Một cơ sở sơ chế hàu tại phường Hà An, Quảng Ninh chỉ trong khoảng một tháng đã hai lần bị xử phạt vi phạm về môi trường với tổng số tiền hơn 74 triệu đồng. Sau xử phạt, cơ sở ký hợp đồng thu gom, xử lý chất thải, trong đó xác định vỏ hàu được đưa đến Nhà máy xử lý rác Khe Giang. Tuy nhiên, theo tìm hiểu của phóng viên, đơn vị này không thực hiện xử lý vỏ hàu. Đáng chú ý hơn, khu vực đặt xưởng đã được quy hoạch là đất ở lâu dài.

Hai lần bị xử phạt trong một tháng

Ngày 16/6/2026, UBND phường Hà An ban hành Quyết định số 65/QĐ-XPHC xử phạt bà Trần Thị Phúc, chủ cơ sở sơ chế hàu, hà trên địa bàn.

Theo quyết định, cơ sở đã có hành vi không ký hợp đồng với đơn vị có chức năng thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn công nghiệp thông thường theo quy định. Chủ cơ sở bị phạt 22,5 triệu đồng.

Tuy nhiên, câu chuyện môi trường tại cơ sở chưa dừng lại ở đó.

Ngày 16/7/2026, UBND phường Hà An tiếp tục ban hành Quyết định số 81/QĐ-XPHC xử phạt bà Trần Thị Phúc. Cơ quan chức năng xác định trong quá trình hoạt động sơ chế hàu, hà, cơ sở đã xả nước thải có nhiều thông số môi trường vượt quy chuẩn kỹ thuật. QD xử phạt Trần Thị Phúc

Kết quả phân tích cho thấy BOD5 ở mức 363,5mg/L, vượt 6,06 lần; COD vượt 5,12 lần; amoni vượt 3,84 lần; Coliform vượt 3,4 lần; tổng nitơ vượt 2,52 lần và tổng chất rắn lơ lửng vượt 1,18 lần giới hạn cho phép. QD xử phạt Trần Thị Phúc

Với các vi phạm này, cơ sở bị phạt tổng cộng 51,75 triệu đồng, đồng thời bị buộc thực hiện các biện pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường và báo cáo kết quả khắc phục trước ngày 15/8/2026. QD xử phạt Trần Thị Phúc.

Như vậy, chỉ trong khoảng một tháng, cùng một cơ sở sơ chế hàu đã hai lần bị xử phạt với tổng số tiền 74,25 triệu đồng.

Sau lần xử phạt đầu tiên, ngày 1/7/2026, Hộ kinh doanh Trần Thị Phúc ký Hợp đồng dịch vụ số 24/2026/HĐ-DV với Công ty CP Môi trường Công trình đô thị Quảng Ninh về xử lý chất thải công nghiệp thông thường.

Đáng chú ý, ngay tại Điều 1 của hợp đồng, thành phần chất thải công nghiệp thông thường được xác định có “vỏ hàu, hà…”, không chứa thành phần nguy hại.

Hợp đồng cũng ghi thời gian thực hiện từ ngày 1/7 đến 31/12/2026, khối lượng tính theo thực tế và địa điểm xử lý là Nhà máy xử lý rác Khe Giang, phường Yên Tử, tỉnh Quảng Ninh. Giá xử lý được xác định ở mức 1,4 triệu đồng/m3, chưa bao gồm thuế VAT.

Nhìn trên giấy tờ, đây có thể được xem là động thái nhằm khắc phục vấn đề từng khiến cơ sở bị xử phạt trước đó.

Tuy nhiên, theo tìm hiểu của phóng viên, Nhà máy xử lý rác Khe Giang không có chức năng xử lý vỏ hàu và cũng không tiếp nhận vỏ hàu để xử lý cho các đơn vị.

Trao đổi trực tiếp với phóng viên SHTT, ông Lê Quang Thắng – phụ trách Nhà máy xử lý rác thải Khe Giang cho biết: “Hiện tại nhà máy chưa có chức năng xử lý vỏ hàu hà, và cũng chưa  ký kết hợp đồng hay nhận xử lý vỏ hàu hà cho bất bì cá nhân, doanh nghiệp nào. Việc xử lý hàu hà không như chất thải rắn sinh hoạt thông thường, nếu xử lý thì kinh phí sẽ rất cao. Tới đây nhà máy cũng sẽ nghiên cứu phương án tối ưu để có thể hỗ trợ bà con trong việc xử lí vỏ hàu, hà…”.

Mặt khác, phóng viên đã tìm tới địa chỉ mà CÔNG TY CỔ PHẦN MÔI TRƯỜNG CÔNG TRÌNH ĐÔ THỊ QUẢNG NINH (đơn vị ký hợp đồng về việc cung ứng dịch vụ xử lý chất thải công nghiệp thông thường năm 2026 với hộ kinh doanh Trần Thị Phúc). Tuy nhiên công ty không hoạt động tại địa điểm đăng ký kinh doanh (phường Bãi Cháy - pv), sau khi liên lạc qua điện thoại phóng viên cũng đã gặp được người đại diện công ty tại chợ Yên Thanh (Uông Bí). Sau khi liên hệ công việc đã hơn 10 ngày phía CÔNG TY CỔ PHẦN MÔI TRƯỜNG CÔNG TRÌNH ĐÔ THỊ QUẢNG NINH vẫn chưa có phản hồi chính thức?

Vậy, vấn đề đặt ra là: lượng vỏ hàu phát sinh thực tế tại cơ sở được vận chuyển đi đâu và xử lý bằng phương pháp nào?

Bởi hợp đồng không chỉ mang ý nghĩa về thủ tục. Mục đích cuối cùng phải là bảo đảm chất thải thực sự được chuyển giao cho một đơn vị có đủ chức năng và được xử lý đúng quy định.

Trường hợp một hợp đồng ghi nhận nơi tiếp nhận là một nhà máy nhưng nhà máy đó không có chức năng hoặc không thực tế tiếp nhận loại chất thải được nêu trong hợp đồng thì cần làm rõ quá trình thực hiện hợp đồng, hồ sơ bàn giao, khối lượng chất thải từng lần vận chuyển cũng như chứng từ xác nhận của bên tiếp nhận.

Đây là vấn đề cần cơ quan quản lý môi trường địa phương kiểm tra thay vì chỉ dừng lại ở việc cơ sở đã xuất trình được một bản hợp đồng.

Xưởng hàu trên đất ở lâu dài - Không thể chỉ “đủ giấy tờ” là đủ

Một vấn đề khác đáng chú ý là khu vực cơ sở đang hoạt động đã được xác định trong quy hoạch là đất ở lâu dài.

Điều này khiến câu chuyện không còn thuần túy là xử lý vi phạm môi trường.

Một cơ sở sơ chế hàu với hoạt động tập kết nguyên liệu, tách vỏ, sơ chế sản phẩm, sử dụng lượng nước lớn, phát sinh nước thải và chất thải rắn đang hoạt động tại khu vực quy hoạch đất ở đặt ra yêu cầu phải rà soát đồng thời các điều kiện về đất đai, xây dựng, môi trường và công năng sử dụng công trình.

Hai quyết định xử phạt của UBND phường Hà An phần nào cho thấy những tác động môi trường phát sinh từ hoạt động của cơ sở. Ban đầu là việc không có hợp đồng với đơn vị chức năng để thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải; sau đó là nước thải có tới 6 thông số vượt quy chuẩn.

Vấn đề vì vậy không thể chỉ được giải quyết bằng từng quyết định xử phạt riêng lẻ.

Cần làm rõ công trình tại đây được xây dựng với mục đích gì; hồ sơ xây dựng xác định công năng ra sao; việc sử dụng khu đất ở làm nơi sơ chế, chế biến hàu có phù hợp với quy hoạch và quy định hiện hành hay không; cơ sở có được phép tiếp tục hoạt động sản xuất tại vị trí này sau khi đã liên tục phát sinh vi phạm môi trường?

Nếu cơ sở không đáp ứng điều kiện về vị trí sản xuất thì việc xử phạt ô nhiễm, sau đó yêu cầu hoàn thiện một số thủ tục môi trường, chưa giải quyết được nguyên nhân từ gốc.

Từ trường hợp trên có thể thấy một khoảng trống đáng lưu ý trong quản lý các cơ sở sơ chế thủy sản nhỏ lẻ.

Sau một vi phạm về chất thải, cơ sở có thể bổ sung hợp đồng thu gom, xử lý. Nhưng cơ quan quản lý không chỉ cần kiểm tra hợp đồng có tồn tại hay không, mà còn phải kiểm tra hợp đồng đó có được thực hiện trên thực tế hay không.

Vỏ hàu đã được thu gom bao nhiêu? Đơn vị nào vận chuyển? Chuyển đến đâu? Có phiếu cân, biên bản bàn giao, xác nhận tiếp nhận hay chứng từ xử lý hay không?

Tương tự, sau khi bị xử phạt về nước thải, cơ sở đã xây dựng hoặc cải tạo hệ thống xử lý như thế nào? Kết quả quan trắc sau khắc phục có bảo đảm quy chuẩn hay không?

Và trên tất cả, khi một cơ sở sản xuất đang nằm trên khu đất đã được quy hoạch là đất ở lâu dài, câu hỏi cần được giải quyết trước tiên là cơ sở có đủ điều kiện để tồn tại tại vị trí đó hay không.

Đây cũng là bài toán lớn hơn trong quá trình Quảng Ninh tổ chức lại ngành thủy sản. Khi vùng nuôi được giao, sản phẩm được yêu cầu truy xuất nguồn gốc, cơ sở chế biến hướng tới các tiêu chuẩn ngày càng cao thì những xưởng sơ chế nằm xen trong khu dân cư cũng cần được đặt vào một không gian sản xuất phù hợp.

Một chuỗi hải sản “xanh - sạch - bền vững” khó có thể chỉ được kiểm soát ngoài vùng nuôi, trong khi khâu sơ chế phía sau vẫn tồn tại những điểm chưa rõ ràng về đất đai, môi trường và đường đi của chất thải.

Tam Hiệp