15 nữ trí thức tỉnh Thừa Thiên Huế cùng 245 nhà khoa học, kỹ sư nữ Việt Nam và 11 nước, vùng lãnh thổ Châu Á – Thái Bình Dương tham dự Hội nghị. Khát khao cống hiến, sáng tạo, các nữ trí thức Thừa Thiên Huế đề xuất cần tháo gỡ những thách thức cho nhà khoa học nữ bằng “nuôi nguồn” (quy hoạch, bồi dưỡng), bố trí nhân lực đi đôi với triển khai các chính sách thực chất để thúc đẩy cân bằng giới trong đóng góp vì mục tiêu phát triển bền vững.

“Cầu nối” xây dựng tương lai

Chủ đề của Hội nghị INWES-APNN năm nay là “Vai trò của phụ nữ trong khoa học và công nghệ vì một tương lai bền vững”, thảo luận vấn đề phát triển của quốc gia cũng như tương lai của khu vực và toàn cầu mà trực tiếp là Giới và STEM; Sức khỏe và môi trường.

Nhiều bài tham luận và ý kiến thảo luận thực tế, các nhà khoa học thể hiện sự quan tâm và khát vọng lớn trong tạo ra sản phẩm để cống hiến cho gia đình, xã hội, cho thế giới tốt đẹp hơn.

PGS.TS Lê Thị Hợp – Chủ tịch Hội Nữ Trí thức Việt Nam - đánh giá: “Hội nghị lần này không chỉ là diễn đàn chia sẻ kiến thức mà còn là cầu nối cùng nhau xây dựng tương lai bền vững hơn để đóng góp hết mình vào sự phát triển của cộng đồng”.

TS Sarah Peers – Chủ tịch Mạng lưới các nhà khoa học và kỹ sư nữ quốc tế INWES bày tỏ: “Chúng tôi luôn sẵn sàng lắng nghe và ghi nhận ý kiến đóng góp quý báu của các bạn, nhằm mục tiêu chung là thúc đẩy vai trò của phụ nữ trong xã hội. Hãy cùng nhau vẽ nên bức tranh tương lai, nơi phụ nữ được trao quyền, được cống hiến và được tỏa sáng”.

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính cho biết, Nghị quyết số 45-NQ/TW, ngày 24/11/2023, Hội nghị lần thứ VIII Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII xác định: "Xây dựng đội ngũ trí thức vững mạnh toàn diện là đầu tư cho xây dựng, bồi đắp nguyên khí quốc gia".

Trong nhiều thập kỷ qua, Việt Nam kiên trì mục tiêu phát triển bền vững, xác định khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu. Đồng thời, đề cao vai trò của phụ nữ và phát triển đội ngũ nhà khoa học nữ. Chính phủ xác định đây là những vấn đề vừa mang tính toàn cầu, vừa mang tính toàn dân, vừa đòi hỏi giải pháp kỹ thuật vừa cần sự hợp tác chặt chẽ, nỗ lực lớn từ các quốc gia, cộng đồng và đặc biệt là từ giới khoa học.

“Càng phấn khởi, vui mừng về kết quả quan trọng đã đạt được, chúng ta càng mong muốn có được ngày càng nhiều thành quả thiết thực, ý nghĩa hơn nữa của Mạng lưới các nhà khoa học và kỹ sư nữ quốc tế nói chung, của Hội nữ trí thức Việt Nam nói riêng, đóng góp ngày càng lớn cho phát triển đất nước và xây dựng khu vực châu Á – Thái Bình Dương, cho thế giới hòa bình, công bằng, nhân văn, nhân ái, văn minh và phát triển bền vững”, Thủ tướng Phạm Minh Chính phát biểu.

Vuợt thách thức, truyền cảm hứng

Sau 13 năm thành lập, Hội Nữ Trí thức Việt Nam đạt nhiều thành tựu đóng góp vào mục tiêu phát triển bền vững. Từ 350 hội viên ban đầu, Hội Nữ Trí thức Việt Nam đến nay có gần 6000 hội viên. Nhiều hội viên được tôn vinh trong nước và quốc tế với những giải thưởng khoa học, công trình nghiên cứu. Trong đó có những nhà khoa học nữ tiêu biểu của tỉnh Thừa Thiên Huế.

Nhiều hoạt động phong phú, phát huy thế mạnh trong công tác tư vấn, phản biện, giám định xã hội, đóng góp ý kiến về chính sách – xã hội, phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ quyền lợi nữ trí thức nói… đã và đang được Hội Nữ Trí thức Việt Nam đóng góp tích cực.

Bà Trần Thị Mai – Phó Chủ tịch Hội Nữ trí thức tỉnh Thừa Thiên Huế - cho hay: “Đoàn trí thức tỉnh Thừa Thiên Huế tham dự Hội nghị lần này mong muốn gặp gỡ các đối tác để tăng cường kết nối, chia sẻ và học tập kinh nghiệm của các nhà khoa học nữ trong nước và thế giới để áp dụng cho phát triển bền vững ở địa phương nói chung và cho mỗi tập thể, cá nhân nói riêng”.

Bên lề hội nghị, hoạt động triển lãm hàng trăm sản phẩm sáng tạo, sáng chế, giải pháp hữu ích và những sản phẩm đạt những giải thưởng quốc tế về môi trường và sức khỏe được trưng bày, giới thiệu cho thấy tài năng, tinh thần của phụ nữ sáng tạo ra nhiều sản phẩm vật chất có giá trị. Đây đều là những sản phẩm phát triển từ nghiên cứu, sáng kiến theo xu hướng xanh. 

“Tỉnh Thừa Thiên Huế đang phát triển nhiều sản phẩm theo xu thế xanh với tinh thần đổi mới sáng tạo, dám nghĩ dám làm, rất đáng được khích lệ để mang đến giới thiệu, quảng bá”, bà Mai chia sẻ.

Quan tâm “nuôi nguồn” và bố trí nhân lực khoa học nữ

Bên cạnh thành tựu, đâu đó đôi lúc đôi nơi trong xây dựng đội ngũ trí thức tại Việt Nam nói chung và nhà khoa học, kỹ sư nữ nói riêng, đặc biệt là phát triển nhân lực làm công tác nghiên cứu khoa học còn những khó khăn.

Theo số liệu thống kê, số nhân lực nghiên cứu khoa học tại Việt Nam năm 2021 chỉ mới đạt mức 7,68% tính trên 10.000 dân. Trong khi chỉ số so sánh cùng kỳ tại Hàn Quốc là 90,07 %, Nhật Bản là 56%, Trung Quốc 17,03%.

Thực tiễn, đầu tư cho nghiên cứu khoa học có nơi còn chưa tương xứng. Khoảng trống, khoảng cách về giới trong các lĩnh vực còn nhiều. Cơ chế chính sách, môi trường làm việc chưa giúp phụ nữ phát huy tối đa tiềm năng sáng tạo.

Song nhìn lại, để đạt được sự cân bằng giữa nam và nữ trong đóng góp cho tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội, nhà khoa học nữ cần xác định những rào cản đó không chỉ đến từ yếu tố khách quan mà đâu đó có cả yếu tố chủ quan.

Phó Chủ tịch Hội Nữ trí thức tỉnh Thừa Thiên Huế - Trần Thị Mai đề xuất: “Cần các chính sách khuyến khích phụ nữ mạnh dạn theo đuổi lĩnh vực công nghệ thông tin, khoa học kỹ thuật cũng như khuyến khích từ những em nhỏ đang học Trung học Phổ thông sớm phát triển ý tưởng và được hướng dẫn từng bước đưa những sản phẩm ứng dụng vào thực tiễn. Điều này sẽ góp phần làm tăng tỉ lệ nữ tham gia vào hoạt động khoa học công nghệ”.

“Văn bản thúc đẩy bình đẳng giới đã có nhưng nếu chỉ nằm trên văn bản thì không được. Cần cụ thể hóa chính sách rõ ràng bằng công tác quy hoạch cán bộ, đào tạo, bồi dưỡng dành cho nữ trí thức. Sắp xếp, sử dụng, thường xuyên đánh giá, tái bồi dưỡng, tạo điều kiện cho đội ngũ nữ từ trung ương đến cơ sở. Phải có cơ chế chính sách tốt, có chế tài tương xứng, nếu không chẳng ai sợ, chẳng ai làm”,

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Sửu.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Sửu – Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nữ trí thức tỉnh Thừa Thiên Huế nhận định, chính phụ nữ phải hoàn thiện mình về mặt trình độ, nhân cách, cách nhìn nhận thế giới để gỡ rào cản, tạo môi trường cho nữ trí thức phát triển. Cơ chế chính sách về bình đẳng giới phải thực chất.

Theo Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Sửu, lãnh đạo, quản lý là nam cần mở lòng thêm để phụ nữ làm khoa học có cơ hội phát huy khả năng sáng tạo, được thử thách và vượt qua thử thách. Tuy nhiên, “cần có ngưỡng của sự tạo điều kiện” nếu “thái quá” cũng sẽ dẫn tới hệ lụy xấu, chủ nghĩa cá nhân, tiêu cực.

Cùng với đó, phụ nữ cần chủ động liên kết với nhau trong công tác nghiên cứu, phát triển khoa học để trở thành “những ngôi sao trên bầu trời tỏa sáng”, chứ một vài “ngôi sao thì không thể làm sáng bầu trời đêm”. Do đó, phụ nữ không nên hẹp hòi, ích kỷ, đố kỵ mà hỗ trợ nhau cùng phát triển”, bà Sửu nói thêm.

Nhà khoa học nữ hiện đã và đang phát huy góp mặt, góp sức mình ở nhiều lĩnh vực. Tuy nhiên, với nhu cầu phát triển hiện nay thì những sản phẩm khoa học công nghệ dẫn dắt thị trường, tài liệu giảng dạy trong các trường đại học, dạy nghề hay sản phẩm khoa học được đánh giá nhiều chiều …từ các nữ nhà khoa học vẫn còn khan hiếm, thiếu hụt. Họ cần đòn bẩy từ chính sách khuyến khích, đãi ngộ, môi trường làm việc để phát triển.

Theo bà Nguyễn Thị Sửu cùng với vấn đề nhân lực, nguồn lực tài chính, thì cơ sở hạ tầng rất quan trọng để nữ nhà khoa học có điều kiện cống hiến.

Hiện nay Hội nữ trí thức tỉnh Thừa Thiên Huế vẫn chưa có trụ sở riêng. “Tôi đề nghị, về cơ sở hạ tầng phải sớm có một cơ sở làm việc hợp danh hợp pháp để sinh hoạt và có thể kết hợp làm phòng truyền thống Hội. Mô hình hoạt động của Hội Nữ trí thức cấp tỉnh cần thống nhất trên toàn quốc và cần có sự chỉ đạo của Hội Nữ Trí thức Việt Nam” bà Nguyễn Thị Sửu chia sẻ.

Đại biểu cũng đề xuất để tránh lãng phí tiền có sử dụng ngân sách Nhà nước rất cần rà soát, đánh giá lại tỉ lệ ứng dụng thực tiễn. Nếu tác phẩm chỉ được công nhận đề án, tiểu đề án mà không ứng dụng vào đâu cả sẽ dẫn tới lãng phí tiền có sử dụng ngân sách Nhà nước không chỉ ở Huế mà tất cả mọi nơi.

Tại Việt Nam, các nhà khoa học nữ từng bước vượt thách thức mang tầm thời đại, truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ. Họ dùng thành quả trong đổi mới sáng tạo, nghiên cứu khoa học, sản phẩm ứng dụng thực tiễn để khẳng định khả năng và vai trò của mình; dùng kiên trì, sáng tạo để cân bằng giữa vai trò người vợ, người mẹ với theo đuổi đam mệ nghiên cứu.

Toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp lần thứ 4 đang mở ra cơ hội nhưng cũng đặt ra không ít thách thức về năng lực cạnh tranh, khả năng tụt hậu về công nghệ cùng việc giải quyết những vấn đề trong hoàn cảnh mới. Trước bối cảnh đó, cùng việc xây dựng Thừa Thiên Huế trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, bà Nguyễn Thị Sửu đề xuất nữ trí thức Huế cần đồng hành với thành phố bằng những công trình khoa học xứng tầm hơn nữa xuất phát từ chuyên môn của chính mình, từ thực tiễn cuộc sống của Huế.

Việt Nam luôn đặc biệt quan tâm đến khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo, coi đây là yêu cầu khách quan, chọn lựa chiến lược và ưu tiên hàng đầu cho phát triển nhanh và bền vững.

Nhân dịp này, đối với đề nghị Hội nữ trí thức về thành lập Quỹ hỗ trợ các nhà khoa học trẻ nữ, Thủ tướng giao Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam phối hợp với Bộ trưởng Bộ Tài chính nghiên cứu thành lập theo quy định của pháp luật.

Đề cao vai trò của phụ nữ trong đóng góp vào sự thịnh vượng và phát triển bền vững, người đứng đầu Chính phủ Việt Nam khẳng định Chính phủ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách; đầu tư mạnh mẽ vào nghiên cứu khoa học và công nghệ, hạ tầng cho chuyển đổi xanh, chuyển đổi số; ưu tiên nguồn tài chính. Chính phủ chú trọng đào tạo nhân lực chất lượng cao, nâng cao năng lực quản trị hiện đại cho nghiên cứu, phát triển Khoa học - Công nghệ; khuyến khích sự sáng tạo và ứng dụng Khoa học - Công nghệ trong sản xuất và đời sống...

Bảo Hòa