Tòa án Liên bang Australia vừa bác kháng cáo của APEDA đối với quyết định trước đó của cơ quan quản lý nhãn hiệu Australia về việc từ chối đăng ký “Basmati” làm nhãn hiệu chứng nhận cho gạo. Theo Bộ Thương mại Pakistan, kết quả này là một bước tiến quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của các nhà trồng lúa, xay xát và xuất khẩu Basmati của nước này.

Vụ việc bắt nguồn từ năm 2022, khi cơ quan quản lý nhãn hiệu Australia từ chối đơn đăng ký của APEDA. Cụ thể, ngày 22/12/2022, cơ quan này kết luận “Basmati” không thể được sử dụng để phân biệt gạo do APEDA chứng nhận với gạo Basmati được các thương nhân khác sản xuất và kinh doanh hợp pháp.

Không đồng ý với quyết định trên, APEDA đưa vụ việc lên Tòa án Liên bang Australia. Tuy nhiên, tòa án hiện đã bác kháng cáo và giữ nguyên kết quả trước đó.

Điểm đáng chú ý của vụ việc nằm ở bản chất của tên gọi “Basmati”. Phía Pakistan cho rằng Basmati là tên gọi gắn với một vùng trồng lúa có lịch sử lâu đời trải rộng trên một phần lãnh thổ Pakistan và Ấn Độ. Do đó, một cơ quan của riêng một quốc gia không nên được trao quyền kiểm soát độc quyền đối với tên gọi này, qua đó ngăn cản các nhà sản xuất và xuất khẩu tại khu vực có quyền sử dụng hợp pháp.

Theo Bộ Thương mại Pakistan, phán quyết của tòa án Australia củng cố lập trường của nước này trong các nỗ lực ngăn việc xác lập quyền độc quyền quốc tế đối với tên gọi “Basmati”.

Về phía APEDA, cơ quan này trước đó tìm cách đăng ký “Basmati” tại Australia dưới hình thức nhãn hiệu chứng nhận cho sản phẩm gạo. Loại nhãn hiệu này về nguyên tắc được sử dụng để xác nhận một số đặc tính hoặc tiêu chuẩn của hàng hóa, dịch vụ đáp ứng các điều kiện nhất định.

Tuy nhiên, việc đăng ký theo cách này sẽ tạo ra lợi thế pháp lý đáng kể cho chủ thể kiểm soát nhãn hiệu trong việc xác định sản phẩm nào được phép sử dụng tên gọi. Chính vì vậy, việc cơ quan Australia không chấp nhận đơn đăng ký của APEDA có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng tiếp cận thị trường Australia của các doanh nghiệp kinh doanh gạo Basmati từ Pakistan.

Phán quyết mới cũng cho thấy một vấn đề quan trọng trong bảo hộ tài sản trí tuệ tại thị trường quốc tế: một tên gọi gắn với nguồn gốc địa lý và danh tiếng sản phẩm không dễ dàng trở thành quyền độc quyền của một chủ thể nếu tên gọi đó có mối liên hệ lịch sử và thương mại với nhiều khu vực hoặc quốc gia.

Bộ Thương mại Pakistan cho rằng kết quả này giúp bảo vệ lợi ích thương mại và sở hữu trí tuệ của người trồng lúa, các nhà máy xay xát và doanh nghiệp xuất khẩu Basmati của Pakistan, đồng thời duy trì khả năng đưa sản phẩm Basmati có nguồn gốc từ Pakistan vào thị trường Australia.

Cơ quan này cho biết Pakistan sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan và tổ chức liên quan để bảo vệ tên gọi Basmati tại các thị trường nước ngoài, dựa trên nguồn gốc lịch sử, danh tiếng và những đặc tính riêng của sản phẩm.

Bộ trưởng Thương mại Pakistan Jam Kamal Khan đánh giá phán quyết là kết quả đáng chú ý đối với ngành nông nghiệp và hoạt động xuất khẩu của nước này, đồng thời ghi nhận sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước và các bên liên quan trong quá trình theo đuổi vụ việc.

Vụ tranh chấp cũng cho thấy chỉ dẫn địa lý và các tên gọi gắn với nguồn gốc sản phẩm ngày càng trở thành một vấn đề quan trọng trong thương mại quốc tế. Khi một sản phẩm đã hình thành danh tiếng gắn với một vùng địa lý nhất định, việc xác định ai có quyền sử dụng và bảo hộ tên gọi đó tại từng thị trường có thể trở thành cuộc cạnh tranh pháp lý kéo dài giữa các quốc gia và doanh nghiệp.

Tại Australia, hệ thống sở hữu trí tuệ cũng dành riêng phạm vi giải quyết cho các tranh chấp liên quan đến chỉ dẫn địa lý và những tên gọi thể hiện thuộc tính gắn với nguồn gốc hàng hóa trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ.

Trần Ân