Đây là bước mở thể chế mạnh mẽ nhằm tạo điều kiện thực thi các chương trình nghiên cứu lớn – nơi yêu cầu về thời gian, nhân lực, tài chính và tính linh hoạt đều vượt ra ngoài khung hành chính thông thường.

Đặc thù là điều kiện cần cho đột phá

Trong thực tế, các nhiệm vụ khoa học có quy mô lớn – chẳng hạn như phát triển công nghệ bán dẫn, thiết kế vệ tinh viễn thám, sản xuất vaccine thế hệ mới, chế tạo vật liệu tiên tiến… – đều không thể vận hành theo cơ chế hành chính cứng nhắc. Nếu vẫn phải áp dụng chung một khung thủ tục như các nhiệm vụ thông thường, việc triển khai rất dễ rơi vào trì trệ, thậm chí bỏ lỡ thời điểm công nghệ.

Luật sửa đổi cho phép:

Giao quyền tổ chức linh hoạt về nhân sự, đối tác, chuyên gia, kể cả lựa chọn ngoài khu vực công;

Áp dụng cơ chế tài chính đặc thù, như đấu thầu rút gọn, thanh toán theo sản phẩm, khoán chi hỗn hợp;

Rút ngắn các quy trình phê duyệt, thẩm định, xét duyệt theo cấp độ rủi ro công nghệ chấp nhận được.

Điều quan trọng là: mọi cơ chế đặc thù vẫn nằm trong khung quản trị kiểm soát rủi ro. Tức là: linh hoạt nhưng không tùy tiện.

Mô hình tổ chức nhiệm vụ theo tư duy dự án quốc gia

Luật mở đường cho cách tổ chức nhiệm vụ theo dạng “dự án quốc gia” với:

Một tổng công trình sư điều phối,

Một hội đồng độc lập giám sát tiến độ,

Một hệ sinh thái các viện – trường – doanh nghiệp tham gia từng phân đoạn.

Mô hình này phù hợp với các hướng công nghệ cần đầu tư dài hạn 5–10 năm, có tính liên ngành và mục tiêu tạo sản phẩm chiến lược, ví dụ: công nghệ lượng tử, robot công nghiệp, pin lưu trữ thế hệ mới.

Bảo đảm tính cạnh tranh và hiệu quả đầu tư

Tuy là cơ chế đặc thù, nhưng Luật quy định rõ các nhiệm vụ được áp dụng chỉ khi đáp ứng đủ tiêu chí:

Tác động lớn đến năng lực khoa học quốc gia;

Khả năng thương mại hóa, ứng dụng vào ngành mũi nhọn;

Tỷ lệ đồng tài trợ từ doanh nghiệp hoặc quỹ ngoài ngân sách.

Đây là cơ chế đồng kiểm và đồng trách nhiệm, bảo đảm rằng các chương trình lớn không trở thành sân sau, mà là động lực chiến lược thực sự.

Muốn có công nghệ dẫn dắt, phải có thể chế dẫn đường. Cơ chế đặc thù là cách để đưa tư duy đột phá vượt qua rào cản hành chính trong khoa học.