Trước diễn biến ngày càng phức tạp và tinh vi của tội phạm thương mại, Cục Hải quan và các đơn vị liên ngành đang bước vào cuộc chiến tổng lực với "vũ khí" chiến lược là phân tích dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và các biện pháp nghiệp vụ chuyên sâu.

Số liệu từ Cục Hải quan cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề. Trong gần một năm (15-12-2024 đến 14-11-2025), cơ quan Hải quan đã phát hiện và xử lý 17.297 vụ vi phạm với giá trị hàng hóa ước tính lên tới 21.751 tỷ đồng. Đặc biệt, công tác phòng chống ma túy ghi nhận 178 vụ bắt giữ, thu giữ gần 2,4 tấn ma túy các loại.

Tội phạm liên tục đổi mới thủ đoạn. Các tuyến đường bộ tại biên giới phía Bắc, cùng với cửa khẩu hàng không quốc tế Nội Bài và Tân Sơn Nhất, trở thành điểm nóng của hoạt động vận chuyển trái phép vàng, tiền tệ, điện thoại cao cấp và hàng hóa giả mạo nhãn hiệu (như các vụ vận chuyển túi xách Louis Vuitton, Chanel, Hermes hoặc dép Crocs giả quá cảnh từ Trung Quốc sang Lào, Campuchia).

Đặc biệt, tuyến đường bộ miền Trung giáp Lào đang chứng kiến sự gia tăng mạnh của ma túy, pháo nổ và đường cát lậu. Các đường dây này hoạt động vô cùng tinh vi, cất giấu chất cấm trong tư trang, hành lý, hay ngụy trang khéo léo trong cabin xe khách, dưới nắp ca-pô, hoặc thậm chí là trong gói chè khô, bình đựng măng ớt. Hình thức vận chuyển qua chuyển phát nhanh và giao dịch bí mật qua mạng xã hội sau khi hàng đã thông quan càng khiến việc truy vết trở nên khó khăn.

Trước "sóng ngầm" tội phạm, lực lượng Hải quan đã xác định ứng dụng công nghệ là giải pháp then chốt. Chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong nhận định, việc siết chặt kiểm soát tại các điểm nóng cần đi đôi với việc ứng dụng mạnh mẽ các công cụ hiện đại.

Theo Kế hoạch cao điểm đấu tranh chống buôn lậu dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 của Cục Hải quan, nhiệm vụ được xác định là "kép": Không gây ách tắc cho hàng hóa hợp pháp nhưng phải kiểm soát chặt chẽ, kịp thời.

Các biện pháp nghiệp vụ đã được nâng cấp tập trung vào:

Phân tích dữ liệu lớn (Big Data) và Trí tuệ nhân tạo (AI): Đây là "vũ khí mới" giúp cơ quan Hải quan xây dựng hồ sơ, theo dõi đối tượng và doanh nghiệp có tiền sử vi phạm, từ đó nhận diện sớm các hành vi gian lận ngay từ khâu khai báo, rút ngắn thời gian kiểm tra và tăng hiệu quả xử lý.

Giám sát 24/7 và Kiểm tra trọng điểm: Các đơn vị chuyên trách liên tục tuần tra, kiểm soát 24/7, đặc biệt tại các cửa khẩu, kho ngoại quan và bãi chứa hàng hóa, tập trung vào các lô hàng, doanh nghiệp có rủi ro cao như hàng tạm nhập tái xuất hoặc chuyển cửa khẩu.

Trinh sát và Biện pháp Nghiệp vụ Sâu: Tăng cường trinh sát, nắm tình hình tuyến đường, địa bàn và đối tượng nghi vấn, đồng thời sử dụng các biện pháp nghiệp vụ chuyên sâu và cơ sở bí mật nhằm triệt phá tận gốc các đường dây buôn lậu, ma túy xuyên quốc gia.

Sự quyết tâm này còn được củng cố bằng hành lang pháp lý vững chắc. Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 397/NQ-CP về Kế hoạch hành động đến năm 2030, huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị, người dân và doanh nghiệp tham gia chống buôn lậu, gian lận thương mại.

Nghị quyết này nhấn mạnh việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, trang thiết bị hiện đại trong quản lý, giám sát, kiểm soát hàng hóa, đồng thời yêu cầu đáp ứng các yêu cầu về chuyển đổi số và cơ sở dữ liệu. Điều này cho thấy công nghệ không chỉ là một công cụ mà là một chiến lược quốc gia nhằm xây dựng một thị trường minh bạch, lành mạnh, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và ổn định kinh tế vĩ mô.

Với sự kết hợp giữa ý chí chính trị, sự phối hợp chặt chẽ giữa Hải quan, Công an, Biên phòng và sự ứng dụng công nghệ tiên tiến, các lực lượng chức năng đang tạo ra một phòng tuyến kiên cố, sẵn sàng đương đầu và đánh bại các loại hình tội phạm thương mại trong dịp cao điểm cuối năm và những năm tiếp theo.

Minh Anh