Vào sáng ngày 9/10, Liên hiệp Hội Việt Nam đã tổ chức Hội thảo: "Xây dựng và Phát triển Tủ sách Khoa học và Công nghệ". Đây là một trong những hoạt động quan trọng được Liên hiệp Hội chú trọng thực hiện trong thời gian tới nhằm đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt động truyền thông và phổ biến kiến thức, góp phần thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Nghị quyết 45-NQ/TW về tiếp tục xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ trí thức đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.

Phát biểu tại Hội thảo, bà Phạm Thị Bích Hồng, Phó trưởng ban, Ban Phổ biến kiến thức đã nhấn mạnh vai trò, ý nghĩa và yêu cầu của hoạt động này.

Quan điểm của Đảng và Nhà nước về công tác xuất bản 

Đảng và Nhà nước ta luôn xác định xuất bản là một lĩnh vực hoạt động tư tưởng sắc bén, đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng. Ngay từ trước khi thành lập, Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã rất quan tâm đến công tác xuất bản, với những tác phẩm tiêu biểu như “Đường Kách mệnh”.

 Sau Cách mạng Tháng Tám 1945, ngành xuất bản cách mạng đã khẳng định vai trò tiên phong trên lĩnh vực tư tưởng. Đặc biệt, ngày 10 tháng 10 năm 1952 trở thành Ngày truyền thống của ngành xuất bản, in và phát hành sách Việt Nam sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 122/SL thành lập Nhà in Quốc gia.

Qua các kỳ Đại hội, Đảng ta đã đưa ra nhiều định hướng quan trọng cho hoạt động xuất bản:

Đại hội IX: Định hướng làm tốt chức năng tuyên truyền đường lối của Đảng và Nhà nước, phát huy cái hay, cái đẹp, phê phán tiêu cực, và khắc phục khuynh hướng "thương mại hóa".

Đại hội X: Đặt yêu cầu tạo điều kiện cho xuất bản phát triển, nâng cao chất lượng tư tưởng và văn hóa, vươn lên hiện đại về mô hình, cơ cấu, và cơ sở vật chất - kỹ thuật.

Đại hội XI, XII: Tiếp tục xác định nhiệm vụ khắc phục xu hướng thương mại hóa, sắp xếp hợp lý mạng lưới xuất bản, và yêu cầu các cơ quan truyền thông phải thực hiện đúng tôn chỉ, mục đích, nâng cao tính tư tưởng, nhân văn và khoa học.

Vai trò xuất bản của Liên hiệp Hội Việt Nam và những thách thức 

Là tổ chức được giao nhiệm vụ tập hợp, đoàn kết và phát huy sức sáng tạo của đội ngũ trí thức KH&CN, một trong các nhiệm vụ quan trọng nhất của Liên hiệp Hội Việt Nam (với 127 hội thành viên) là phổ biến kiến thức cho người dân.

Nhà xuất bản Tri thức (NXB Tri thức), thành lập năm 2005, đóng vai trò nòng cốt, đã xuất bản hàng trăm đầu sách thuộc Tủ sách Tinh hoa tri thức thế giới và hàng nghìn đầu sách thuộc tủ sách Tri thức mới, Tri thức phổ thông. Bên cạnh đó, các hội thành viên cũng đã chủ động tham gia xuất bản sách, tài liệu có giá trị, tiêu biểu như Bộ sách Bách nghệ (100 nghề) của Hội các ngành sinh học Việt Nam.

 Tuy nhiên, công tác xuất bản của Liên hiệp Hội Việt Nam vẫn chưa phát huy hết tiềm năng. Một số hạn chế được chỉ rõ:

Chưa tương xứng với tiềm năng: Hoạt động xuất bản chưa ngang tầm nhiệm vụ phổ biến kiến thức mà Đảng và Nhà nước giao.

Thiếu chiến lược toàn diện: Chưa có chiến lược, định hướng chung để phát triển hoạt động xuất bản trong toàn hệ thống, khiến hoạt động của các hội thành viên mang tính tự phát.

Quản lý chưa toàn diện: Hoạt động xuất bản của các tổ chức thành viên còn rời rạc, chưa theo định hướng chung của Liên hiệp Hội Việt Nam.

Chưa liên kết chặt chẽ: NXB Tri thức chưa có đủ điều kiện và sự liên kết chặt chẽ với các tổ chức trong hệ thống, chưa tận dụng được đội ngũ trí thức đông đảo là tác giả của nhiều cuốn sách.

Xây dựng mô hình “Tủ sách Khoa học Công nghệ” 

Để khắc phục những hạn chế và tăng cường kết nối, tăng tính nhận diện sách khoa học của toàn hệ thống, Liên hiệp Hội Việt Nam sẽ xây dựng Mô hình Tủ sách Khoa học Công nghệ với mục tiêu: Xây dựng Tủ sách ít nhất là 500 cuốn sách có giá trị, thông qua việc tập hợp các công trình hay từ các hội thành viên và phối hợp với NXB Tri thức để xuất bản, nhằm mục tiêu phổ biến kiến thức hoặc thương mại.

 Phạm vi triển khai trong toàn bộ hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam và các hội thành viên. Thời gian: Bắt đầu từ năm 2025.

 Kinh phí được huy động, xã hội hóa từ các hội, các đơn vị tài trợ; từ nguồn của Liên hiệp Hội Việt Nam; và nguồn dự án sách đặt hàng nhà nước (thông qua đề xuất của NXB Tri thức).

Vai trò của NXB Tri thức: Xây dựng kế hoạch xuất bản, chia sẻ nguồn lực, tạo chính sách ưu tiên để xây dựng Tủ sách KH&CN.

Hình thức Tủ sách: Ưu tiên giai đoạn đầu hình thành tủ sách điện tử để tiết kiệm nguồn lực và bắt kịp xu hướng chuyển đổi số. Sau đó, sẽ dần hình thành tủ sách vật lý và Thư viện khi đủ điều kiện.

Hoạt động này được giao cho Ban Phổ biến kiến thức và NXB Tri thức thúc đẩy, xây dựng và vận hành. Ban Phổ biến kiến thức sẽ tạo nhóm cộng đồng Zalo XUẤT BẢN – PHỔ BIẾN KIẾN THỨC để quản lý, phổ biến thông tin và kết nối với NXB Tri thức.

Để đảm bảo chất lượng và tính chuyên môn của sách, Liên hiệp Hội Việt Nam sẽ thiết lập mạng lưới chuyên gia đầu ngành trong các hội thành viên. Điều này bao gồm việc mời các nhà nghiên cứu, giảng viên, và chuyên gia hàng đầu làm cố vấn nội dung hoặc biên tập viên khách mời, đồng thời tổ chức hội thảo, tọa đàm để thảo luận các chủ đề nghiên cứu và xuất bản mới.

 Việc xây dựng Tủ sách Khoa học Công nghệ sẽ tạo ra một Tủ sách khoa học trí tuệ với nội dung phong phú và chất lượng, góp phần xây dựng uy tín của các hội thành viên và Liên hiệp Hội Việt Nam thông qua việc truyền bá tri thức của các nhà khoa học cho người dân.

Hương Mi