Trong môi trường kinh doanh hiện nay, điều nguy hiểm nhất với một thương hiệu nổi tiếng không còn là hàng giả thô sơ, mà là những phiên bản “na ná”, “ăn theo”, đủ giống để người tiêu dùng lầm tưởng có liên quan với thương hiệu gốc. Câu chuyện tranh chấp giữa “Nhựa Bình Minh” và “Bình Minh Việt” đang phản ánh rất rõ một thực trạng đáng báo động: nhiều doanh nghiệp không xây dựng uy tín bằng chất lượng thật, mà tìm cách đi đường tắt bằng cách ký sinh lên danh tiếng của người đi trước.

“Nhựa Bình Minh” là thương hiệu đã tồn tại hàng chục năm trên thị trường vật liệu xây dựng Việt Nam, có độ nhận diện cực lớn với người tiêu dùng. Trong khi đó, việc xuất hiện cụm từ “Bình Minh Việt” trong cùng lĩnh vực ngành nghề khiến tranh cãi pháp lý không còn nằm ở chuyện “có giống 100% hay không”, mà nằm ở khả năng gây nhầm lẫn trong nhận thức thương mại thực tế.

Đây là điểm rất quan trọng trong pháp luật sở hữu trí tuệ hiện đại.

Pháp luật không chỉ bảo vệ trường hợp copy nguyên xi logo hay tên thương hiệu. Một dấu hiệu dù khác vài chữ, thêm vài ký tự, thay đổi cách trình bày nhưng nếu khiến người tiêu dùng hiểu lầm về nguồn gốc thương mại, liên tưởng đến thương hiệu nổi tiếng hoặc nghĩ hai doanh nghiệp có liên quan với nhau thì vẫn có thể bị xem là xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp hoặc cạnh tranh không lành mạnh.

Nhiều người thường lập luận rằng: “Tên khác mà”, “logo khác mà”, “có chữ Việt thêm vào mà”. Nhưng dưới góc nhìn pháp lý, người tiêu dùng ngoài thị trường không phân tích bằng tư duy luật học. Họ nhận diện bằng trí nhớ, cảm xúc và thói quen tiêu dùng. Chỉ cần nhìn lướt qua mà nghĩ “chắc cùng hệ thống”, “cùng công ty”, “cùng thương hiệu Bình Minh” thì mục đích gây liên tưởng thương mại gần như đã đạt được.

Đó chính là bản chất của hành vi ký sinh thương hiệu.

Một doanh nghiệp mất hàng chục năm đầu tư chất lượng, hệ thống phân phối, marketing và niềm tin khách hàng. Nhưng một chủ thể khác chỉ cần chọn cái tên gần giống, ngành nghề tương tự, màu sắc nhận diện tương cận là đã có thể hưởng lợi từ uy tín có sẵn của người đi trước.

Điều nguy hiểm hơn là kiểu “ăn theo thương hiệu” này không chỉ gây thiệt hại cho doanh nghiệp bị xâm phạm, mà còn làm méo mó môi trường cạnh tranh. Người làm thật phải nuôi luôn cả người sống bằng cái bóng thương hiệu của mình.

Ở góc nhìn luật sư, tranh chấp “Nhựa Bình Minh” và “Bình Minh Việt” không còn là câu chuyện riêng của một doanh nghiệp ngành nhựa. Đây là phép thử cho năng lực bảo vệ tài sản trí tuệ của Việt Nam trong thời đại kinh tế thương hiệu.

Nếu một thương hiệu nổi tiếng, đã được bảo hộ, đã có độ nhận diện cao nhưng vẫn không được bảo vệ hiệu quả trước các dấu hiệu gây nhầm lẫn thì hậu quả lớn nhất sẽ là làm suy giảm niềm tin của doanh nghiệp vào cơ chế bảo hộ pháp lý.

Bởi suy cho cùng, tài sản lớn nhất của doanh nghiệp ngày nay không chỉ là nhà xưởng hay máy móc, mà là tên tuổi và uy tín trên thị trường.

Một nền kinh tế muốn phát triển bền vững không thể để tình trạng “đi copy nhận diện thương mại” trở thành chiêu thức kinh doanh. Vì nếu người sáng tạo thương hiệu bị bào mòn giá trị, còn người ký sinh lại hưởng lợi nhanh hơn, thì cuối cùng thị trường sẽ giết chết động lực đầu tư vào chất lượng thật.

Trong câu chuyện này, điều xã hội cần bảo vệ không chỉ là một logo hay vài chữ trên bao bì. Điều cần bảo vệ là nguyên tắc công bằng trong cạnh tranh và sự tôn trọng đối với công sức xây dựng thương hiệu của doanh nghiệp chân chính.

Phạm Tài