Trong nửa đầu năm 2026, Tòa án Nhân dân Tối cao Trung Quốc (SPC) đã đưa ra các bản án có hiệu lực cuối cùng, đảo ngược phán quyết trước đó trong nhiều vụ yêu cầu hủy bỏ hiệu lực bằng sáng chế kiểu dáng liên quan đến họa tiết sọc bên hông giày thể thao. Các vụ việc này có sự tham gia của hãng đồ thể thao PUMA SE.

Các phán quyết đã làm rõ tiêu chuẩn tư pháp trong việc giải quyết xung đột giữa quyền đối với kiểu dáng công nghiệp và quyền nhãn hiệu đã được đăng ký trước đó.

Đáng chú ý, Tòa án Nhân dân Tối cao đã bác bỏ các kết luận trước đây của Cơ quan Quản lý Sở hữu trí tuệ Quốc gia Trung Quốc (China National Intellectual Property Administration - CNIPA) và Tòa án chuyên trách về sở hữu trí tuệ Bắc Kinh.

Theo đó, tòa xác lập nguyên tắc xét xử mới: khi một đặc điểm trong kiểu dáng công nghiệp đồng thời có chức năng nhận diện nguồn gốc hàng hóa, việc xem xét xung đột quyền phải áp dụng tiêu chí khả năng gây nhầm lẫn của nhãn hiệu, thay vì chỉ dựa trên tiêu chuẩn so sánh tổng thể về hình thức của kiểu dáng công nghiệp.

Theo đánh giá của tòa, nguyên tắc này giúp làm rõ phạm vi áp dụng quy định về "quyền trước" trong Luật Sáng chế Trung Quốc, đồng thời khắc phục khoảng trống trong thực tiễn xét xử liên quan đến việc viện dẫn quyền trước để yêu cầu hủy bỏ bằng sáng chế kiểu dáng. Đây cũng được xem là hướng dẫn tư pháp quan trọng đối với các doanh nghiệp nước ngoài khi xử lý tranh chấp sở hữu trí tuệ xuyên biên giới tại Trung Quốc.

 Tranh chấp xoay quanh họa tiết ba sọc trên giày thể thao của PUMA

Vụ việc bắt nguồn từ thiết kế gồm ba sọc song song xuất hiện ở phần hông của giày thể thao.

Kunshan Duowei Sports Goods Co., Ltd. đã được cấp bằng sáng chế kiểu dáng cho mẫu giày chạy đinh có sử dụng họa tiết này.

Dựa trên bằng sáng chế được cấp, doanh nghiệp đã liên tiếp gửi khiếu nại vi phạm quyền sở hữu trí tuệ đối với nhiều đối thủ kinh doanh trên các sàn thương mại điện tử, đồng thời khởi kiện hàng loạt vụ án xâm phạm quyền.

Đáp lại, PUMA SE đã nộp đơn lên CNIPA yêu cầu hủy bỏ hiệu lực bằng sáng chế, với lập luận rằng họ sở hữu các quyền nhãn hiệu đã được đăng ký trước đối với họa tiết sọc nói trên.

Trong quá trình giải quyết ở giai đoạn hành chính và xét xử sơ thẩm, các cơ quan có thẩm quyền vẫn áp dụng cách tiếp cận truyền thống đối với kiểu dáng công nghiệp. Việc đánh giá chỉ dựa trên nguyên tắc "quan sát tổng thể và đưa ra nhận định toàn diện" dưới góc nhìn của người tiêu dùng thông thường, đồng thời không áp dụng tiêu chí đánh giá khả năng gây nhầm lẫn của nhãn hiệu. Vì vậy, bằng sáng chế kiểu dáng vẫn được giữ nguyên hiệu lực.

Sau khi vụ việc được chuyển lên Tòa án Nhân dân Tối cao để xét xử lại, tòa đã hủy toàn bộ quyết định hành chính trước đó và yêu cầu CNIPA tiến hành xem xét lại yêu cầu hủy bỏ hiệu lực bằng sáng chế.

Trọng tâm của vụ án là xác định tiêu chuẩn pháp lý cần áp dụng đối với những yếu tố thiết kế vừa mang tính trang trí, vừa có chức năng nhận diện nguồn gốc thương mại của sản phẩm.

Khi thiết kế đóng vai trò nhận diện thương hiệu

Theo phán quyết của SPC, các tranh chấp về kiểu dáng công nghiệp thông thường chỉ đánh giá giá trị thẩm mỹ của sản phẩm thông qua ấn tượng thị giác tổng thể đối với người tiêu dùng phổ thông.

Tuy nhiên, nếu một yếu tố thiết kế trên sản phẩm thực tế được sử dụng để phân biệt nguồn gốc thương mại của hàng hóa thì việc sử dụng đó được xem là sử dụng nhãn hiệu.

Trong trường hợp này, cơ quan xét xử không còn giới hạn ở việc so sánh tổng thể hình thức sản phẩm mà phải xem xét liệu yếu tố đồ họa đó có khả năng gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng liên quan hay không.

Nếu xác định có khả năng gây nhầm lẫn, bằng sáng chế kiểu dáng có thể bị tuyên vô hiệu theo Điều 23 của Luật Sáng chế Trung Quốc vì xung đột với quyền nhãn hiệu đã được đăng ký trước, ngay cả khi bằng sáng chế vẫn đáp ứng các điều kiện cấp văn bằng về mặt hình thức.

 Siết chặt tiêu chuẩn đối với bằng sáng chế kiểu dáng

Theo Tòa án Nhân dân Tối cao Trung Quốc, phán quyết này cũng chấm dứt thực tiễn cho rằng chỉ cần được cấp bằng sáng chế kiểu dáng thì chủ sở hữu mặc nhiên có thể sử dụng quyền đó để thực thi mà không bị xem xét đến các quyền sở hữu trí tuệ đã tồn tại trước.

Bản án đồng thời làm rõ điều kiện áp dụng cơ chế bảo vệ "quyền trước", góp phần lấp đầy khoảng trống trong các quy định hướng dẫn thực thi pháp luật.

Đáng chú ý, SPC cho rằng tiêu chuẩn mới sẽ hạn chế tình trạng một số chủ thể chỉ chỉnh sửa rất nhỏ các dấu hiệu nhận diện của thương hiệu nổi tiếng, sau đó đăng ký kiểu dáng công nghiệp và sử dụng văn bằng này để khởi kiện hàng loạt hoặc gửi khiếu nại đối với các nhà bán hàng trên nền tảng thương mại điện tử.

Doanh nghiệp cần điều chỉnh chiến lược bảo hộ

Từ phán quyết này, các doanh nghiệp nước ngoài khi nộp đơn đăng ký kiểu dáng công nghiệp tại Trung Quốc được khuyến nghị cần tra cứu kỹ các quyền nhãn hiệu đã tồn tại trước.

Đối với các ngành mà dấu hiệu nhận diện thương hiệu thường gắn liền với hình dáng sản phẩm như giày dép, quần áo, hành lý hay thiết bị điện tử, doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược bảo hộ đồng bộ giữa nhãn hiệu và kiểu dáng công nghiệp nhằm tránh phát sinh xung đột giữa hai loại quyền.

Một giải pháp được khuyến nghị là tách riêng logo hoặc dấu hiệu nhận diện để đăng ký nhãn hiệu độc lập, trong khi phần hình dáng sản phẩm được bảo hộ bằng kiểu dáng công nghiệp, qua đó phân định rõ phạm vi bảo hộ của từng quyền.

Ở giai đoạn giải quyết tranh chấp, các doanh nghiệp bị khiếu nại hàng loạt trên các sàn thương mại điện tử có thể viện dẫn tiêu chuẩn xét xử mới của SPC để sử dụng quyền nhãn hiệu đã có trước làm căn cứ yêu cầu hủy bỏ hiệu lực bằng sáng chế kiểu dáng.

Trong khi đó, các chủ sở hữu quyền cũng cần phân biệt rõ giữa những yếu tố thuần túy mang tính trang trí và các dấu hiệu có chức năng nhận diện nguồn gốc hàng hóa. Đối với các dấu hiệu nhận diện thương hiệu, việc thực thi quyền nên ưu tiên thông qua pháp luật về nhãn hiệu thay vì quá phụ thuộc vào bằng sáng chế kiểu dáng để tiến hành khiếu nại hoặc khởi kiện hàng loạt.

Theo đánh giá từ phán quyết của SPC, tiêu chuẩn xét xử mới sẽ trở thành cơ sở quan trọng để các cơ quan tư pháp Trung Quốc nhận diện và xử lý các hành vi lạm dụng quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời mang lại tính dự đoán cao hơn cho các doanh nghiệp nước ngoài khi bảo hộ kiểu dáng công nghiệp tại thị trường Trung Quốc.   

Quỳnh Trang