Thực trạng này không chỉ gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, đe dọa an toàn thực phẩm mà còn thách thức tính nghiêm minh của pháp luật trước sự lúng túng, có dấu hiệu buông lỏng quản lý của địa phương.

Từ những “công xưởng” trái phép bức tử môi trường...

Những năm gần đây, xã Đầm Hà nổi lên như một "thủ phủ" mới của nghề nuôi trồng và chế biến hàu. Tuy nhiên, đi kèm với sự tăng trưởng kinh tế là một bức tranh tối màu về quy hoạch và bảo vệ môi trường.

Tại các thôn Xóm Giáo, Phúc Tiến, Đầm Buôn, hoạt động sơ chế hàu đang diễn ra trong trạng thái đáng báo động. Những nhà xưởng khung sắt mái tôn rộng hàng trăm mét vuông không hề nằm trong quy hoạch sản xuất công nghiệp, mà mọc lên ngang nhiên trên đất ở, ao hồ, vườn tạp, đất nuôi trồng thủy sản...

Theo phản ánh của người dân, thực trạng sai phạm tại đây diễn ra công khai với "3 không":

Ô nhiễm môi trường nghiêm trọng: Hàng nghìn tấn vỏ hàu thải ra mỗi tháng chất cao thành núi, bốc mùi hôi thối nồng nặc. Nước thải từ quá trình sơ chế đổ thẳng ra hệ thống thoát nước chung và bãi bồi ven biển, gây hiện tượng bùn hóa và làm chết các loài thủy sản tự nhiên. An toàn thực phẩm bị bỏ ngỏ: Quá trình sơ chế chủ yếu làm thủ công trên nền đất hoặc tấm bạt tạm bợ (hiện tại đã được cải thiện hơn - PV). Nguồn nước rửa hàu chưa qua kiểm định, khiến chất lượng sản phẩm cung ứng ra thị trường không được đảm bảo. Vi phạm hành lang an toàn giao thông: Nhiều cơ sở tập kết hàu ngay sát lề đường, lấn chiếm lối đi, khiến mặt đường luôn trơn trượt bởi nước thải và bùn đất, tiềm ẩn nguy cơ tai nạn cao.

"Chúng tôi kiến nghị nhiều lần lên xã về mùi hôi thối, nhưng đâu lại đóng đấy. Xưởng vẫn chạy, vỏ hàu vẫn đổ, dân thì vẫn phải đóng cửa kín mít cả ngày" — Một người dân trú tại xã Đầm Hà bức xúc chia sẻ.

... Đến dấu hỏi về năng lực của xã

Câu hỏi đặt ra là: Vì sao những nhà xưởng quy mô hàng trăm mét vuông xây dựng rầm rộ, sai phạm lộ thiên như vậy vẫn có thể "vượt rào" thành công và tồn tại suốt một thời gian dài? Qua tìm hiểu, câu trả lời nằm ở sự thiếu quyết liệt, có dấu hiệu "buông lỏng" của UBND xã.

Trong khoảng thời gian từ tháng 9/2025 đến tháng 3/2026, UBND xã Đầm Hà đã nhiều lần lập đoàn kiểm tra. Tuy nhiên, văn bản báo cáo gửi Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (NN&PTNT), Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Ninh ngày 15/3/2026 lại không chỉ rõ sai phạm cụ thể của từng trường hợp, cũng như phương án xử lý dứt điểm. Điều này khiến dư luận hoài nghi phải chăng việc thanh kiểm tra chỉ làm "cho có", theo kiểu "bắt cóc bỏ đĩa"?

Đơn cử như trường hợp Hộ kinh doanh Đinh Văn Tứ (thôn Xóm Giáo). Cơ sở này xây dựng trên đất thuê của ông Hoàng Văn Nghi – diện tích đất vốn quy định là đất nuôi trồng thủy sản. Việc UBND xã Đầm Hà tiếp nhận hồ sơ đăng ký môi trường trên một diện tích đất sử dụng sai mục đích đã là một dấu hỏi lớn về mặt pháp lý.

Lạ kỳ hơn, sau khi bị báo chí phản ánh, từ một lán trại cột gỗ phủ bạt tạm bợ, cơ sở này không bị cưỡng chế tháo dỡ mà trái lại, đã "chuyển mình" thành một công trình kiên cố hơn với mái tôn, nền xi măng ngay dưới sự kiểm tra, giám sát của UBND xã. Lý giải cho những bất cập trên, chính quyền xã Đầm Hà đưa ra lý do "châm chước" vì bài toán sinh kế của người dân. 

Trao đổi với phóng viên, bà Nguyễn Thu Hiền – chuyên viên phòng Kinh tế (kinh tế - hạ tầng - đô thị) xã Đầm Hà cho biết: Chuyên môn chỉ phụ trách mảng môi trường, nên khi hộ kinh doanh nộp bản đăng ký thì xã tiếp nhận chứ không đòi hỏi giấy tờ xác minh nguồn gốc đất. Sự chồng chéo, đùn đẩy trách nhiệm này lộ rõ khi chính hồ sơ đăng ký môi trường của hộ Đinh Văn Tứ do xã tiếp nhận từ tháng 12/2025 có nêu phương án xử lý bằng bể tự hoại 3 ngăn, nhưng đến đầu năm 2026, chính bà Hiền đi kiểm tra lại phải... yêu cầu cơ sở này xây dựng bể tự hoại 3 ngăn!

Thêm vào đó, việc kiểm tra của xã đang bị các cơ sở vô hiệu hóa bằng kế "vườn không nhà trống". Do quy định phải thông báo trước 5 ngày, các cơ sở đã chủ động dừng hoạt động để né tránh. Ngay trong đợt kiểm tra gần nhất của Sở NN&PTNT Quảng Ninh, có đến 9/11 cơ sở tạm dừng hoạt động sau khi nhận thông báo từ xã. Việc này khiến đoàn kiểm tra không thể lấy mẫu nước thải công tâm, khách quan, phản ánh đúng thực trạng.

Trước thực trạng phát triển nóng và thiếu quy hoạch tại Đầm Hà, ông Nguyễn Minh Sơn – Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Quảng Ninh khẳng định: "Việc xây dựng trên đất sai mục đích là đã rõ. Các cơ sở chế biến không được phép nằm trong khu dân cư vì hệ thống xử lý chắc chắn không đảm bảo quy chuẩn."

Để giải quyết dứt điểm tình trạng này, không thể chỉ dừng lại ở những báo cáo "nằm trên giấy". Các cơ quan chức năng tỉnh Quảng Ninh cần khẩn trương vào cuộc với các giải pháp mạnh tay:

Kiên quyết xử lý sai phạm đất đai: Buộc tháo dỡ các công trình xây dựng trái phép trên đất nông nghiệp, đất nuôi trồng thủy sản. Chấm dứt việc dùng khái niệm "sinh kế" để hợp thức hóa cho hành vi vi phạm pháp luật và hủy hoại môi trường. Tuyệt đối không để xảy ra tình trạng "phạt cho tồn tại".

Quy hoạch vùng sơ chế tập trung: Di dời các cơ sở nhỏ lẻ ra khỏi khu dân cư, đưa vào các cụm công nghiệp hoặc khu sản xuất tập trung có hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn.

Kỹ thuật hóa việc xử lý phế thải: Có chính sách khuyến khích công nghệ tái chế vỏ hàu thành tài nguyên (phân bón, vật liệu xây dựng) thay vì đổ thải bừa bãi. 

Trực tiếp làm việc với phóng viên, Chủ tịch UBND xã Đầm Hà, ông Tô Xuân Lợi cho biết: “Đối với công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh, sơ chế, chế biến thuỷ sản. Qua công tác kiểm tra, trên địa bàn xã Đầm Hà có 11 cơ sở thì chỉ có 02 cơ sở đạt chuẩn, trong 02 cơ sở đó có 01 cơ sở là mới xây dựng. Thời gian tới chúng tôi sẽ quyết liệt triển khai ra quân, có biện pháp, yêu cầu dừng hoạt động những xưởng không đủ điều kiện hoạt động”.

Thẳng thắn thừa nhận những thiếu xót trong công tác quản lý, do thiếu nhân sự, địa bàn rộng và là chính quyền ‘non trẻ’ sau khi sáp nhập. Ông Lợi khẳng định sẽ xử lý dứt điểm những trường hợp sai phạm một cách toàn diện. Đồng thời xin ý kiến chỉ đạo từ UBND tỉnh và các sở ban ngành liên quan để sớm ổn định, kinh doanh sản xuất cho người lao động, cũng như đảm bảo môi trường xanh, sạch cho cộng đồng tại những khu dân cư theo qui định.

Bên cạnh đó, Văn phòng UBND tỉnh Quảng Ninh đã có văn bản chỉ đạo số 3789/VP.UBND-NLN1 ngày 29/04/2026 của UBND tỉnh Quảng Ninh, về việc tăng cường quản lý nhà nước liên quan đến hoạt động sơ chế, chế biên thuỷ sản trên địa bàn tỉnh. Hạn chót đến ngày 30/05/2026, thực hiện đợt cao điểm tổng rà soát, kiểm tra, khắc phục và xử lý vi phạm trong sản xuất, kinh doanh chế biến thuỷ sản trên địa bàn; Tăng cường kiểm tra xử lý nghiêm các hành vi vi phạm liên quan đến đất đai, môi trường, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, xuất xứ nguyên liệu theo quy định của pháp luật; xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân có hành vi tiếp tay buông lỏng quản lý  để phát sinh hoạt động gây ô nhiễm môi trường, các “điểm nóng” về an ninh trật tự, gây ảnh hưởng đến môi trường và sức khoẻ nhân dân.

Thực hiện chỉ đạo của UBND tỉnh Quảng Ninh, UBND xã Đầm Hà ban hành quyết định số: 655/QĐ – UBND ngày 15/5/2026 về việc thành lập tổ công tác liên ngành kiểm tra đối với tổ chức, cá nhân sơ chế, chế biến hàu, hà trên địa bàn xã Đầm Hà.

Theo đó, tổ công tác có nhiệm vụ tổ chức kiểm tra, xử lý vi phạm đối với hoạt động sơ chế, chế biến hàu, hà vi phạm các qui định về sản xuất, kinh doanh, môi trường, đất đai, việc chấp hành các cam kết đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm của pháp luật hiện hành; Tham mưu với UBND xã xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm (nếu có).

Người dân Đầm Hà mong chờ một kết quả khách quan, công tâm, xử lý triệt để sai phạm từ đoàn kiểm tra đảm bảo sự thượng tôn pháp luật, tránh tình trạng “giơ cao đánh khẽ”, như tổ chức nhiều, thành lập nhiều, kiểm tra nhiều nhưng ‘không ra kết quả’ của những đợt thanh, kiểm tra vừa qua…

Phát triển kinh tế từ con hàu là hướng đi đúng, nhưng không thể đánh đổi bằng môi trường sống của cộng đồng và uy tín thương hiệu của cả một địa phương. Người dân Quảng Ninh đang chờ đợi một câu trả lời minh bạch, quyết liệt và dứt điểm từ các sở, ban ngành liên quan và chính quyền địa phương.

Tam Hiệp