Vừa qua, cộng đồng khoa học trong nước và quốc tế đón nhận tin vui khi PGS.TS Hoàng Trang (Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP.HCM) chính thức trở thành nhà khoa học Việt Nam đầu tiên được Quỹ toàn cầu Hitachi vinh danh tại giải thưởng Sáng tạo châu Á 2025. Với hạng mục Đổi mới sáng tạo xuất sắc trong lĩnh vực Điện, điện tử và vi mạch, giải thưởng này là sự ghi nhận xứng đáng cho chuỗi công trình nghiên cứu đột phá, kết hợp giữa trí tuệ nhân tạo (AI) và tính toán lượng tử vào quy trình thiết kế vi mạch.

Trọng tâm nghiên cứu của PGS.TS Hoàng Trang tập trung vào việc phát triển các phương pháp tối ưu hóa thông minh. Trong một ngành công nghiệp vốn phụ thuộc nặng nề vào các công cụ thiết kế đắt đỏ và hạ tầng mô phỏng hiện đại, hướng đi của ông mở ra một "cánh cửa hẹp" nhưng đầy tiềm năng: sử dụng thuật toán để tự động hóa quy trình, từ đó rút ngắn thời gian nghiên cứu và giảm chi phí đầu tư.

Nhìn lại chặng đường đã qua, ông chia sẻ rằng thách thức lớn nhất đối với các nhà khoa học trong nước chính là rào cản về công nghệ và hạ tầng, đặc biệt là giai đoạn 10 năm trước khi việc tiếp cận các mô hình sản xuất tiên tiến còn rất hạn chế. Thay vì chờ đợi sự hoàn thiện về cơ sở vật chất, PGS.TS Hoàng Trang chọn hướng đi thực tế: tận dụng các công nghệ sản xuất thế hệ cũ nhưng tập trung tối ưu hóa thiết kế để bù đắp khiếm khuyết phần cứng. Những bằng sáng chế được cấp tại cả Việt Nam và Hoa Kỳ chính là minh chứng cho tư duy "vượt khó" bằng chất xám, giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.

Không chỉ dừng lại ở những con số hay bản vẽ kỹ thuật, PGS.TS Hoàng Trang luôn nhìn nhận phát triển khoa học như một hệ sinh thái tổng thể. Từ kinh nghiệm dẫn dắt nhiều đề tài cấp Nhà nước, ông nhấn mạnh rằng sự thành công của một nhà nghiên cứu không thể tách rời khỏi môi trường học thuật, năng lực tính toán và đặc biệt là cơ chế tài chính linh hoạt.

Theo ông, dù cơ chế quản lý tại Việt Nam đã có nhiều cải thiện, nhưng để tạo đột phá, cần phải tiếp tục giảm bớt các thủ tục hành chính rườm rà và dám chấp nhận rủi ro khoa học. Khoa học không phải lúc nào cũng dẫn đến thành công tức thì, và sự tự do học thuật chính là mảnh đất màu mỡ nhất để nảy mầm những ý tưởng lớn.

Gửi gắm tâm huyết tới những đồng nghiệp trẻ, vị PGS nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lựa chọn "bài toán thực tiễn của đất nước trong tư duy toàn cầu". Ông tin rằng kiến thức vững chắc và khả năng tự học là nền tảng, nhưng tinh thần trách nhiệm và khả năng hội nhập mới là chìa khóa để người Việt khẳng định vị thế quốc tế.

Để những nghiên cứu như của PGS.TS Hoàng Trang không dừng lại ở phòng thí nghiệm, ông kiến nghị cần có thêm những chính sách đãi ngộ nhân lực chất lượng cao và cơ chế thúc đẩy chuyển giao công nghệ mạnh mẽ hơn giữa nhà trường và doanh nghiệp. Khi kết quả nghiên cứu trở thành giá trị kinh tế - xã hội thực thụ, đó mới chính là đòn bẩy bền vững nhất cho sự phát triển của đất nước.

Phạm Tuấn