Đó là chia sẻ “đau đớn” của ông Bông Hoa Việt - cố vấn Ban Giám đốc Công ty Cổ phần Nhựa Bình Minh - tại diễn đàn "Hoàn thiện chính sách tài sản trí tuệ - Động lực cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo" do Tạp chí Sở hữu trí tuệ và Sáng tạo phối hợp cùng Công ty TAT Law Firm và Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức.

Buộc phải trở thành luật sư để tự bảo vệ

Theo ông Việt, Nhựa Bình Minh đã chính thức ra đời hơn 48 năm với xuất phát điểm là một doanh nghiệp Nhà nước chuyên cung cấp các loại sản phẩm nhựa dân dụng, ống kèm phụ kiện ống nhựa. Suối từ đó, doanh nghiệp đã trở thành thương hiệu nổi tiếng, đứng sau hàng triệu km đường ống dẫn nước, hạ tầng công nghiệp và đô thị khắp cả nước.

“Chúng tôi sinh ra để sản xuất, để phục vụ người tiêu dùng chứ không phải để đi tranh tụng. Nhưng gần đây, chúng tôi buộc phải học cách trở thành luật sư bất đắc dĩ chỉ để cố gắng bảo vệ cái tên do chính mình gây dựng”, ông Việt nói.

Ông Việt cho biết tình trạng làm giả, nhái sản phẩm của doanh nghiệp diễn ra ngày càng tinh vi. Từ ống nhựa U-PVC, phụ kiện, keo dán đến logo, bao bì… đã được bảo hộ sở hữu trí tuệ đều bị sao chép gần như nguyên vẹn, chỉ thay đổi vài ký tự, có trường hợp còn đăng ký tên doanh nghiệp na ná rồi “mượn danh” Bình Minh đi tiếp cận đại lý, nhà thầu để ký hợp đồng cung ứng.

Nhựa Bình Minh đã nhận hàng chục phản ánh: “Hàng Bình Minh gì mà dễ vỡ, rò nước?”, nhưng khi kiểm tra thì phát hiện đó không phải hàng thật, mà là hàng nhái. Trong khi đó, người tiêu dùng không truy xuất nguồn gốc vì họ chỉ nhớ cái tên “Nhựa Bình Minh”. Kết quả, doanh nghiệp mất khách hàng, mất niềm tin và đau nhất là mất luôn quyền làm chủ cái tên chính mình.

Để bảo vệ thương hiệu, từ năm 2023, Nhựa Bình Minh đã thành lập Tổ công tác bảo vệ thương hiệu gồm 6 thành viên, phối hợp chặt chẽ cùng đơn vị pháp lý là TAT Law Firm để triển khai nhiều biện pháp đồng bộ. Hành trình đó đến nay vẫn vô cùng gian nan.

“Nếu một doanh nghiệp nổi tiếng có gần 50 năm xây dựng còn vất vả đến vậy để bảo vệ cái tên của mình thì hàng chục ngàn doanh nghiệp vừa và nhỏ hoặc startup sẽ xoay xở ra sao? Chúng tôi không yêu cầu đặc quyền, không đòi hỏi ưu đãi mà chỉ mong một hệ thống pháp luật đủ mạnh, đủ nhanh, đủ công bằng để bảo vệ người làm đúng và xử lý người làm sai. Đặc biệt là hoàn thiện Tòa chuyên trách về Sở hữu trí tuệ với đội ngũ thẩm phán chuyên sâu. Tăng cường giám sát lực lượng thực thi để những người giỏi chuyên môn, có bản lĩnh đứng ở “cửa ngõ” bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ”, ông Việt tâm tư.

Luật vẫn còn nhiều lỗ hổng

Theo ông Nguyễn Thanh Bình - Phó Chủ tịch thường trực Hội Sáng chế Việt Nam, Công ty Cổ phần Nhựa Bình Minh là một doanh nghiệp rất có uy tín và nhiều năm liền đạt danh hiệu "Hàng Việt Nam chất lượng cao". Tuy nhiên sau này, Sở Kế hoạch và Đầu tư TP.HCM (cũ) lại cho phép thành lập công ty khác với tên gọi Công ty Cổ phần Nhựa Bình Minh Việt với sự khác biệt chỉ một chữ “Việt”.

“Chỉ cần đọc tên thương mại của Công ty Cổ phần Nhựa Bình Minh Việt, chắc chắn giới luật sư và những người trong ngành sở hữu trí tuệ đều biết đây là một hành vi xâm phạm quyền rất rõ ràng”, ông Bình khẳng định.

Trong khi đó, các cơ quan quản lý Nhà nước lại rất lúng túng vì không biết phải xử lý như thế nào. Từ đây, ông Nguyễn Thanh Bình đã phân tích góc nhìn từ các văn bản quy phạm pháp luật, vì chính chúng tạo ra những lỗ hổng để gia tăng tính cạnh tranh không lành mạnh.

Theo ông Bình, hiện có 3 khái niệm bị chồng lấn tại các bộ luật, gồm: tên doanh nghiệp do Luật Doanh nghiệp quy định; tên thương mại, theo Luật Sở hữu trí tuệ là khi tên doanh nghiệp được sử dụng hợp pháp khác thì nó trở thành tên thương mại; một yếu tố nữa là nhãn hiệu, là dấu hiệu được thể hiện bằng chữ, hình ảnh, màu sắc. Trong khi đó, tên thương mại cũng là thành phần phân biệt bằng chữ.

Ông Bình cho rằng nếu về mặt nhận thức về sở hữu trí tuệ rạch ròi thì sẽ không có vấn đề. Tuy nhiên, lỗ hổng của pháp luật hiện nay lại không có quy định rõ ràng về cách đặt tên.

“Ngay cả Luật Doanh nghiệp mới nhất cũng chỉ có điều khoản doanh nghiệp đăng ký sau không được đặt tên giống với doanh nghiệp khác đã đăng ký trước đó, nhưng không có quy định về việc gây nhầm lẫn bằng các yếu tố phụ, ví dụ như "Nam" hay "Bắc". Điều này giống như nhãn hiệu. Chính vì thế, các doanh nghiệp ra sau có thể hoàn toàn lợi dụng kẽ hở đó để đặt tên, điển hình như vụ việc Nhựa Bình Minh. Đây là xung đột giữa tên thương mại và nhãn hiệu”, ông Bình chia sẻ.

Ông cũng cho rằng, Luật Sở hữu trí tuệ cũng quy định nhãn hiệu không được tương tự gây nhầm lẫn với tên thương mại, quyền tác giả đã xác lập trước đó. Thế nhưng, điều khoản đó thực tế chỉ là cơ sở để xử lý xâm phạm. Trong khi đó Cục Sở hữu trí tuệ không có cơ sở dữ liệu của Cục Bản quyền để mà tra cứu, cũng như mặc dù có cổng thông tin đăng ký doanh nghiệp quốc gia nhưng tài liệu bắt buộc tra cứu trong quy chế thẩm định là không có.

“Quy định hiện hành còn nhiều bất cập. Thực tế, tên thương mại gắn với việc đăng ký kinh doanh do Sở Kế hoạch và Đầu tư (nay là Sở Tài chính) quản lý, còn nhãn hiệu thuộc thẩm quyền Cục Sở hữu trí tuệ nhưng lại thiếu cơ chế phối hợp liên ngành”, ông Bình nói.

Nhật Linh