Đây là kết luận trọng tâm được công bố trong Báo cáo “Mức độ Trưởng thành Văn hoá doanh nghiệp và Đổi mới Sáng tạo 2025 & Xu hướng 2026”, một nghiên cứu toàn diện từ Viện Phát triển Doanh nghiệp (VCCI) và Công ty Cổ phần Phát triển Nội dung Blue C, dựa trên khảo sát 505 doanh nghiệp trên toàn quốc.

Sự kiện công bố báo cáo vừa đươc diễn ra ngày 4/12, với sự tham gia của các chuyên gia hàng đầu như ông Lương Minh Huấn - Viện trưởng Viện Phát triển Doanh nghiệp (VCCI) và ông Lê Quang Vũ -  Giám đốc Blue C, cùng các đại diện từ Tập đoàn Viettel và Tổng Công ty Hàng không Việt Nam (Vietnam Airlines), đã cung cấp một cái nhìn sâu sắc về bối cảnh kinh tế. Việt Nam đang đặt mục tiêu tăng trưởng GDP 8-8,5% vào năm 2025, tạo tiền đề cho giai đoạn tăng trưởng hai con số (2026-2030) dựa trên ba đột phá chiến lược: hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Trong bối cảnh đó, các yếu tố tưởng chừng như vô hình như VHDN, năng lực ĐMST và khả năng thích ứng của con người đang trở thành điều kiện tiên quyết cho sự phát triển bền vững, không chỉ đơn thuần là duy trì ổn định vĩ mô hay cải tiến công nghệ.

Kết quả đo lường theo bộ công cụ CCMM cho thấy điểm trung bình mức độ trưởng thành thực thi VHDN năm 2025 đã đạt 43,84 điểm, tương đương Cấp độ 4/6 (Cấp độ Quản lý). Mức tăng 4,12 điểm so với năm 2024 không chỉ là mức tăng lớn nhất trong những năm gần đây mà còn đánh dấu sự trở lại của mặt bằng văn hóa doanh nghiệp sau hai năm chững lại. Đáng chú ý, tỷ lệ doanh nghiệp ở cấp độ cao (5- 6) gần như tăng gấp đôi, phản ánh một sự nâng cấp đồng đều về nhận thức và hành động quản trị văn hóa trên diện rộng. Các chuyên gia nhận định, sự phục hồi này cho thấy VHDN đã được tái xác lập đúng vai trò nền tảng, gắn chặt với chiến lược, vận hành và quản trị nhân sự, thay vì chỉ dựa vào tốc độ tăng trưởng kinh doanh đơn thuần. Nhiều doanh nghiệp đã quay lại đầu tư vào việc xây dựng hệ giá trị, chuẩn hành vi và cơ chế đo lường bài bản để củng cố năng lực tổ chức bền vững.

Một trong những điểm sáng nhất là sự chuyển hóa của VHDN từ lý thuyết sang hành động thực tế. Đã có 26,94% doanh nghiệp cho biết họ áp dụng chuẩn hành vi trong công việc hàng ngày, một tỷ lệ tăng gấp đôi so với năm 2024. Điều này chứng minh doanh nghiệp đang nỗ lực đưa các giá trị cốt lõi vào cơ chế ra quyết định, phong cách làm việc và cách ứng xử hàng ngày của nhân viên. Cùng với đó, 52,67% doanh nghiệp hiện đã chú trọng ghi chép và lưu truyền các câu chuyện nội bộ  những “vũ khí mềm” gắn liền với con người và trải nghiệm thật để truyền tải giá trị, vun đắp sự tự hào và “định danh” bản sắc riêng trong một thị trường cạnh tranh khốc liệt.

Đặc biệt, yếu tố Đo lường  vốn luôn nằm ở nhóm thấp nhất trong nhiều năm đã ghi nhận mức cải thiện mạnh mẽ nhất, tăng 0,52 điểm so với 2024. Tỷ lệ doanh nghiệp thực hiện đo lường văn hoá định kỳ đạt 29,31%, gần như gấp đôi so với các năm trước. Sự cải thiện này phản ánh xu hướng quản trị bằng dữ liệu ngày càng lan rộng, khi các nhà lãnh đạo bắt đầu xem văn hóa là một “chỉ số sức khỏe tổ chức” cần được theo dõi, đánh giá định lượng, tương tự như các chỉ số tài chính hay năng suất lao động.

Tuy nhiên, báo cáo cũng chỉ ra một thách thức đang lớn dần: sự thận trọng về ngân sách. Mặc dù 45,54% doanh nghiệp vẫn duy trì ngân sách thường xuyên cho hoạt động văn hóa, nhưng tỷ lệ doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc xin phê duyệt ngân sách đã tăng 12,18% so với năm trước. Điều này cho thấy áp lực cân đối giữa phục hồi kinh doanh ngắn hạn và đầu tư dài hạn cho nền tảng văn hóa. Dự kiến cho năm 2026, hơn 70% doanh nghiệp sẽ giữ nguyên hoặc chưa có kế hoạch tăng ngân sách, đặt ra yêu cầu về tính hiệu quả và chiến lược hóa cao hơn đối với các hoạt động văn hóa.

Ông Lê Quang Vũ, CEO Blue C, nhận định: “Kết quả 2025 cho thấy VHDN Việt Nam đang bước vào giai đoạn trưởng thành mới, nơi sự liên kết giữa giá trị, hành vi và quy trình đã chặt chẽ hơn. Điểm trưởng thành tăng trở lại cấp độ Quản lý phản ánh nỗ lực quản trị văn hoá bài bản. Tuy nhiên, chúng tôi cũng chỉ ra khoảng cách đáng kể giữa kỳ vọng và thực thi, đặc biệt ở các yếu tố như đo lường, khen thưởng theo văn hóa và bộ máy VHDN. Đây là những yếu tố mà doanh nghiệp cần tiếp tục củng cố để văn hoá thực sự trở thành động lực phát triển dài hạn.”

Báo cáo cũng làm rõ vai trò đang lên của Đổi mới Sáng tạo (ĐMST). Điểm văn hóa ĐMST (theo bộ chỉ số IQ - Innovation Quotient) đạt 3,81/5 điểm, xếp ở mức trung bình khá. Điều này khẳng định tinh thần ĐMST đã hiện diện trong các giá trị và hành vi, đặc biệt là ở nhóm ngành Truyền thông - Quảng cáo và Dược phẩm - Y tế (trên 4 điểm). Các trụ cột mạnh nhất thúc đẩy ĐMST chính là “Các giá trị văn hóa thúc đẩy ĐMST” (3,92 điểm) và “Hành vi của nhân viên thúc đẩy ĐMST” (3,80 điểm), nhờ vào tinh thần học hỏi, kiên trì và sự tham gia chủ động của nhân viên.

Tuy nhiên, rào cản chính lại nằm ở môi trường tổ chức. Cả hai tiêu chí “Chấp nhận rủi ro” (3,72 điểm) và “Xây dựng năng lực” (3,75 điểm) đều nằm trong top thấp nhất. Sự ngại rủi ro từ cấp lãnh đạo gây khó khăn trong việc khuyến khích ĐMST, vốn luôn đòi hỏi sự mạo hiểm. Bên cạnh đó, việc thiếu đầu tư vào các chương trình đào tạo chuyên sâu để phát triển tư duy sáng tạo cho nhân viên cũng là một hạn chế. Ông Lương Minh Huân, Viện trưởng VCCI, nhấn mạnh: “Thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở con người, mà ở môi trường tổ chức và hệ thống khuyến khích đổi mới mà doanh nghiệp cần tiếp tục củng cố, chuyển hóa tinh thần ĐMST thành năng lực vận hành thực sự.”

Dựa trên những phân tích này, Báo cáo đã đưa ra bốn xu hướng chính sẽ dẫn dắt VHDN năm 2026:

Thứ nhất, Thúc đẩy học tập chủ động để đáp ứng nhịp độ thay đổi của thị trường VUCA, với 40,4% doanh nghiệp ưu tiên xây dựng tổ chức học tập trong năm tới.

Thứ hai, Văn hóa đề cao chuẩn mực khi sử dụng AI, khi công nghệ này trở nên quen thuộc trong công việc. Báo cáo của KPMG cảnh báo 66% nhân viên không kiểm chứng đầu ra của AI, đòi hỏi phải thiết lập các nguyên tắc về trách nhiệm và giải trình để đảm bảo sự minh bạch và uy tín.

Thứ ba, Cân bằng giữa ổn định và linh hoạt trong tổ chức, giải quyết sự lệch pha giữa yêu cầu mô hình tổ chức linh hoạt của lãnh đạo (85%) và mong muốn ổn định của người lao động (75%). Thách thức là làm thế nào để tổ chức vừa chuyển động nhanh, vừa duy trì “điểm tựa tâm lý” cho nhân viên. Và cuối cùng, Đổi mới sáng tạo sẽ trở thành ý thức và thói quen trong văn hóa doanh nghiệp, không chỉ dừng lại ở các dự án lớn mà còn bắt nguồn từ những thay đổi nhỏ trong vận hành, quy trình để nâng cao năng suất và hiệu quả công việc trong bối cảnh tăng trưởng nhanh của nền kinh tế.

Sự phục hồi mức độ trưởng thành văn hóa và sự trỗi dậy của ĐMST là tín hiệu tích cực cho thấy các doanh nghiệp Việt Nam đã chuẩn bị sẵn sàng về mặt năng lực tổ chức và con người để đón đầu giai đoạn tăng trưởng bùng nổ 2026 - 2030, biến các yếu tố "mềm" thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi.

BH