Khác với thiết bị nội soi cứng vốn chỉ hoạt động theo đường thẳng, robot mềm có cấu trúc mô phỏng xúc tu bạch tuộc, ruột sâu hoặc ấu trùng – giúp len lỏi theo đường cong trong khí quản, mạch máu, ruột non, ống mật…, những nơi robot truyền thống không thể tới. Khi được điều khiển bằng áp suất khí, từ trường hoặc điện trường thấp, robot có thể mở, bóp, cuốn, xoay – đủ để thực hiện các thao tác sinh thiết, cắt khối u nhỏ hoặc đưa thuốc trúng đích.

47

Gần đây, nhóm MIT (Mỹ), EPFL (Thụy Sĩ) và một viện công nghệ Hàn Quốc đã phát triển các robot mềm siêu nhỏ có thể vượt qua co bóp cơ thể, tự định vị bằng cảm biến tích hợp, và phân hủy sinh học sau khi hoàn thành nhiệm vụ. Điều này giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng, loại bỏ quy trình thu hồi robot, đặc biệt hữu ích trong ung thư nội tạng hoặc điều trị ở trẻ sơ sinh, người già.

Tại Việt Nam, một số nhóm nghiên cứu đã thử nghiệm vật liệu mềm dẫn điện từ cao su tự nhiên pha muội than, hoặc silicon y sinh – đủ để tạo thành cánh tay mềm phản hồi được lực chạm. Tuy nhiên, công nghệ điều khiển và định vị robot trong môi trường nội tạng vẫn còn là thách thức.

Nếu được đầu tư bài bản từ chính sách khoa học công nghệ quốc gia, kết hợp giữa ngành y, vật liệu và cơ điện tử, Việt Nam hoàn toàn có thể phát triển robot mềm quy mô nhỏ cho bệnh viện tuyến tỉnh, phục vụ tầm soát sớm, mổ chính xác, lấy mẫu không đau, thay vì phụ thuộc vào thiết bị ngoại nhập.

Kỷ nguyên robot y học không còn nằm ở kim loại cứng – mà ở các thiết bị biết “cảm nhận” mô người, biết “nhún mình” theo sinh lý học, và biết biến mất sau khi hoàn thành nhiệm vụ.