Từ những trải nghiệm cá nhân, câu hỏi đặt ra trong thực tiễn lâm sàng đến những vấn đề còn bỏ ngỏ của chuyên ngành, họ đang tìm cách lý giải sâu hơn về hoạt động của não bộ, hành vi và tâm lý con người, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe tâm thần.

Từ những câu chuyện phía sau cánh cửa Khoa Sức khỏe tâm thần

Phía sau cánh cửa Khoa Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Quân y 175 là những câu chuyện rất khác với hình dung quen thuộc của nhiều người về bệnh nhân tâm thần. Có những người trẻ chật vật với áp lực học tập, những người trưởng thành gục ngã trước biến cố cuộc sống,... Họ đã từng có một cuộc sống bình thường.

Đồng hành với họ là những bác sĩ không chỉ làm công việc điều trị mà còn liên tục đặt ra những câu hỏi khoa học từ chính thực tiễn lâm sàng.

Gắn bó với lĩnh vực sức khỏe tâm thần từ năm 2012, Đại tá, bác sĩ chuyên khoa II Đặng Trần Khang, Chủ nhiệm Khoa Sức khỏe tâm thần, đã chứng kiến những thay đổi đáng kể trong nhận thức xã hội về lĩnh vực này. Theo bác sĩ Khang, khoảng một thập niên trước, sức khỏe tâm thần vẫn là khái niệm tương đối xa lạ với cộng đồng. Không ít người e ngại khi thừa nhận bản thân gặp vấn đề về tâm lý, tâm thần và cần được hỗ trợ. Thời điểm đó, mỗi ngày Khoa chỉ tiếp nhận khoảng 10-20 lượt khám.

Những năm gần đây, nhu cầu thăm khám tăng nhanh, trung bình khoảng 120 lượt người mỗi ngày. Sự gia tăng này vừa cho thấy áp lực đối với đội ngũ y tế, vừa phản ánh một chuyển biến tích cực: ngày càng nhiều người chủ động quan tâm đến sức khỏe tâm thần và tìm kiếm sự trợ giúp chuyên môn.

“Đây là chuyên ngành y học non trẻ so với các chuyên ngành khác, còn rất nhiều điều cần khám phá, nghiên cứu”, Đại tá Đặng Trần Khang chia sẻ.

Đặc thù của sức khỏe tâm thần khiến bác sĩ không chỉ dừng lại ở việc nhận diện và điều trị các triệu chứng. Mỗi bệnh nhân có một hoàn cảnh, nền tảng tâm lý, trải nghiệm sống và cách phản ứng khác nhau. Để điều trị hiệu quả, bác sĩ cần bước vào thế giới nội tâm rất riêng của từng người.

Chính những câu chuyện đó cũng trở thành nguồn dữ liệu thực tiễn để các bác sĩ đặt ra những vấn đề nghiên cứu, tìm kiếm phương pháp phát hiện sớm, đánh giá chính xác hơn và cá thể hóa việc điều trị.

Khi thực tiễn lâm sàng trở thành động lực nghiên cứu

Khoa Sức khỏe tâm thần không chỉ tiếp nhận bệnh nhân trong nước mà còn điều trị cho nhiều bệnh nhân nước ngoài được Tổng Lãnh sự quán các nước như Anh, Pháp, Nhật Bản, Ấn Độ... tại TP.HCM gửi đến.

Với những bệnh nhân không sử dụng tiếng Việt, rào cản ngôn ngữ đôi khi trở thành thách thức lớn trong quá trình khai thác thông tin và điều trị. Có trường hợp, các bác sĩ phải nhờ những bệnh nhân nước ngoài đã hồi phục hỗ trợ phiên dịch cho người mới đến.

Những tình huống như vậy cho thấy sức khỏe tâm thần không chỉ đòi hỏi kiến thức y khoa mà còn cần sự linh hoạt, khả năng giao tiếp, thấu hiểu văn hóa và những phương pháp tiếp cận phù hợp với từng nhóm người bệnh.

Trong đội ngũ bác sĩ của Khoa, bác sĩ nội trú Nguyễn Xuân Trung đến với chuyên ngành sức khỏe tâm thần từ chính trải nghiệm của bản thân. Những ngày ôn thi đại học, anh từng trải qua giai đoạn trầm cảm, lo âu. May mắn được người thân cũng là bác sĩ chuyên ngành hỗ trợ điều trị, anh hiểu rõ cảm giác của một người khi tâm trí rơi vào khủng hoảng.

Từ một người từng được giúp đỡ, Nguyễn Xuân Trung mong muốn trở thành người có thể giúp những bệnh nhân đang đối diện với các rối loạn sức khỏe tâm thần. Câu chuyện của bác sĩ Trung cho thấy một đặc điểm đặc biệt của ngành: sự đồng cảm đôi khi không chỉ đến từ kiến thức chuyên môn mà còn từ khả năng thấu hiểu những gì người bệnh đang trải qua.

Trong khi đó, Thiếu tá, Tiến sĩ, bác sĩ nội trú Nguyễn Hữu Thiện lựa chọn gắn bó với một chuyên ngành nhiều áp lực và thử thách sau khi tốt nghiệp bác sĩ nội trú chuyên ngành sức khỏe tâm thần và bảo vệ luận án tiến sĩ tại Hàn Quốc.

Theo bác sĩ Thiện, thực hành lâm sàng trong lĩnh vực sức khỏe tâm thần tại Việt Nam về cơ bản đã tiếp cận các tiêu chuẩn của thế giới. Tuy nhiên, để hiểu sâu hơn về cơ chế bệnh sinh và nâng cao hiệu quả chẩn đoán, điều trị, Việt Nam cần tiếp tục đẩy mạnh các nghiên cứu chuyên sâu, đặc biệt là nghiên cứu ở cấp độ phân tử và tế bào.

Đây cũng là hướng mà bác sĩ Thiện tích cực tham gia thông qua nhiều nghiên cứu, đề tài trong và ngoài nước.

Từ “chữa bệnh” đến chủ động phát hiện và phòng ngừa

Theo các bác sĩ Khoa Sức khỏe tâm thần, nhận thức của xã hội về sức khỏe tâm thần đang dần thay đổi. Sức khỏe tâm thần không còn chỉ được quan tâm khi một người đã xuất hiện các biểu hiện bệnh lý rõ ràng, mà ngày càng hướng tới phát hiện sớm, sàng lọc nguy cơ và phòng ngừa. Sự thay đổi này thể hiện qua việc một số ngành nghề đặc thù quan tâm hơn đến kiểm tra sức khỏe tâm thần, cũng như việc nhiều người chủ động tìm đến bác sĩ để thăm khám trước những quyết định quan trọng của cuộc đời.

Đặt trong xu hướng đó, nghiên cứu khoa học trở thành một phần quan trọng trong hoạt động chuyên môn của Khoa Sức khỏe tâm thần.

Hiện nay, Khoa đang triển khai nhiều hướng nghiên cứu liên quan đến hoạt động thần kinh cấp cao, trong đó có ngôn ngữ, hành vi và tâm lý; đồng thời tập trung nghiên cứu về trầm cảm, rối loạn lo âu và các vấn đề sức khỏe tâm thần khác.

Đáng chú ý, Khoa đang ấp ủ xây dựng bộ công cụ nhằm phát hiện, sàng lọc tình trạng sức khỏe tâm thần cho các tân binh. Nếu được hoàn thiện và ứng dụng hiệu quả, công cụ này có thể hỗ trợ nhận diện sớm những trường hợp cần được quan tâm, từ đó góp phần bảo đảm sức khỏe cho quân nhân trong quá trình huấn luyện và công tác.

Đối với Bệnh viện Quân y 175, một lợi thế quan trọng của Khoa Sức khỏe tâm thần là nằm trong quần thể y học quân sự đa năng, chuyên sâu, kỹ thuật cao và hiện đại. Người bệnh có thể được phối hợp chăm sóc, điều trị với nhiều chuyên khoa khác nhau, dựa trên hệ thống trang thiết bị và năng lực chuyên môn của một bệnh viện đa khoa. Đây cũng là môi trường thuận lợi để các bác sĩ kết nối giữa thực hành lâm sàng, nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ y tế.

Và phần thưởng lớn nhất đối với những người làm công tác sức khỏe tâm thần có lẽ không nằm ở những con số hay công trình khoa học, mà ở khoảnh khắc người bệnh thay đổi từng ngày: từ một người hoảng loạn trở nên bình tĩnh, từ sự khép kín có thể trò chuyện, từ những ngày tháng chìm trong tuyệt vọng có thể mỉm cười và bước qua cánh cửa bệnh viện để trở về với cuộc sống thường nhật.

Đằng sau những kết quả ấy là một hành trình thầm lặng của những người vừa là người lính khoác áo blouse để chữa bệnh, vừa khoác “màu áo” của người làm khoa học để tìm kiếm những lời giải mới cho một lĩnh vực còn rất nhiều điều cần được khám phá.

Tân Nguyên