Từ những tranh cãi trên mạng xã hội đến các màn “đổi nhạc phút chót”, hàng loạt vận động viên đã phải chạy đua không chỉ với điểm số, mà còn với thủ tục pháp lý phức tạp phía sau mỗi bản nhạc vang lên trên sân băng.

Từ vinh quang đến tranh cãi chỉ sau một đêm

Nữ vận động viên Mỹ Amber Glenn vừa góp công giúp đội tuyển Mỹ giành huy chương vàng nội dung đồng đội thì bất ngờ vướng ồn ào. Nhạc sĩ người Canada Seb McKinnon, nghệ danh CLANN, đăng tải trên mạng xã hội rằng ca khúc “The Return” của anh được sử dụng trong bài thi mà “không có sự cho phép”.

McKinnon cho biết theo thỏa thuận với hãng đĩa, chỉ mình anh có quyền cấp phép sử dụng tác phẩm. Vụ việc nhanh chóng thu hút sự chú ý toàn cầu, đặt câu hỏi liệu việc dùng nhạc tại Olympic có mặc nhiên được “bật đèn xanh”.

Sau đó, hai bên xác nhận đã giải quyết ổn thỏa. Glenn gọi đây là một “trục trặc” trong quy trình xin quyền sử dụng nhạc, còn McKinnon bày tỏ vinh dự khi tác phẩm của mình được lựa chọn. Tuy nhiên, sự cố này cho thấy ngay cả ở sân chơi lớn nhất hành tinh, rủi ro bản quyền vẫn hiện hữu.

Hàng loạt màn trình diễn phải “đổi nhạc phút chót”

Không chỉ Amber Glenn, nhiều vận động viên khác tại Milan Cortina cũng lâm vào tình thế tương tự:

Tomàs-Llorenç Guarino Sabaté của Tây Ban Nha suýt không thể trình diễn bản medley từ loạt phim hoạt hình Minions do chưa được cấp phép đầy đủ. Sau khi kêu gọi trên mạng xã hội và nhờ hỗ trợ pháp lý, anh mới nhận được chấp thuận sát ngày thi đấu, kèm điều kiện chỉ được dùng tại Olympic.
Cặp đôi Marie-Jade Lauriault và Romain Le Gac của Canada buộc phải thay bài nhảy từ nhạc của Prince sang Tom Jones vì không xin được quyền sử dụng.
Petr Gumennik, vận động viên Nga thi đấu với tư cách trung lập, phải đổi nhạc chỉ hai ngày trước phần thi do không được phép dùng nhạc phim “Perfume: The Story of a Murderer”.
Loena Hendrickx của Bỉ chủ động đổi sang một ca khúc khác của Celine Dion do lo ngại bản nhạc từng dùng cho phim “Deadpool 2” có thể phát sinh vấn đề bản quyền.
Trường hợp gây tranh luận khác là cặp đôi Katerina Mrazkova và Daniel Mrazek của CH Czech, khi sử dụng nhạc do AI tạo ra nhưng phần lời bị cho là sao chép trắng trợn ca khúc “You Get What You Give” của New Radicals, buộc họ phải chỉnh sửa.

Những câu chuyện này cho thấy quy trình xin phép không chỉ là thủ tục hành chính, mà có thể làm thay đổi cả chiến lược thi đấu đã được chuẩn bị suốt nhiều tháng.

Vì sao bản quyền âm nhạc trở thành “bài toán khó”?

Trước năm 2014, trượt băng nghệ thuật Olympic chủ yếu dùng nhạc không lời, phần lớn là nhạc cổ điển đã hết thời hạn bảo hộ. Sau khi Liên đoàn Trượt băng Quốc tế cho phép sử dụng nhạc có lời, các vận động viên bắt đầu lựa chọn nhiều ca khúc đương đại để tăng tính hấp dẫn.

Nhưng khác với việc nghe nhạc cá nhân, biểu diễn công khai tại một sự kiện toàn cầu đòi hỏi nhiều lớp quyền: quyền biểu diễn trước công chúng, quyền phát sóng truyền hình, quyền phát trực tuyến, quyền lưu trữ bản ghi. Một ca khúc nổi tiếng có thể có tới 9 nhạc sĩ đồng tác giả và ít nhất một hãng thu âm, đồng nghĩa với việc phải đàm phán với 10 chủ thể quyền khác nhau.

Chi phí cấp phép dao động từ vài trăm đến hàng chục nghìn USD mỗi năm, thậm chí cao hơn nếu phạm vi sử dụng rộng. Trong khi đó, phần lớn vận động viên là nghiệp dư hoặc bán chuyên, không đủ nguồn lực tài chính để theo đuổi các ca khúc “đắt đỏ”. Điều này vô hình trung tạo ra sự chênh lệch giữa các đoàn có tiềm lực mạnh và những vận động viên đến từ quốc gia nhỏ.

Vai trò của bên thứ ba và những khoảng xám

Để hỗ trợ vận động viên, một số nền tảng như ClicknClear cung cấp thư viện nhạc đã được tiền cấp phép. Tuy nhiên, ngay cả cơ chế này cũng tồn tại điểm chưa thống nhất về quan hệ hợp đồng với cơ quan quản lý môn thể thao.

Trong bối cảnh phát sóng toàn cầu, mạng xã hội và công cụ nhận diện âm nhạc ngày càng tinh vi, khả năng phát hiện vi phạm tăng cao. Sau Olympic Bắc Kinh 2022, một ban nhạc đã kiện cặp vận động viên Mỹ Alexa Knierim và Brandon Frazier cùng đơn vị phát sóng vì sử dụng bản cover “House of the Rising Sun” mà chưa được phép, vụ việc sau đó được dàn xếp ngoài tòa.

Ủy ban Olympic Quốc tế không chi trả phí bản quyền cho các bài nhạc mà vận động viên lựa chọn. Trách nhiệm này thuộc về cá nhân vận động viên và liên đoàn quốc gia, khiến áp lực pháp lý dồn trực tiếp lên người thi đấu.

Bài học cho các môn thể thao nghệ thuật trong kỷ nguyên số

Vấn đề bản quyền không chỉ dừng ở trượt băng, mà có thể lan sang các môn thể thao nghệ thuật khác tại Olympic Los Angeles 2028, đặc biệt khi mức bồi thường vi phạm tại Mỹ cao hơn nhiều so với châu Âu.

Câu chuyện tại Milan Cortina cho thấy sáng tạo nghệ thuật trong thể thao hiện đại không thể tách rời khung khổ pháp lý về sở hữu trí tuệ. Một bản nhạc có thể nâng tầm cảm xúc, nhưng nếu thiếu giấy phép hợp lệ, nó cũng có thể khiến cả quá trình chuẩn bị đổ vỡ.

Trong kỷ nguyên mà mỗi màn trình diễn đều được phát trực tuyến và lưu trữ vĩnh viễn, tuân thủ bản quyền không còn là lựa chọn, mà là điều kiện bắt buộc để bảo vệ cả vận động viên lẫn người sáng tạo.

Thái An