Sự kiện do Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Học viện Tổ chức Sở hữu trí tuệ Thế giới (WIPO Academy) tổ chức đã làm nổi bật tầm quan trọng của việc nuôi dưỡng văn hóa SHTT ngay từ cấp học phổ thông.

Ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ KH&CN, nhấn mạnh Việt Nam đang hướng tới thúc đẩy "văn hóa sở hữu trí tuệ toàn dân", nơi mọi ý tưởng sáng tạo được tôn trọng, bảo vệ và khai thác hợp pháp. Theo ông, các trường học và phòng lab sáng tạo sẽ trở thành nơi lý tưởng để học sinh, sinh viên nuôi dưỡng ý tưởng, học cách biến chúng thành sản phẩm cụ thể, từ đó tạo ra giá trị kinh tế. Thành công của mô hình này được kỳ vọng sẽ tạo ra một lực lượng các nhà khoa học, doanh nhân trẻ mới, giúp Việt Nam hội nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu thông qua các sản phẩm trí tuệ.

Từ góc nhìn thực tiễn, ông Trịnh Thành Trung, Tổng giám đốc Smartschool, cho rằng giáo dục không chỉ dừng lại ở kiến thức sách vở mà cần trang bị cho thế hệ tương lai năng lực đổi mới sáng tạo, biết tạo ra của cải, vật chất và tài sản trí tuệ. Khả năng biến tri thức liên môn thành giải pháp hữu ích, sản phẩm có giá trị và tài sản trí tuệ được bảo hộ sẽ trở thành yêu cầu cấp thiết, đặc biệt qua mô hình giáo dục STEM gắn với SHTT và khởi nghiệp.

Kinh nghiệm quốc tế từ Ấn Độ được đưa ra làm bài học. Chương trình Atal Innovation Mission (AIM), triển khai từ năm 2016 với hai trụ cột là Atal Tinkering Labs (ATL) – phòng thí nghiệm sáng tạo dành cho học sinh, và Atal Incubation Centres (AIC) – vườn ươm khởi nghiệp, đã tạo ra một làn sóng khởi nghiệp mạnh mẽ. Đến nay, Ấn Độ đã thiết lập được mốc son ấn tượng với 10.000 lab sáng chế trong trường học, thu hút 11 triệu học sinh, thực hiện 1,6 triệu dự án và tạo ra hơn 15.000 bằng sáng chế. Các phòng lab này giúp học sinh hình thành tư duy phản biện, tiếp cận công nghệ từ sớm và biến ý tưởng thành mô hình hoặc sản phẩm thực tế. Chương trình đã góp phần đáng kể vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Ấn Độ với khoảng 120 kỳ lân công nghệ.

Ông Rai Pushpendra, cố vấn SHTT quốc tế của WIPO, nhận định phần lớn giá trị tăng trưởng toàn cầu hiện nay nằm ở các yếu tố vô hình như sáng chế, thiết kế hay thương hiệu, những tài sản quyết định lợi thế cạnh tranh của mỗi quốc gia.

Từ những kinh nghiệm này, các chuyên gia đề xuất Việt Nam nghiên cứu xây dựng mô hình IP Labs – các phòng thí nghiệm sáng tạo kết hợp giáo dục SHTT. Mô hình này sẽ tạo nền tảng để học sinh tiếp cận công nghệ, thử nghiệm ý tưởng, đồng thời hiểu cách bảo hộ và thương mại hóa tài sản trí tuệ, từ đó hình thành thế hệ trẻ có khả năng thực sự biến ý tưởng thành sản phẩm mang lại giá trị kinh tế trong tương lai.

Thanh Hằng