Từ “cung đường khép kín” đến bài toán giảm phát thải ngành than

Là địa bàn trọng điểm về khai thác và chế biến than, Quảng Ninh nhiều năm qua luôn đặt yêu cầu khắt khe về môi trường. Một trong những bước đột phá rõ nét nhất là thay đổi phương thức vận chuyển than từ ô tô sang hệ thống băng tải khép kín nhằm triệt tiêu bụi và tiếng ồn.

Tiêu biểu cho hướng đi này là dự án hệ thống băng tải kết nối mỏ Núi Béo, Hà Tu với Trung tâm Chế biến và kho than tập trung vùng Hòn Gai - Làng Khánh do Công ty Tuyển than Hòn Gai làm chủ đầu tư. Dự án có tổng mức vốn hơn 760 tỷ đồng, chiều dài trên 8,85km với 4 tuyến chính, công suất từ 1,8 đến 4,2 triệu tấn/năm.

Đến nay, tuyến dài hơn 4km từ kho than tập trung MB+55 đến cảng Làng Khánh đã vận hành ổn định từ cuối năm 2025. Các tuyến kết nối từ mỏ Núi Béo, Hà Tu về kho tập trung cũng đã cơ bản hoàn thành, bước vào giai đoạn chạy thử nghiệm.

"Khi hệ thống băng tải được đưa vào vận hành đồng bộ, lượng xe chở than chạy trên đường giảm đáng kể, qua đó hạn chế triệt để bụi, than rơi vãi, khí thải và tiếng ồn, đồng thời nâng cao hiệu quả sản xuất," ông Nguyễn Xuân Tuyên, Phó Giám đốc Công ty Tuyển than Hòn Gai chia sẻ.

Ở quy mô toàn Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV), nguồn lực đầu tư cho môi trường tại Quảng Ninh được duy trì bình quân khoảng 1.100 tỷ đồng/năm. Hiện 48 trạm xử lý nước thải mỏ đang hoạt động liên tục, thu gom và làm sạch nước từ các moong khai thác trước khi tuần hoàn tái sử dụng hoặc xả thải. Song song với đó, các bãi thải mỏ kết thúc khai thác đều được bạt tầng, phủ đất và trồng cây phục hồi thảm thực vật, vừa tạo cảnh quan vừa chống xói mòn hiệu quả.

Nâng chuẩn khu công nghiệp và kiểm soát nguồn thải thông minh

Không chỉ riêng ngành than, các khu công nghiệp (KCN) trên địa bàn tỉnh cũng được siết chặt các tiêu chuẩn môi trường từ khâu quy hoạch. Trong tổng số 27 KCN theo quy hoạch (với 8 KCN đang hoạt động), toàn bộ đều được đầu tư hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt chuẩn trước khi đấu nối.

Quảng Ninh hiện đang chuyển dịch mạnh mẽ mô hình thu hút đầu tư, ưu tiên các dự án công nghệ cao, điện tử, bán dẫn, cơ khí chính xác và công nghiệp hỗ trợ thay vì chạy theo số lượng.

Tại KCN Amata, Công ty TNHH Autoliv Việt Nam là một ví dụ điển hình cho chiến lược sản xuất sạch. Do nghiệp đã chủ động tích hợp công nghệ hiện đại, tiết kiệm năng lượngs và giám sát nghiêm ngặt từng công đoạn phát sinh từ ngày đầu đi vào hoạt động.

Để kiểm soát rủi ro, tỉnh đã phủ sóng hệ thống quan trắc tự động tại các khu vực và nguồn thải có nguy cơ cao. Công nghệ này giúp cơ quan quản lý theo dõi sát sao 24/7, phát hiện kịp thời các biến động bất thường để đưa ra cảnh báo và xử lý sớm.

Sự chuyển dịch của Quảng Ninh không chỉ nằm trong nhà máy hay mỏ than mà còn hiện hữu rõ nét qua đời sống đô thị và cảnh quan ven biển. Việc di dời các bến cá tự phát, tái định cư và quy hoạch các tuyến đường bao biển hiện đại đã mang lại diện mạo hoàn toàn mới cho các đô thị như Cẩm Phả, Hạ Long.

"Từ khi đường bao biển hình thành, bến cá cũ được di dời vào chợ Bến Do, khu vực này trở nên sạch sẽ, thoáng đãng. Buổi chiều người dân ra đi bộ, tập thể dục rất đông. Sống ngay gần đây, chúng tôi cảm nhận rõ môi trường và cảnh quan đã thay đổi tốt lên rất nhiều," bà Đoàn Thị Liên (phường Cẩm Phả) phấn khởi cho biết.

Trong định hướng dài hạn, Quảng Ninh tiếp tục kiên định với mô hình tăng trưởng xanh. Các đô thị, KCN mới bắt buộc phải đi kèm hạ tầng xử lý chất thải đồng bộ. Trong khi đó, các hoạt động du lịch tại Vịnh Hạ Long, Bái Tử Long và các vùng sinh thái nhạy cảm phải tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc bảo tồn đa dạng sinh học và sức chịu tải của môi trường.

Bước sang chặng đường phát triển mới với nhiều dư địa rộng mở, việc đồng bộ hóa các giải pháp bảo vệ môi trường chính là chìa khóa giúp Quảng Ninh củng cố chất lượng tăng trưởng, giữ vững thương hiệu địa phương đáng sống và phát triển bền vững.

Mạnh Tiến