MakerWorld trở thành tâm điểm tranh chấp

Pop Mart, đơn vị nắm giữ bản quyền đối với nhân vật “Labubu”, đã đệ đơn kiện Shenzhen Bambu Lab Co., Ltd. cùng các công ty con tại Tòa án Nhân dân Khu mới Phố Đông, Thượng Hải, Trung Quốc. Trọng tâm của tranh chấp là MakerWorld, nền tảng mô hình in 3D chủ lực của Bambu Lab và cũng là một trong những thư viện mô hình in 3D lớn nhất thế giới.

MakerWorld hiện lưu trữ hơn một triệu mô hình và có gần 10 triệu người dùng hoạt động hàng tháng. Trong số đó có nhiều tệp in 3D dựa trên các IP đồ chơi nghệ thuật và nhân vật hoạt hình nổi tiếng.

Đây được xem là vụ thực thi bản quyền có quy mô lớn nhất từng được một chủ sở hữu IP tên tuổi khởi xướng nhằm vào một nhà sản xuất máy in 3D. Tuy nhiên, khi tìm kiếm từ khóa “Labubu” trên MakerWorld hiện nay không còn xuất hiện tệp mô hình in 3D nào. Trước đó, từng có thông tin cho biết có hàng nghìn tệp “Labubu” được đăng tải trên nền tảng này.

Labubu không phải là nạn nhân duy nhất

Trước Pop Mart, một chủ sở hữu IP khác là Hanmu Chunhua, đơn vị nắm giữ IP “The Legend of Luo Xiaohei”, cũng đã khởi kiện Bambu Lab trong năm 2025 với lý do tương tự. Hiện nay, khi tìm kiếm IP “The Legend of Luo Xiaohei” trên MakerWorld cũng không còn kết quả.

Tuy vậy, khi tìm kiếm các từ khóa như “Disney” hay “Harry Potter”, nhiều tệp liên quan đến các IP nổi tiếng này vẫn còn xuất hiện trên nền tảng.

Từ thực tế trên, có dự đoán rằng các chủ sở hữu bản quyền tại Mỹ có thể sẽ khởi động các hành động thực thi bản quyền đối với Bambu Lab trong thời gian tới, tương tự như tranh chấp bản quyền từng phát sinh liên quan đến Seedance 2.0 của ByteDance.

Mô hình “phần cứng cùng hệ sinh thái nội dung” và mặt trái

Sự tăng trưởng nhanh chóng của Bambu Lab phần lớn được thúc đẩy bởi chiến lược kết hợp giữa phần cứng và hệ sinh thái nội dung. Hơn 90% mô hình trên MakerWorld được cung cấp miễn phí, tạo nên lợi thế cạnh tranh cốt lõi của công ty.

Tuy nhiên, mô hình kinh doanh này cũng dễ bị sao chép. Tháng 10/2025, Bambu Lab đã triển khai các hành động thực thi bản quyền nhằm vào các đối thủ tại Trung Quốc.

Ngày 10/10/2025, MakerWorld công bố đã khởi kiện ba nền tảng cạnh tranh gồm Creality Cloud của Creality, Nexprint của ELEGOO và MakerOnline của Anycubic.

Trong tuyên bố của mình, MakerWorld cho biết đã nhận được các trường hợp có tài liệu chứng minh từ các nhà sáng tạo, cho thấy ba nền tảng trên chứa các bản đăng lại trái phép những mô hình độc quyền vốn được công bố ban đầu trên MakerWorld, đồng thời xuất hiện các tài khoản mạo danh tác giả gốc. Một số mô hình sau đó còn được sử dụng trong quảng cáo máy in, vi phạm các điều khoản cấp phép như cấm tạo tác phẩm phái sinh và cấm sử dụng thương mại. Sau nhiều lần khiếu nại nhưng không có hành động khắc phục, MakerWorld đã chính thức tiến hành các bước pháp lý.

Trước động thái thực thi bản quyền này, Bambu Lab cũng đã nộp hai đơn kiện vi phạm bằng sáng chế đối với Anycubic tại Tòa án Nhân dân Trung cấp Phúc Châu.

Ngày 28/11/2025, Cục Sở hữu trí tuệ quốc gia Trung Quốc, CNIPA, đã công bố yêu cầu vô hiệu bằng sáng chế do Anycubic nộp nhằm vào bằng sáng chế số ZL202421297539.3 của Bambu Lab, có tiêu đề “Hệ thống in 3D”.

Căng thẳng lan rộng

Song song với sự cạnh tranh trong nước, Bambu Lab còn đối mặt với áp lực pháp lý từ quốc tế. Năm 2024, Stratasys, tập đoàn in 3D niêm yết trên NASDAQ với mã SSYS, đã đệ đơn kiện vi phạm bằng sáng chế đối với Bambu Lab và một số công ty in 3D Trung Quốc khác tại Tòa án Quận Liên bang Khu Đông Texas, Mỹ.

Các vụ kiện liên quan đến 10 bằng sáng chế của Mỹ, bao gồm các số US9,421,713, US9,592,660, US7,555,357, US9,168,698, US10,556,381 trong vụ án số 2:24-CV-00644 và các bằng sáng chế US10,569,466, US11,167,464, US8,747,097, US11,886,774, US8,562,324 trong vụ án số 2:24-CV-00645.

Đáp lại, Bambu Lab đã nộp yêu cầu vô hiệu bằng sáng chế của Stratasys tại Trung Quốc.

Tranh chấp giữa hai bên tiếp tục leo thang tại Tòa án Sáng chế Thống nhất, UPC. Tháng 12/2025, Bambu Lab đã nộp đơn yêu cầu hủy bỏ bằng sáng chế EP2964450 của Stratasys tại Phân khu Trung tâm ở Paris, mã vụ việc UPC-CFI-0001952/2025. Sau đó, tháng 1/2026, Stratasys tiếp tục yêu cầu áp dụng biện pháp tạm thời đối với Bambu Lab tại Phân khu Địa phương The Hague của UPC, mã vụ việc UPC-CFI-0000305/2026, dựa trên chính bằng sáng chế này.

Vụ kiện giữa Pop Mart và Bambu Lab vì Labubu vì vậy không chỉ là tranh chấp đơn lẻ về bản quyền nhân vật, mà còn phản ánh áp lực pháp lý ngày càng gia tăng đối với các doanh nghiệp xây dựng hệ sinh thái nội dung mở trong ngành in 3D toàn cầu.

Quỳnh Trang