). Trước đó, Xiaoi từng yêu cầu bồi thường 10,1 tỷ nhân dân tệ, đồng thời cho rằng khoản lợi nhuận từ hành vi xâm phạm của Apple lên tới 64,3 tỷ nhân dân tệ. Tổng giá trị yêu cầu bồi thường từng được truyền thông quốc tế ước tính vào khoảng 1,5 tỷ USD.

Tranh chấp kéo dài hơn 10 năm

Bằng sáng chế được Xiaoi viện dẫn là Bằng sáng chế phát minh Trung Quốc số 200410053749.9, mang tên "Hệ thống chatbot", được nộp đơn ngày 13/8/2004, cấp bằng ngày 22/7/2009 và hết hiệu lực vào ngày 13/8/2024.

Xiaoi cho rằng Siri trên nhiều dòng iPhone, từ iPhone 7 đến iPhone 14, đã xâm phạm các yêu cầu bảo hộ số 1 và số 9 của bằng sáng chế này.

Đây không phải lần đầu hai bên đối đầu trước tòa. Ngay từ năm 2012, Xiaoi đã khởi kiện Apple liên quan đến Siri trên iPhone 4S. Khi đó, Apple yêu cầu hủy hiệu lực bằng sáng chế và năm 2015, Tòa án Nhân dân Cấp cao Bắc Kinh tuyên bằng sáng chế vô hiệu, khiến vụ kiện xâm phạm bị bác bỏ vào năm 2016.

Tuy nhiên, đến năm 2020, Tòa án Nhân dân Tối cao Trung Quốc xét xử giám đốc thẩm, đảo ngược phán quyết trước đó và khẳng định toàn bộ các yêu cầu bảo hộ của bằng sáng chế vẫn có hiệu lực. Trên cơ sở này, Xiaoi tiếp tục khởi kiện Apple.

Trong quá trình tố tụng, Apple hai lần tiếp tục yêu cầu hủy hiệu lực bằng sáng chế vào các năm 2020 và 2021, nhưng đều bị Cục Sở hữu trí tuệ Quốc gia Trung Quốc (CNIPA) bác bỏ, đồng thời các quyết định này cũng được giữ nguyên sau quá trình xem xét hành chính.

Tòa phải sử dụng phương pháp "kiểm thử hộp đen"

Apple cho biết không thể cung cấp mã nguồn hoặc tài liệu kỹ thuật nội bộ của Siri để phục vụ việc đối chiếu. Đồng thời, các sản phẩm bị kiện cũng không thể được tháo rời hoặc đảo ngược kỹ thuật nhằm xác định chính xác cơ chế xử lý bên trong.

Vì vậy, tòa án lựa chọn phương pháp kiểm thử hộp đen (black-box testing), tức đánh giá thông qua hành vi đầu vào và đầu ra của Siri để suy luận cách thức hệ thống hoạt động.

Hoạt động thử nghiệm được tiến hành trên iPhone 14 Pro chạy iOS 16.0.2 và iPhone 12 Pro Max chạy iOS 14.3.

Sau khi kết thúc tranh tụng, Apple nộp thêm các tài liệu kỹ thuật mật về hệ thống xử lý ngôn ngữ tự nhiên của Siri, cho rằng mọi đầu vào của người dùng đều được xử lý thông qua một quy trình AI thống nhất, không tồn tại cơ chế chuyển tiếp riêng sang máy chủ truy vấn hoặc máy chủ trò chơi như mô tả trong bằng sáng chế của Xiaoi.

Tòa nhận định các tài liệu này chưa đủ để chứng minh hoàn toàn kiến trúc của Siri. Tuy nhiên, dựa trên môi trường kiểm thử và công cụ do Apple cung cấp, tòa tổ chức thêm một đợt xác minh vào tháng 12/2024. Kết quả phù hợp với thử nghiệm hộp đen trước đó, dù vẫn còn một số giới hạn đối với việc kiểm tra các phím tắt do người dùng tự tạo hoặc ứng dụng thiết lập.

Siri thiếu hai đặc điểm quan trọng của bằng sáng chế

Sau khi phân tích từng yêu cầu bảo hộ, tòa xác định Siri đáp ứng 4 trong 6 đặc điểm kỹ thuật của yêu cầu bảo hộ số 1, gồm: Hệ thống bao gồm người dùng và chatbot; Có máy chủ AI cùng cơ sở dữ liệu tương ứng; Có mô-đun truyền thông; Có máy chủ truy vấn và máy chủ trò chơi.

Tuy nhiên, Siri không đáp ứng hai đặc điểm quan trọng, gồm: 

Thứ nhất, Siri không giao tiếp với người dùng thông qua nền tảng nhắn tin tức thời hoặc SMS như yêu cầu của bằng sáng chế. Theo tòa, việc người dùng nhập văn bản hoặc sử dụng giọng nói với Siri chỉ là một hình thức nhập dữ liệu, không phải hoạt động trao đổi thông tin giữa hai đầu của một mạng truyền thông.

Thứ hai, Siri không có cơ chế "bộ lọc" (filter) như mô tả trong bằng sáng chế.

Theo cách giải thích trước đó của Tòa án Nhân dân Tối cao Trung Quốc, bộ lọc này phải có khả năng phân biệt giữa câu lệnh định dạng sẵn và ngôn ngữ tự nhiên, sau đó tự động chuyển từng loại tới máy chủ AI, máy chủ truy vấn hoặc máy chủ trò chơi tương ứng.

Qua thử nghiệm, tòa xác định các phím tắt (Shortcuts) của Siri, bao gồm phím tắt do người dùng tạo, do ứng dụng tạo hoặc phím tắt cài sẵn, đều không đáp ứng đầy đủ định nghĩa về "câu lệnh định dạng" theo bằng sáng chế. Đồng thời, không có đủ căn cứ để kết luận Siri thực hiện việc phân luồng dữ liệu theo đúng cơ chế mà bằng sáng chế yêu cầu.

Do thiếu hai đặc điểm kỹ thuật nói trên, Siri không thuộc phạm vi bảo hộ của yêu cầu số 1. Tòa cũng đưa ra kết luận tương tự đối với yêu cầu bảo hộ phương pháp số 9.

Không cần xem xét mức bồi thường

Sau khi xác định Siri không xâm phạm bằng sáng chế, tòa không tiếp tục xem xét các lập luận khác của Apple, bao gồm việc viện dẫn các công nghệ có trước như SmarterChild hay dự án Catacomb, cũng như không xem xét yêu cầu cấm bán sản phẩm hoặc tính toán thiệt hại.

Toàn bộ yêu cầu của Xiaoi bị bác bỏ và công ty này phải chịu phí thụ lý vụ án hơn 25,55 triệu nhân dân tệ.

Apple cũng thắng trong vụ kiện ngược

Song song với vụ kiện xâm phạm bằng sáng chế, Apple còn khởi kiện yêu cầu tòa tuyên bố Siri trên iPhone SE thế hệ thứ ba, dòng iPhone 12 và iPhone 13 không xâm phạm cùng bằng sáng chế.

Trong vụ án số (2022), hội đồng xét xử sử dụng chính các chứng cứ và kết quả kiểm thử đã áp dụng trong vụ kiện của Xiaoi.

Kết quả, tòa tiếp tục khẳng định Siri không đáp ứng hai đặc điểm kỹ thuật cốt lõi của bằng sáng chế và tuyên bố các sản phẩm nói trên không xâm phạm quyền sáng chế của Xiaoi.

Tuy nhiên, tòa bác yêu cầu của Apple về việc buộc Xiaoi hoàn trả 2 triệu nhân dân tệ chi phí tố tụng, với lý do pháp luật không quy định khoản bồi hoàn này trong vụ kiện yêu cầu tuyên bố không xâm phạm.

Hai bản án được xem là đã thống nhất giải quyết toàn bộ tranh chấp liên quan đến Siri và bằng sáng chế chatbot của Xiaoi, khẳng định Apple không vi phạm bằng sáng chế trong cả hai vụ kiện.

Thái An