Khẳng định vị thế tài sản chiến lược

Tư tưởng xuyên suốt và trọng tâm của lần sửa đổi này là biến kết quả nghiên cứu, sáng tạo thành tài sản có thể giao dịch. Luật mới xác định rõ SHTT là tài sản chiến lược của doanh nghiệp, có thể được định giá, mua bán, đưa vào báo cáo tài chính, và đặc biệt là sử dụng làm tài sản bảo đảm để vay vốn, góp vốn – một yếu tố then chốt cho sự phát triển của công nghệ mới và AI. Việc sửa đổi nhằm bảo đảm tính đồng bộ với các luật về đổi mới sáng tạo, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, định vị SHTT là công cụ cạnh tranh cốt lõi ở cấp độ quốc gia và doanh nghiệp.

Luật đã bổ sung quy định chi tiết về việc ghi nhận và quản lý tài sản trí tuệ trong doanh nghiệp. Kể cả những tài sản trí tuệ chưa đủ điều kiện ghi nhận trên bảng cân đối kế toán vẫn phải được ghi nhận trong sổ theo dõi riêng, khuyến khích doanh nghiệp tự chủ định giá (dù giá trị này chỉ có ý nghĩa nội bộ) nhằm thúc đẩy việc quản lý, khai thác và phát huy tối đa giá trị vô hình.

Nhằm đáp ứng tốc độ của kỷ nguyên số, Luật sửa đổi đã thể hiện bước cải cách mạnh mẽ về thủ tục hành chính. Thông qua quy định chuyển đổi số toàn diện, thời gian thẩm định nội dung sáng chế được rút ngắn đáng kể từ 18 tháng xuống còn 12 tháng. Thậm chí, Luật còn thiết lập cơ chế thẩm định nhanh với thời hạn chỉ vỏn vẹn 3 tháng, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho hoạt động đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, Luật mở rộng đối tượng được bảo hộ SHTT bằng việc bổ sung quy định bảo hộ kiểu dáng công nghiệp đối với sản phẩm phi vật lý, phù hợp với xu hướng phát triển của công nghệ số toàn cầu. Chính phủ sẽ được giao quy định chi tiết các điều kiện bảo hộ đối với nhóm sản phẩm mới này.

Định danh sản phẩm AI: Con người là chủ thể

Một trong những điểm nhấn quan trọng và được chú ý nhất là quy định về sản phẩm do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra. Luật mới khẳng định rõ AI không được xem là chủ thể quyền SHTT. Theo đó, những sản phẩm do AI tự động tạo ra mà không có sự can thiệp sáng tạo của con người sẽ không được bảo hộ bản quyền hay sáng chế.

Tuy nhiên, nếu con người sử dụng AI như một công cụ và có đóng góp sáng tạo đáng kể – như hình thành ý tưởng, chỉ đạo, lựa chọn, hoặc chỉnh sửa kết quả – họ vẫn có thể được công nhận là tác giả hoặc nhà sáng chế. Trong trường hợp con người chỉ đóng góp rất ít, sử dụng AI như một "đồng nghiệp" chủ yếu đưa ra yêu cầu ngữ cảnh, họ không được công nhận là tác giả nhưng vẫn có quyền sử dụng và quyền thương mại đối với sản phẩm đó. Cách tiếp cận này được nhận định là phù hợp với xu hướng chung của nhiều quốc gia trên thế giới.

Về việc huấn luyện AI, Luật cho phép sử dụng các nguồn thông tin đã được công bố hợp pháp, công khai làm đầu vào, với điều kiện tối thượng là kết quả đầu ra của AI không được phép xâm phạm quyền tác giả.

Thực thi nghiêm minh và nền tảng giáo dục

Để nâng cao hiệu quả thực thi, Luật xác định việc nâng cao hiểu biết của xã hội và doanh nghiệp về SHTT là giải pháp nền tảng. Nội dung SHTT sẽ được đưa vào giảng dạy trong chương trình giáo dục phổ thông và đại học.

Đồng thời, Luật bổ sung thẩm quyền cho tòa án SHTT và tăng cường các hình phạt mang tính răn đe. Hành vi xâm phạm quyền SHTT được coi là hành vi "ăn cắp" trong thế giới thực và sẽ được xử lý nghiêm minh. Đặc biệt, việc chuyển hoạt động thực thi sang môi trường số được kỳ vọng sẽ là giải pháp đột phá.

Luật sửa đổi, bổ sung 71 điều và bãi bỏ 8 điều, đã thể chế hóa các chủ trương, chính sách mới. Sự ra đời của Luật SHTT sửa đổi đánh dấu một cột mốc quan trọng, chính thức mở đường cho tài sản trí tuệ tham gia sâu hơn vào thị trường vốn, tạo đà cho sự phát triển bền vững của khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo tại Việt Nam.

Hương Mi