Nêu ý kiến thảo luận tại phiên thảo luận về dự án Luật Trí tuệ nhân tạo (AI) hôm 27/11 vừa qua, đại biểu Hoàng Minh Hiếu (đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An) cho biết, với việc xác định rõ cách thức Việt Nam tiếp cận với trí tuệ nhân tạo là vừa tạo sự thân thiện cho sự phát triển của AI, vừa có những quy định để hạn chế tối đa các rủi ro mà AI đưa lại, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) sẽ là giải pháp then chốt để gỡ bỏ rào cản pháp lý, cho phép AI phát triển trong phạm vi giới hạn nhằm thu thập dữ liệu, đánh giá hiệu quả và thúc đẩy cải cách lâu dài.

Theo đại biểu, “AI là vấn đề rất mới, liên quan nhiều lĩnh vực, nếu chỉ dựa trên khung pháp lý hiện hành thì không thể tạo điều kiện cho AI phát triển”. Do đó, các quy định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát phải là trọng tâm trong khuôn khổ pháp luật về trí tuệ nhân tạo.

Ông đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu chỉnh lý khoản 2, Điều 20 theo hướng xác định rõ tổ chức, cá nhân tham gia thử nghiệm có kiểm soát được miễn hoặc giảm một số nghĩa vụ tuân theo quy định của luật này và các luật khác có liên quan. Hiện dự thảo chỉ miễn hoặc giảm nghĩa vụ tuân thủ trong phạm vi Luật AI, trong khi thử nghiệm AI thường liên quan nhiều luật khác, như Luật Giao thông đường bộ, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, luật hàng không…

Dẫn ví dụ thực tiễn ở Nhật Bản, Trung Quốc: Thử nghiệm xe tự lái được phép sử dụng dữ liệu hình ảnh chưa làm mờ khuôn mặt để huấn luyện thuật toán; thử nghiệm máy bay tự lái được miễn trừ một số quy tắc an toàn hàng không. Do đó, dự thảo cần “xác định rõ tổ chức, cá nhân tham gia thử nghiệm được miễn hoặc giảm một số nghĩa vụ không chỉ của Luật AI mà còn của các luật liên quan”.

Liên quan khoản 5 Điều 20, đại biểu đề xuất điều chỉnh theo hướng cơ quan quản lý AI chủ trì, phối hợp liên ngành trong tiếp nhận, thẩm định hồ sơ thử nghiệm. Với các hệ thống AI chuyên biệt, như chẩn đoán hình ảnh y tế, không thể thiếu vai trò của Bộ Y tế trong quá trình giám sát và đánh giá.

Đồng ý với quan điểm trên, đại biểu Nguyễn Tâm Hùng (Đoàn đại biểu quốc hội TPHCM) đề nghị Ban soạn thảo xem xét mở rộng phạm vi thử nghiệm cho doanh nghiệp khởi nghiệp và viện nghiên cứu theo cách tiếp cận cơ chế thử nghiệm linh hoạt, trong đó kết quả thử nghiệm được xem như tiêu chí rút gọn khi đánh giá sự phù hợp.

Cách làm này giúp rút ngắn dòng đời phát triển sản phẩm, khuyến khích đội ngũ kỹ sư và doanh nghiệp Việt Nam cạnh tranh được với các tập đoàn công nghệ ở nước ngoài.

TH