Đây là kết quả nổi bật từ Hội thảo quốc tế do UBND phường Cửa Nam (Hà Nội) phối hợp với Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam tổ chức.

Với chủ đề “Phát triển nghệ thuật trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số: Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam”, hội thảo đã làm rõ những xu thế toàn cầu, đồng thời phác thảo lộ trình hành động cụ thể cho Việt Nam, đặc biệt là tại phường Cửa Nam - nơi được kỳ vọng trở thành “phòng thí nghiệm văn hóa” của Hà Nội.

 Nghệ thuật cộng đồng: 'Mạch sống' của đô thị sáng tạo

Tại phiên tham luận thứ nhất, các học giả đã thống nhất nhận định rằng chuyển đổi số đang thay đổi sâu sắc phương thức sáng tạo, lưu thông và thưởng thức nghệ thuật. Theo Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường Cửa Nam Nguyễn Quốc Hoàn, với bề dày lịch sử, di sản phong phú và vị trí trung tâm, phường Cửa Nam có lợi thế lý tưởng để kết hợp bảo tồn truyền thống và đổi mới sáng tạo.

Từ kinh nghiệm quốc tế với các mô hình thành công như Koenji (Nhật Bản), Montmartre (Pháp) hay Talad Noi (Thái Lan), nhóm chuyên gia đã đề xuất mô hình “Phường sáng tạo Cửa Nam”. Mô hình này nhấn mạnh vai trò của nghệ thuật cộng đồng là “mạch sống”, nơi người dân không chỉ thụ hưởng mà còn là chủ thể kiến tạo giá trị văn hóa.

PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam, khẳng định: “Phường Cửa Nam có đầy đủ điều kiện để trở thành phường sáng tạo tiêu biểu của Hà Nội - nơi di sản được tái sinh qua công nghệ và nghệ thuật, cộng đồng trở thành nghệ sĩ, và nghệ sĩ trở thành công dân sáng tạo”.

Khái niệm “phường sáng tạo” được định nghĩa là một không gian văn hóa sống động, trong đó: Cộng đồng là trung tâm, cùng tham gia kiến tạo và quản trị không gian. Di sản là nền tảng, vừa là tài nguyên văn hóa, vừa là chất liệu nghệ thuật. Công nghệ là công cụ kết nối, lưu giữ và lan tỏa giá trị. Chính quyền giữ vai trò chất xúc tác, tạo cơ chế linh hoạt.

Bên cạnh đó, PGS.TS Phương cũng gợi mở việc hình thành các “điểm sáng nghệ thuật cộng đồng” như trục phố nghệ thuật, không gian trưng bày, và chương trình giáo dục văn hóa cho thanh, thiếu niên, kết hợp sáng tạo, du lịch và sinh kế bền vững.

Cũng trong phiên tham luận này, GS.TS Từ Thị Loan (Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam) đã khái quát mô hình Culture is Digital của Nhật Bản, nhấn mạnh rằng: “Chuyển đổi số trong nghệ thuật không chỉ là số hóa các giá trị cũ, mà là tạo ra phương thức sáng tạo mới, phù hợp với ngôn ngữ và thị hiếu của thời đại”.

 Giải pháp chiến lược: Biến nghệ thuật thành nguồn lực kinh tế

Phiên thảo luận thứ hai đã đi sâu vào các giải pháp thực tiễn. Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Cửa Nam Phạm Tuấn Long thẳng thắn chỉ ra rằng mặc dù phường là nơi hội tụ giá trị lịch sử, song công tác bảo tồn và phát huy văn hóa vẫn thiếu gắn kết giữa di sản, nghệ thuật và du lịch.

Để khắc phục, đồng chí Phạm Tuấn Long đã đề xuất năm nhóm giải pháp chiến lược, với hạt nhân là chương trình “Sợi chỉ thời gian” - sáng kiến bảo tồn và quảng bá di sản qua nghệ thuật đương đại, giúp người dân và du khách “chạm” vào lịch sử bằng ngôn ngữ mới.

Các giải pháp trọng tâm bao gồm: Xây dựng không gian sáng tạo chuyên biệt tại trung tâm phường, gắn kết nghệ thuật với du lịch và thương mại, tạo chuỗi giá trị văn hóa - kinh tế mới. Hoàn thiện chính sách khuyến khích hợp tác công - tư, thu hút doanh nghiệp và cá nhân đầu tư vào các dự án nghệ thuật. Phát triển dịch vụ văn hóa sáng tạo như hướng đi lâu dài, biến nghệ thuật thành nguồn lực kinh tế mới, góp phần nâng cao sinh kế bền vững cho cộng đồng.

Bí thư Đảng ủy phường Cửa Nam nhấn mạnh rằng nghệ thuật chỉ thực sự sống khi trở về với cộng đồng. Chuyển đổi số chính là cơ hội để người dân tham gia vào quá trình sáng tạo, cùng làm nên diện mạo văn hóa mới.

Tổng kết hội thảo, PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương nhấn mạnh, kết quả hội thảo là minh chứng cho sự gắn kết giữa nghiên cứu, quản lý và thực tiễn. Với ưu thế về di sản, phường Cửa Nam cần được coi là “phòng thí nghiệm văn hóa” để thử nghiệm các mô hình sáng tạo dựa trên di sản và công nghệ.

Thành công của mô hình này không chỉ giúp Cửa Nam phát triển bền vững mà còn góp phần quan trọng vào mục tiêu xây dựng Hà Nội trở thành Thành phố sáng tạo tiêu biểu của khu vực Đông Nam Á trong tương lai gần.

Hương Mi