Sự kiện khẳng định vị thế của tác giả sau khi đạt 6 giải thưởng cấp quốc gia với 6 tác phẩm, đồng thời giới thiệu một góc nhìn sâu sắc về chiến tranh và thân phận con người.

Buổi lễ có sự tham dự của nhiều nhân vật uy tín trong giới học thuật và văn hóa, từ PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Văn học Nghệ thuật Trung ương, đến GS.VS Đặng Vũ Minh và Nghệ sĩ Nhân dân Vương Duy Biên. Sự kiện cho thấy sức hút của tác phẩm đối với công chúng trí thức và giới chuyên môn.

Nhà văn Phạm Việt Long chia sẻ quá trình hình thành Góc khuất Trường Sơn – một tập truyện ngắn khai thác chiều sâu tâm linh, thân phận con người và những góc nhìn lắng đọng về Trường Sơn thời chiến – thời hậu chiến. “Tôi viết ra những điều không thể nói, viết để giữ lại nỗi niềm của những con người đã bước qua chiến tranh, để Trường Sơn không chỉ còn lại trong ký ức, mà sống trong từng phận người của hôm nay”, ông nói.

PGS.TS Nguyễn Hữu Thức – bạn học của tác giả, người viết lời bạt cho cuốn sách – đánh giá Góc khuất Trường Sơn là tập truyện “đậm chất nhân văn, kết tinh trải nghiệm và bút pháp chín muồi của nhà văn Phạm Việt Long”. Biên tập viên Nguyễn Văn Sơn cũng chia sẻ quá trình đồng hành cùng tác giả trong việc hoàn thiện tác phẩm, nhấn mạnh sự nghiêm cẩn trong lao động chữ nghĩa của ông.

“Góc khuất Trường Sơn” được giới chuyên môn nhìn nhận là tác phẩm có nhiệm vụ nhắc nhở xã hội hiện đại về những giá trị nhân bản nguyên sơ của người Việt, như lòng tử tế, sự hy sinh và tình người, những điều mà tốc độ phát triển công nghệ có thể làm lu mờ.

Ở tầng bề mặt, tập truyện kể về chiến tranh. Nhưng ở tầng sâu, tác phẩm nói về điều quan trọng hơn: con người khi bị đẩy đến giới hạn sẽ bám vào điều gì để tồn tại? Điều gì khiến một cô gái gùi đạn vẫn hái nhành dã quỳ? Điều gì khiến một người lính giữ kho bầu bạn với con sóc nhỏ? Điều gì khiến ba cô giáo chiến khu vẫn đùa nghịch giữa rừng, và khi đối diện cái chết, họ vẫn cố giữ nụ cười? Đó chính là những giá trị nguyên sơ mà văn hóa Việt Nam bồi đắp qua bao thế hệ: tình người, sự hy sinh, sự tin cậy, lòng thương xót, sự gìn giữ những điều đẹp dù trong hoàn cảnh tăm tối nhất.

Truyện “Hoa dã quỳ vẫn nở” không ẩn chứa một thông điệp tuyên ngôn nào về anh hùng. Nó chỉ có hình ảnh cô gái Nhung ôm gùi đạn, run rẩy trước trực thăng địch, nhưng vẫn giữ lấy nhành dã quỳ vàng như giữ một bí mật của tuổi trẻ. Trong khoảnh khắc sinh tử, cô không nghĩ đến chiến thắng mà nghĩ đến điều đẹp đẽ nhất mà mình có thể mang theo. Đó là tinh thần “giữ lấy điều đẹp” – một giá trị văn hóa mà người Việt đã gìn giữ từ ngàn đời, ngay cả khi sống trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất.

Trong “Nấm đỏ”, sự hy sinh của cô giáo Lan cho thấy một triết lý văn hóa sâu sắc: cái thiện không cần ồn ào, không cần ai chứng kiến. Cô đơn giản là ăn thử nấm độc để bạn được sống. Không có biểu tượng, không có kèn trống, không có khẩu hiệu. Chỉ có một hành động thuần khiết của con người với con người. Vòng nấm đỏ mọc quanh mộ cô sau đó trở thành minh chứng rằng những điều tử tế sẽ luôn để lại dấu vết – dẫu là dấu vết nhỏ bé giữa núi rừng.

Hay câu chuyện của người lính X. và con sóc “Lửa Nhỏ”. Nhiều người có thể xem đó chỉ là hình ảnh văn chương, nhưng bên trong là triết lý nhân sinh đậm chất Việt: ngay cả giữa chiến tranh, con người vẫn tìm cách kết nối với sự sống, với thiên nhiên, với một sinh linh bé nhỏ. Chính sự kết nối ấy giữ họ khỏi tuyệt vọng. Đó không đơn thuần là tình cảm, mà là văn hóa – văn hóa của sự nương tựa, văn hóa của lòng thương xót, văn hóa của cái nhìn biết ơn đối với mọi sự sống, dù nhỏ nhất.

Những cô gái mở đường trong truyện cùng tên cũng đại diện cho một lát cắt văn hóa thú vị. Dù bùn đất lầy lội, dù bom đạn vùi lấp, họ vẫn hát quan họ – không phải để quên đi chiến tranh, mà để nhắc rằng họ là con người, họ đến từ những miền quê hiền hòa, họ mang theo âm nhạc, mang theo văn hóa, mang theo “hơi thở quê nhà”. Tiếng hát ấy không chỉ là phương tiện vượt qua sợ hãi, mà còn là cách để gìn giữ văn hóa trong hoàn cảnh có thể tước đi tất cả trừ tâm hồn con người.

Tác phẩm vì vậy đặt ra một câu hỏi quan trọng cho thời đại hôm nay: giữa những thay đổi chóng mặt, giữa những áp lực vật chất, giữa những giá trị đang bấp bênh, cái gì sẽ giữ con người lại với nhau? Góc khuất Trường Sơn trả lời bằng những câu chuyện nhỏ: giữ nhau bằng lòng tử tế. Bằng sự cảm thông. Bằng tình bạn. Bằng hành động hy sinh không cần được ghi nhận. Bằng những điều đẹp đẽ mà mỗi người biết nâng niu trong lòng.

Nhìn từ góc độ văn hóa học, tập truyện của Phạm Việt Long chính là sự khẳng định rằng giá trị nguyên sơ của con người không mất đi – nó chỉ ngủ quên trong những nhịp sống tất bật, chờ một tiếng gọi để thức dậy. Và văn chương, bằng sức mạnh đặc biệt của nó, đã đánh thức những giá trị ấy, giúp người đọc hôm nay – nhất là người trẻ – hiểu rằng văn hóa không phải là những điều cao siêu, mà là những điều ta lựa chọn mỗi ngày trong cách sống.

Vì thế, Góc khuất Trường Sơn không chỉ nhìn về quá khứ; nó nhắc chúng ta về hiện tại: muốn giữ đất nước mạnh bền, phải giữ lại những điều đẹp đẽ nhất của tâm hồn người Việt.

Tập truyện ngắn “Góc khuất Trường Sơn” hiện đã được phát hành rộng rãi trên toàn quốc.

TH