Theo đó, Quảng Ninh hiện có hơn 208 cơ sở sơ chế, chế biến thủy, hải sản. Nhưng chỉ có 24 cơ sở đáp ứng điều kiện về quy hoạch và giấy tờ đảm bảo sản xuất theo chuỗi an toàn thực phẩm (GMP). Trước những thực trạng “lệch chuẩn” giữa thương hiệu thuỷ sản Quảng Ninh với số lượng cơ sở đủ điều kiện sản xuất nêu trên, tỉnh Quảng Ninh cần có biện pháp mạnh tay để dứt điểm tình trạng “mạnh ai nấy làm”.

Thực trạng “lệch chuẩn” từ sản xuất tự phát

Trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, có hơn 180 cơ sở sơ chế, chế biến thuỷ sản nằm phân tán, xen kẽ trong khu dân cư. Nhiều cơ sở hình thành từ lâu, phát triển theo nhu cầu sản xuất nội địa từ những hộ kinh doanh gia đình, nhỏ lẻ chủ yếu tại các địa phương nằm ven biển như: Hà An, Vân Đồn, Đầm Hà,…Khi thương hiệu hải sản tỉnh Quảng Ninh dần có chỗ đứng trong thị trường quốc tế, những cơ sở vật chất mang theo lối làm cũ với cơ sở vật chất thiếu thốn lại muốn đáp ứng đơn hàng quy mô lớn đã vô hình chung hình thành dạng “nửa dân sinh, nửa công nghiệp” dẫn đến sự “lệch pha”, khó kiểm soát về chất lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm, gây ôi nhiễm môi trường và xa rời xu thế kinh tế-thị trường đổi mới.

Thực tế, tại phường Hà An 27/27 cơ sở đặt tại vị trí thuộc qui hoạch đất ở, nằm trong khu dân cư, không thuộc quy hoạch đất dịch vụ sản xuất, kinh doanh. Những cơ sở này đáp ứng lượng lớn hàng hoá về sản phẩm hàu ruột và hàu tươi sống, mỗi hộ có khả năng chế biến 200-300kg hàu ruột/ngày, tương đương 2-3 tấn hàu nguyên liệu/ngày ( Ước đạt trên 40 tấn/ngày đối với 27 cơ sở).

Đối với xã Đầm Hà, đấy là nơi sản xuất chủ lực với sản phẩm là hàu tách ruột, để sản xuất 01kg hàu ruột tương đương khoảng từ 8-10kg hàu nguyên liệu ban đâu, số lượng vỏ tái sử dụng chỉ chiếm 30% dùng để cấy giống, còn lại là rác thải rắn thải ra môi trường. Theo ông Đặng Tiến Soái, chủ cơ sở sơ chế, chế biến hàu tại Đầm Hà cho biết: “Khi đã tách vỏ để lấy ruột, thì lượng vỏ đổ đi rất lớn, chúng tôi cũng có người xâu vỏ để cấy giống, nuôi lại nhưng chỉ được khoảng 30%, còn chủ yếu là phải thuê đơn vị vận chuyển, thu gom đổ thải. Nhưng cũng có những hộ dân làm lớn, họ đổ luôn ra ao, hồ xung quanh xưởng, nghĩ là sẽ phân huỷ nhưng vỏ hàu cứng làm sao phân huỷ hữu cơ được. Lâu ngày nơi đổ thải nước đen ngòm, ôi thối thấy rõ”.

Hệ quả của việc sản xuất phân tán là áp lực môi trường ngày càng gia tăng. Hoạt động sơ chế, chế biến thủy sản phát sinh lượng lớn nước thải có hàm lượng hữu cơ cao, cùng với chất thải rắn và mùi hôi từ nguyên liệu. Nhiều cơ sở chưa đầu tư hệ thống xử lý đạt chuẩn hoặc hệ thống xử lý nước thải vận hành chưa hiệu quả, dẫn đến tình trạng xả thải trực tiếp ra môi trường. Tại nhiều khu vực, tình trạng nước thải chảy ra kênh mương, ao hồ, ven biển không qua xử lý vẫn diễn ra.

Trực tiếp làm việc với phóng viên, chủ tịch UBND xã Đầm Hà, ông Tô Xuân Lợi cho biết: “Đối với công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh, sơ chế, chế biến thuỷ sản. Qua công tác kiểm tra, trên địa bàn xã Đầm Hà có 11 cơ sở thì chỉ có 02 cơ sở đạt chuẩn, trong 02 cơ sở đó có 01 cơ sở là mới xây dựng. Thời gian tới chúng tôi sẽ quyết liệt triển khai ra quân, có biện pháp, yêu cầu dừng hoạt động những xưởng không đủ điều kiện hoạt động”.

Thẳng thắn thừa nhận những thiếu xót trong công tác quản lý, do thiếu nhân sự, địa bàn rộng và là chính quyền ‘non trẻ’ sau khi sáp nhập. Ông Lợi khẳng định sẽ xử lý dứt điểm những trường hợp sai phạm một cách toàn diện. Đồng thời xin ý kiến chỉ đạo từ UBND tỉnh và các sở ban ngành liên quan để sớm ổn định, kinh doanh sản xuất cho người lao động, cũng như đảm bảo môi trường xanh, sạch cho cộng đồng tại những khu dân cư theo qui định.

Thực hiện chỉ đạo của UBND tỉnh, Văn phòng UBND tỉnh Quảng Ninh đã có văn bản chỉ đạo số 3789/VP.UBND-NLN1 ngày 29/04/2026 của UBND tỉnh Quảng Ninh, về việc tăng cường quản lý nhà nước liên quan đến hoạt động sơ chế, chế biên thuỷ sản trên địa bàn tỉnh. Hạn chót đến ngày 30/05/2026, thực hiện đợt cao điểm tổng rà soát, kiểm tra, khắc phục và xử lý vi phạm trong sản xuất, kinh doanh chế biến thuỷ sản trên địa bàn; Tăng cường kiểm tra xử lý nghiêm các hành vi vi phạm liên quan đến đất đai, môi trường, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, xuất xứ nguyên liệu theo quy định của pháp luật; xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân có hành vi tiếp tay buông lỏng quản lý  để phát sinh hoạt động gây ô nhiễm môi trường, các “điểm nóng” về an ninh trật tự, gây ảnh hưởng đến môi trường và sức khoẻ nhân dân.

Thay đổi để bắp nhịp thời đại

Theo Quyết định số 80/QĐ-TTg, ngày 11/02/2023 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt quy hoạch tỉnh Quảng Ninh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Một trong những giải pháp trọng tâm được tỉnh Quảng Ninh đề ra là đưa hoạt động sản xuất vào khuôn khổ quy hoạch, thay thế dần mô hình nhỏ lẻ, phân tán.

Hình mẫu cụm công nghiệp điển hình đang được triển khai trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh như: Khu công nghiệp chế biến công nghệ cao nuôi trồng thuỷ sản Đầm Hà, Công ty CP SEAGOLD; Cụm công nghiệp Nam Sơn, Công ty CP Thuỷ sản BNA Ba Chẽ; Các cụm công nghiệp ở đặc khu Vân Đồn và Cẩm Phả (cũ) cũng đang trong quá trình hoàn thiện cơ sở hạ tầng. Các cụm công nghiệp được đồng bộ, sản xuất tập trung để chuẩn hóa quy trình, từng bước áp dụng các tiêu chuẩn như ISO, HACCP, GMP, trở thành yếu tố then chốt để giải quyết tình trạng ô nhiễm kéo dài, đồng thời tạo nền tảng cho việc kiểm soát chất lượng sản phẩm.

Tuy nhiên, để các xưởng không đủ điều kiện chuyển mình từ “không đạt chuẩn” sang “đạt chuẩn”, ngoài việc vận động di chuyển vào các khu công nghiệp đối với các hộ kinh doanh không có đủ điều kiện xây dựng, không có quỹ đất phù hợp theo dạng đất thương mại dịch vụ. Các địa phương cần có những biện pháp quyết liệt để “dứt điểm” hoàn toàn tình trạng tồn tại hiện hữu, cụ thể hoá bằng hành động trong thời gian từ nay đến hết 30/05/2026 theo chỉ đạo của UBND tỉnh.

Theo chỉ đạo của ông Nguyễn Văn Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh, yêu cầu các địa phương, sở, ngành phải tăng cường rà soát, kiểm tra, kiên quyết xử lý các cơ sở vi phạm về đất đai, môi trường, an toàn thực phẩm; đồng thời đẩy nhanh tiến độ sắp xếp lại hoạt động sản xuất theo hướng tập trung.

Đáng chú ý, quan điểm chỉ đạo nhấn mạnh việc chấm dứt tình trạng “phạt cho tồn tại”, yêu cầu các địa phương làm rõ trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân trong công tác quản lý đối với hoạt động sơ chế, chế biến thủy sản trên địa bàn. Những tồn tại kéo dài phải được kiểm điểm, xác định rõ trách nhiệm, không để tình trạng buông lỏng quản lý tiếp diễn. Yêu cầu gắn trách nhiệm người đứng đầu trong tổ chức thực hiện, bảo đảm việc xử lý vi phạm được triển khai nghiêm túc, tránh tình trạng né tránh, đùn đẩy. Về phía tỉnh, hiện đang xây dựng cơ chế hỗ trợ các cơ sở tiếp cận vốn, đổi mới công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực để nâng cao năng lực sản xuất.

Thực tế cho thấy, mô hình sản xuất nhỏ lẻ không còn phù hợp trong bối cảnh hiện nay. Khi tiêu chuẩn ngày càng cao, chỉ những cơ sở được tổ chức bài bản, trong môi trường đạt chuẩn mới có thể tồn tại.

Việc siết chặt quản lý không nhằm mục đích "làm khó" doanh nghiệp, mà là bước đi cần thiết để loại bỏ sự dễ dãi trong quản lý, thiết lập kỷ cương và xây dựng một ngành thủy sản Quảng Ninh bền vững, minh bạch và giàu sức cạnh tranh.

Khi kỷ cương được thiết lập, khi trách nhiệm được làm rõ, ngành chế biến thủy sản Quảng Ninh mới có thể bước sang một giai đoạn phát triển mới – bền vững hơn, hiệu quả hơn và đủ sức cạnh tranh trên thị trường trong nước cũng như quốc tế.

Tam Hiệp