Chính phủ đã ban hành Nghị định số 287/2026/NĐ,CP ngày 17/7/2026, quy định về tiền bản quyền trong các lĩnh vực điện ảnh, mỹ thuật, nhiếp ảnh, nghệ thuật biểu diễn, báo chí và xuất bản. Nghị định có hiệu lực từ ngày 1/9/2026, tạo khung pháp lý phù hợp hơn về chế độ trả tiền bản quyền đối với các tác phẩm, cuộc biểu diễn được sáng tạo bằng nguồn ngân sách nhà nước cũng như việc khai thác, sử dụng quyền tác giả, quyền liên quan do Nhà nước đại diện chủ sở hữu hoặc đại diện quản lý.

Làm rõ cơ chế trả tiền bản quyền trong các lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật

Nghị định 287/2026/NĐ,CP được ban hành nhằm quy định chi tiết khoản 4 Điều 42 của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 và các luật sửa đổi, bổ sung, gồm Luật số 36/2009/QH12, Luật số 42/2019/QH14, Luật số 07/2022/QH15, Luật số 93/2025/QH15 và Luật số 131/2025/QH15.

Theo đó, nghị định điều chỉnh hai nhóm nội dung chính.

Thứ nhất, quy định việc trả tiền bản quyền đối với hoạt động sáng tạo bằng nguồn ngân sách nhà nước trong các lĩnh vực điện ảnh, mỹ thuật, nhiếp ảnh, nghệ thuật biểu diễn, báo chí và xuất bản.

Thứ hai, quy định việc trả tiền bản quyền khi khai thác, sử dụng quyền tác giả, quyền liên quan mà Nhà nước là đại diện chủ sở hữu hoặc đại diện quản lý đối với các lĩnh vực nêu trên.

Đối với các trường hợp sử dụng ngân sách nhà nước nhưng không thuộc các lĩnh vực được điều chỉnh tại Điều 1 của Nghị định 287/2026/NĐ,CP, việc trả tiền bản quyền sẽ được thực hiện theo quy định chung tại Điều 3 của nghị định, căn cứ định mức kinh tế, kỹ thuật chuyên ngành và các quy định pháp luật có liên quan trên cơ sở nguyên tắc quy định tại Điều 44a Luật Sở hữu trí tuệ.

Riêng trường hợp khai thác, sử dụng quyền tác giả, quyền liên quan thuộc phạm vi giới hạn quyền tác giả, giới hạn quyền liên quan, việc trả tiền bản quyền tiếp tục thực hiện theo quy định của Nghị định 17/2023/NĐ,CP đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 134/2026/NĐ,CP.

Làm rõ nguyên tắc trả tiền bản quyền

Điều 3 Nghị định 287/2026/NĐ,CP quy định rõ các nguyên tắc chung trong việc xác định và chi trả tiền bản quyền.

Đối với hoạt động sáng tạo bằng nguồn ngân sách nhà nước, việc chi trả được thực hiện theo quy định của pháp luật về giao nhiệm vụ, đặt hàng hoặc đấu thầu, đồng thời tuân thủ các quy định của nghị định.

Đối với hoạt động khai thác, sử dụng quyền tác giả, quyền liên quan mà Nhà nước là đại diện chủ sở hữu hoặc đại diện quản lý, mức tiền bản quyền được xác định trên cơ sở thỏa thuận bằng văn bản giữa cơ quan đại diện và bên khai thác, sử dụng, phù hợp với quy định của pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan và các quy định có liên quan.

Nghị định cũng quy định nhiều phương thức thanh toán linh hoạt, gồm thanh toán một lần, thanh toán theo từng lần khai thác, sử dụng, thanh toán định kỳ theo tháng, quý, năm hoặc các phương thức khác do các bên thỏa thuận phù hợp với tính chất của hoạt động khai thác.

Bổ sung cơ chế tiền bản quyền khuyến khích sáng tạo và khai thác tài sản trí tuệ

Một điểm mới đáng chú ý của Nghị định 287/2026/NĐ,CP là bổ sung quy định về tiền bản quyền khuyến khích, nhằm tạo động lực cho hoạt động sáng tạo và khai thác tài sản trí tuệ.

Theo quy định, khoản tiền này được trả thêm cho tác giả hoặc chức danh sáng tạo trong một số trường hợp như tác phẩm về trẻ em, dân tộc thiểu số, nghệ thuật truyền thống có xác định tác giả, giao hưởng, opera, ba lê, xiếc, phóng sự điều tra hoặc các tác phẩm dành cho người khuyết tật.

Tiền bản quyền khuyến khích cũng được áp dụng đối với trường hợp tác giả là công dân Việt Nam sáng tạo trực tiếp bằng tiếng nước ngoài hoặc sáng tác bằng tiếng dân tộc thiểu số theo quy định của nghị định.

Đáng chú ý, khi quyền tác giả hoặc quyền liên quan do Nhà nước là đại diện chủ sở hữu được khai thác, sử dụng và mang lại lợi nhuận, tác giả và các chức danh sáng tạo khác có thể được hưởng thêm khoản tiền bản quyền khuyến khích theo thỏa thuận, căn cứ vào mức độ đóng góp. Tuy nhiên, tổng số tiền được hưởng thêm không vượt quá 10% lợi nhuận thu được theo thỏa thuận trên cơ sở mức độ đóng góp.

Quy định rõ việc phân chia và thanh toán tiền bản quyền

Nghị định tiếp tục làm rõ nguyên tắc phân chia tiền bản quyền giữa các đồng tác giả, các chủ sở hữu quyền tác giả, người biểu diễn và chủ sở hữu quyền liên quan theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ và Nghị định 17/2023/NĐ,CP.

Đối với tác phẩm phái sinh, chủ sở hữu quyền tác giả của tác phẩm gốc được sử dụng để sáng tạo tác phẩm phái sinh sẽ được hưởng một phần tiền bản quyền trên tổng số tiền bản quyền trả cho tác phẩm phái sinh.

Bên cạnh đó, nghị định giao cơ quan, người có thẩm quyền quyết định mức tiền bản quyền cụ thể đối với từng trường hợp sáng tạo hoặc khai thác, sử dụng, trên cơ sở quy định của Nghị định 287/2026/NĐ,CP cùng các quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ, ngân sách nhà nước, giao nhiệm vụ, đặt hàng và đấu thầu.

Việc lập dự toán, thanh toán và quyết toán kinh phí trả tiền bản quyền, tiền bản quyền khuyến khích được thực hiện từ nguồn ngân sách nhà nước, nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp, nguồn thu từ việc cho phép khai thác, sử dụng quyền tác giả, quyền liên quan, nguồn tài trợ và các nguồn thu hợp pháp khác theo quy định của pháp luật.

Hai nghị định hiện hành sẽ hết hiệu lực

Kể từ ngày 1/9/2026, khi Nghị định 287/2026/NĐ,CP có hiệu lực, Nghị định 18/2014/NĐ,CP quy định về chế độ nhuận bút trong lĩnh vực báo chí, xuất bản và Nghị định 21/2015/NĐ,CP quy định về nhuận bút, thù lao đối với tác phẩm điện ảnh, mỹ thuật, nhiếp ảnh, sân khấu và các loại hình nghệ thuật biểu diễn khác sẽ đồng thời hết hiệu lực.

Việc thay thế hai nghị định này được kỳ vọng sẽ tạo sự thống nhất trong cơ chế xác định và chi trả tiền bản quyền đối với các lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, đồng thời phù hợp với các quy định mới của Luật Sở hữu trí tuệ sau nhiều lần sửa đổi, bổ sung.

Thái An