Từ ngày 1/7/2026, cùng với việc có hiệu lực của Nghị định 237/2026/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Báo chí, hoạt động báo chí trên không gian mạng chính thức được điều chỉnh bằng một hệ thống quy định hoàn toàn mới. Trong đó, nhóm quy định từ Điều 9 đến Điều 14 được xem là nền tảng pháp lý quan trọng cho quá trình chuyển đổi số báo chí, đặt nền móng cho mô hình vận hành nền tảng số báo chí quốc gia và mở ra không gian phát triển mới cho kinh tế báo chí.

Hình thành hệ sinh thái nền tảng số báo chí quốc gia 

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Nghị định là lần đầu tiên quy định cụ thể về hệ thống nền tảng số báo chí quốc gia.

Theo Điều 8, nền tảng số báo chí quốc gia được tổ chức theo mô hình hệ thống gồm các nền tảng thành phần do các cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện triển khai, phát triển và vận hành theo quy định của pháp luật. Cụ thể, Đài Truyền hình Việt Nam phát triển nền tảng chuyên sâu về truyền hình số, Đài Tiếng nói Việt Nam phát triển nền tảng chuyên sâu về phát thanh số và Báo Nhân Dân phát triển nền tảng chuyên sâu về báo chí điện tử.

Các nền tảng thành phần phải bảo đảm năng lực hỗ trợ cơ quan báo chí trong sản xuất, đăng, phát nội dung trên không gian mạng, đồng thời đáp ứng xu hướng hội tụ báo chí. Hệ thống nền tảng số báo chí quốc gia bao gồm hạ tầng kỹ thuật và dữ liệu dùng chung, các công cụ hỗ trợ sản xuất, quản lý, hiển thị nội dung báo chí cùng các dịch vụ phục vụ hoạt động báo chí và người sử dụng.

Việc xây dựng và vận hành nền tảng phải bảo đảm khả năng kết nối, liên thông, chia sẻ dữ liệu giữa các nền tảng thành phần và các hệ thống quản lý nhà nước, góp phần sử dụng hiệu quả hạ tầng, tránh đầu tư trùng lặp.

Lần đầu quy định nguyên tắc cung cấp dịch vụ trên nền tảng số báo chí

Điều 9 của Nghị định lần đầu tiên quy định đầy đủ nguyên tắc cung cấp dịch vụ trên nền tảng số báo chí quốc gia.

Theo đó, các nền tảng không chỉ đóng vai trò lưu trữ nội dung mà còn cung cấp các công cụ hỗ trợ sản xuất, quản lý tòa soạn, phân phối, hiển thị, tương tác và tích hợp các dịch vụ trực tuyến phục vụ hoạt động báo chí.

Đáng chú ý, các nền tảng phải bảo đảm hoạt động ổn định, không làm thay đổi nội dung báo chí, không hạn chế khả năng tiếp cận thông tin của độc giả và bảo đảm đối xử bình đẳng giữa các cơ quan báo chí.

Nghị định cũng khẳng định cơ quan báo chí được quyền lựa chọn một hoặc nhiều nền tảng phù hợp với nhu cầu hoạt động, tạo điều kiện giảm chi phí đầu tư công nghệ, tận dụng hạ tầng số dùng chung và tiếp cận các công nghệ mới.

Thiết lập cơ chế cạnh tranh minh bạch giữa các nền tảng

Một điểm mới khác được quy định tại Điều 10 là việc áp dụng nguyên tắc cạnh tranh trong hoạt động của nền tảng số báo chí.

Theo đó, đơn vị vận hành nền tảng không được phân biệt đối xử giữa các cơ quan báo chí, không được ép buộc sử dụng một nền tảng duy nhất hoặc lạm dụng vị trí để hạn chế quyền lựa chọn của cơ quan báo chí.

Giá và phí dịch vụ phải được công khai, minh bạch và thực hiện theo quy định của pháp luật về giá.

Những quy định này góp phần ngăn ngừa nguy cơ độc quyền nền tảng, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa các đơn vị cung cấp dịch vụ công nghệ và thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực báo chí số.

Siết bảo vệ bản quyền nội dung báo chí

Một trong những nội dung quan trọng nhất của Nghị định là Điều 11 quy định về nguyên tắc vận hành và kiểm soát hoạt động nền tảng.

Theo đó, nền tảng không được làm thay đổi nội dung thông tin báo chí đã được cơ quan báo chí đăng, phát; không được sử dụng các biện pháp kỹ thuật, dữ liệu hoặc việc tổ chức, sắp xếp, hiển thị thông tin để can thiệp trái quy định pháp luật vào nội dung báo chí.

Việc tổ chức, sắp xếp, hiển thị và hỗ trợ tiếp cận thông tin báo chí phải được thực hiện trên cơ sở các tiêu chí xác định, bảo đảm có thể kiểm tra, theo dõi và giải trình.

Bên cạnh đó, việc thu thập, xử lý và sử dụng dữ liệu liên quan đến hoạt động báo chí phải tuân thủ quy định về bảo vệ dữ liệu, an toàn thông tin, sử dụng đúng mục đích và không được dùng dữ liệu để tác động đến việc tổ chức, hiển thị nội dung báo chí trái quy định.

Đây được xem là quy định có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền biên tập của cơ quan báo chí, bảo đảm tính nguyên gốc của tác phẩm báo chí và hạn chế nguy cơ can thiệp bằng thuật toán hoặc dữ liệu.

Phân định rõ trách nhiệm giữa các chủ thể tham gia nền tảng

Điều 12 của Nghị định lần đầu tiên phân định rõ trách nhiệm giữa cơ quan vận hành nền tảng, cơ quan báo chí và cơ quan quản lý nhà nước.

Theo đó, đơn vị vận hành nền tảng phải bảo đảm an toàn hệ thống, công khai nguyên tắc vận hành, không làm thay đổi nội dung báo chí và phối hợp xử lý các hành vi vi phạm.

Trong khi đó, cơ quan báo chí chịu trách nhiệm đối với nội dung báo chí do mình đăng, phát và có trách nhiệm tuân thủ quy chế sử dụng nền tảng.

Việc xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể góp phần nâng cao trách nhiệm giải trình, giảm nguy cơ phát sinh tranh chấp trong quá trình vận hành nền tảng số.

Tăng cường quản lý bằng công cụ số

Điều 13 tiếp tục bổ sung một nội dung hoàn toàn mới khi quy định việc xây dựng công cụ số giám sát hoạt động báo chí trên không gian mạng.

Các công cụ này được sử dụng để thu thập dữ liệu, phân tích xu hướng, đánh giá hoạt động báo chí và hỗ trợ cơ quan quản lý thực hiện giám sát theo thời gian thực.

Đáng chú ý, Nghị định yêu cầu các công cụ giám sát không được can thiệp vào nội dung thông tin báo chí, qua đó vừa nâng cao hiệu quả quản lý bằng dữ liệu, vừa bảo đảm tính độc lập của hoạt động báo chí.

Mở rộng không gian phát triển kinh tế báo chí 

Điều 14 được đánh giá là một trong những quy định có tác động lớn nhất đến mô hình phát triển của cơ quan báo chí trong giai đoạn chuyển đổi số.

Theo quy định, khi hoạt động trên không gian mạng, ngoài việc đăng, phát nội dung báo chí, cơ quan báo chí được phép tích hợp các hoạt động dịch vụ trực tuyến như dịch vụ công, thương mại điện tử, tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, giáo dục, y tế, cung cấp nội dung theo yêu cầu và các dịch vụ khác theo quy định của pháp luật.

Tuy nhiên, việc tích hợp phải bảo đảm phân biệt rõ ràng giữa nội dung báo chí và nội dung dịch vụ thông qua giao diện hiển thị riêng biệt, không làm thay đổi nội dung báo chí, không gây nhầm lẫn giữa thông tin báo chí với các dịch vụ khác.

Đối với những lĩnh vực mà pháp luật chuyên ngành có yêu cầu, cơ quan báo chí phải có giấy phép, giấy chứng nhận hoặc văn bản chấp thuận của cơ quan nhà nước có thẩm quyền trước khi triển khai.

Nghị định cũng quy định cơ quan báo chí chịu trách nhiệm đối với các vi phạm phát sinh từ dịch vụ trực tuyến do mình trực tiếp cung cấp và chịu trách nhiệm liên đới đối với các dịch vụ được tích hợp trên nền tảng.

Việc chính thức cho phép tích hợp các dịch vụ trực tuyến được đánh giá là bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho phát triển kinh tế báo chí, tạo điều kiện để các cơ quan báo chí đa dạng hóa nguồn thu, phát triển các mô hình nền tảng truyền thông số và nâng cao trải nghiệm của người sử dụng.

Với những quy định mới từ Điều 9 đến Điều 14, Nghị định 237/2026/NĐ-CP được đánh giá không chỉ cụ thể hóa các quy định của Luật Báo chí năm 2025 về hoạt động báo chí trên không gian mạng mà còn tạo nền móng pháp lý cho mô hình báo chí nền tảng tại Việt Nam.

Đây được xem là bước chuyển quan trọng trong quá trình chuyển đổi số báo chí, hướng tới xây dựng hệ sinh thái báo chí hiện đại, minh bạch, bảo đảm tính độc lập của nội dung báo chí và mở rộng không gian phát triển các mô hình kinh tế báo chí trong thời kỳ số.

Quỳnh Trang