Tâm điểm của phiên thảo luận là các kiến nghị mạnh mẽ nhằm buộc các sàn thương mại điện tử và nền tảng livestream phải chịu trách nhiệm liên đới và chủ động hơn trong việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trước vấn nạn hàng giả, hàng nhái và quảng cáo sai sự thật.

Không còn "nơi trung gian" để thoái thác 

Một trong những quan điểm nhận được sự đồng tình cao là việc các sàn thương mại điện tử không thể tiếp tục viện dẫn vai trò "nơi trung gian" để thoái thác trách nhiệm pháp lý.

Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (đoàn Lâm Đồng) nhấn mạnh: "Về bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng trong thương mại điện tử trước các rủi ro như hàng giả, hàng nhái và quảng cáo sai sự thật, cần bổ sung quy định các sàn thương mại điện tử và nền tảng livestream phải chịu trách nhiệm chủ động bồi thường thiệt hại trong trường hợp sản phẩm được quảng bá thông qua thuật toán ưu tiên hiển thị của họ bị xác định là giả mạo hoặc gây hại."

Theo đại biểu, với vai trò kiểm soát thuật toán và quy trình đăng tải nội dung, các sàn, nền tảng phải chịu trách nhiệm liên đới nếu không hành động kịp thời khi nhận được cảnh báo về vi phạm. Đây là một bước đi quan trọng nhằm chấm dứt tình trạng né tránh nghĩa vụ, khi trách nhiệm đang bị phân tán giữa sàn, người livestream và nhà cung cấp, gây bất lợi hoàn toàn cho người tiêu dùng.

Cùng với việc áp đặt trách nhiệm bồi thường, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh cũng kiến nghị yêu cầu các nền tảng phải có cơ chế công khai thông tin về sản phẩm và nhà bán hàng (nguồn gốc, chất lượng, thông số liên quan) trước khi giao dịch hoàn tất. Điều này sẽ giúp người tiêu dùng đưa ra quyết định mua hàng một cách sáng suốt và minh bạch hơn.

Cần cơ chế giải quyết tranh chấp đơn giản, hiệu quả 

Bên cạnh trách nhiệm của sàn, vấn đề về cơ chế giải quyết tranh chấp hiện tại cũng được các đại biểu chỉ rõ là quá phức tạp, đặt người tiêu dùng vào thế yếu khi đối mặt với các doanh nghiệp lớn.

Để khắc phục rào cản hành chính này, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh đề xuất cần thành lập một cơ quan giải quyết tranh chấp thương mại điện tử độc lập hoặc xây dựng hệ thống trọng tài điện tử với các tiêu chí then chốt: thủ tục đơn giản, chi phí thấp và khả năng thực thi quyết định nhanh chóng. Việc này sẽ giúp người tiêu dùng dễ dàng bảo vệ quyền lợi của mình mà không bị cản trở bởi các quy trình rườm rà hiện tại.

Về chuyển giao nghĩa vụ giám sát, đại biểu kiến nghị chuyển giao một phần nghĩa vụ giám sát sơ cấp cho chính các nền tảng. Theo đó, yêu cầu các nền tảng triển khai hệ thống tự động phát hiện và ngăn chặn vi phạm, như nội dung quảng cáo lừa đảo hoặc sản phẩm giả mạo. Cơ quan quản lý sẽ giữ vai trò giám sát việc tuân thủ quy trình tự kiểm soát của các nền tảng, đảm bảo thực hiện nghiêm túc, và có thể tích hợp với hệ thống VNeID để tăng cường tính xác thực.

Rà soát tính thống nhất của luật và khái niệm 

Trong một diễn biến khác, nhiều đại biểu đã bày tỏ lo ngại về sự chồng chéo và tính thống nhất của dự án luật với hệ thống pháp luật hiện hành.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu (đoàn thành phố Huế) nhấn mạnh: "Luật này liên quan đến rất nhiều luật khác nên phải nghiên cứu rất kỹ các quy định để tránh chồng chéo, không trùng lặp và gây khó khăn trong thực hiện sau khi ban hành."

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà (đoàn Quảng Ninh) tập trung vào các khái niệm cốt lõi. Đại biểu cho rằng khái niệm “Hoạt động thương mại điện tử” hiện tại quá chung chung và quá rộng, đề nghị sửa đổi theo hướng: “Hoạt động thương mại điện tử là việc tiến hành một phần hoặc toàn bộ quy trình giao kết, thực hiện hợp đồng thương mại trên môi trường điện tử không thuộc phạm vi điều chỉnh của các luật chuyên ngành khác”.

Đặc biệt, vấn đề về nội hàm và tính chất pháp lý của “điều kiện giao dịch chung” cũng được đại biểu Thu Hà đề nghị làm rõ để bảo đảm tính thống nhất. Đại biểu phân tích, theo Bộ luật Dân sự, "điều kiện giao dịch chung" là các điều khoản mẫu mang tính tự nguyện, việc áp dụng phụ thuộc vào sự đồng ý của các bên. Tuy nhiên, trong thực tiễn thương mại điện tử, nhiều nền tảng lại sử dụng chúng như điều kiện bắt buộc để người bán hoặc người mua có thể tham gia giao dịch hoặc sử dụng dịch vụ, làm sai lệch bản chất tự nguyện của khái niệm này.

Ngoài ra, đại biểu cũng đề nghị quy định rõ cơ chế bồi thường thiệt hại, trách nhiệm lưu trữ, thời gian lưu trữ dữ liệu, bảo đảm khả năng truy xuất khi xảy ra tranh chấp.

Giải trình các ý kiến, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân xác nhận Dự án Luật Thương mại điện tử liên quan đến 22 luật khác. Ông cam kết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát kỹ lưỡng các nghị quyết Bộ Chính trị mới ban hành, hệ thống pháp luật trong nước, pháp luật quốc tế và các điều ước quốc tế để hoàn thiện dự án luật, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả cao nhất khi đi vào cuộc sống.

Phiên thảo luận cho thấy quyết tâm của các đại biểu Quốc hội trong việc tạo ra một hành lang pháp lý vững chắc, không chỉ thúc đẩy sự phát triển của thương mại điện tử mà còn siết chặt trách nhiệm của các nền tảng lớn, đặt lợi ích và quyền được bảo vệ của người tiêu dùng lên hàng đầu.

Hương Mi