Mới đây, tại một cuộc họp báo gây chú ý ở Tokyo, Hiệp hội Phát triển Lồng tiếng và Bảo vệ Giọng nói (VIDA) đã tạo nên một cú sốc công nghệ khi trình diễn giải pháp từ ElevenLabs, một hãng phần mềm AI hàng đầu của Mỹ. Chỉ với một đoạn ghi âm gốc, hệ thống này có khả năng chuyển đổi giọng nói của nghệ sĩ sang hơn 30 ngôn ngữ khác nhau.

Điều đáng kinh ngạc không chỉ nằm ở khả năng dịch thuật, mà còn ở việc giữ trọn vẹn âm sắc, nhịp điệu và đặc trưng biểu cảm tinh tế của nghệ sĩ. Điều này đồng nghĩa với việc khán giả tại Brazil, Pháp hay Việt Nam có thể nghe chính "hồn cốt" giọng nói của các diễn viên lồng tiếng Nhật Bản yêu thích bằng ngôn ngữ bản địa của họ.

Để đối phó với vấn nạn vi phạm bản quyền, công nghệ này còn tích hợp các "dấu chìm" (watermark) kỹ thuật số và logo ẩn vào tệp tin. Giải pháp này cho phép chủ sở hữu quyền theo dõi sát sao lộ trình sử dụng và ngăn chặn triệt để các hành vi sao chép trái phép trong không gian số.

Ông Masakazu Kubo, Giám đốc điều hành VIDA, nhận định rằng doanh thu từ anime tại thị trường quốc tế đang ở thời kỳ hoàng kim. Theo ông, thay vì sử dụng diễn viên lồng tiếng bản địa tại mỗi quốc gia — vốn đôi khi làm mất đi cái "chất" riêng của nhân vật — việc sử dụng AI để "phóng tác" giọng gốc của các ngôi sao Nhật Bản sẽ là chìa khóa để gia tăng sự gắn kết với người hâm mộ toàn cầu.

Tuy nhiên, tham vọng thương mại luôn phải đi đôi với sự công bằng. Để hiện thực hóa điều này, Tập đoàn thương mại Itochu cùng Hiệp hội Diễn viên Nhật Bản đã chính thức công bố J-Vox-Pro — một cơ sở dữ liệu giọng nói chính thống.

J-Vox-Pro được kỳ vọng sẽ trở thành một "ngân hàng trung ương" về giọng nói. Tại đây, giọng của nghệ sĩ được lưu trữ an toàn và quản lý chặt chẽ. Khi các dự án phim ảnh hay quảng cáo muốn sử dụng phiên bản AI mô phỏng, họ phải thông qua nền tảng này, đảm bảo nghệ sĩ nhận được thù lao xứng đáng cho "di sản kỹ thuật số" của mình. Mặc dù có những bước tiến về công nghệ, Nhật Bản vẫn đang đối mặt với một thực trạng pháp lý đầy thách thức: Luật pháp hiện hành chưa công nhận bảo hộ bản quyền đối với giọng nói con người.

Kẽ hở này đã tạo điều kiện cho các hệ thống AI tự do "thu hoạch" dữ liệu từ các bản ghi âm công khai trên mạng để tạo ra các phiên bản giả mạo (deepfake voice) tràn lan. Đây không chỉ là vấn đề danh tiếng mà còn là mối đe dọa trực tiếp đến sinh kế.

Số liệu thống kê cho thấy một thực tế khắc nghiệt: phần lớn các diễn viên lồng tiếng Nhật Bản hoạt động dưới hình thức tự do với thu nhập khiêm tốn, thường dưới 3 triệu yen (khoảng 19.000 USD) mỗi năm. Nếu AI có thể thay thế họ một cách miễn phí và trái phép, ngành nghề vốn là niềm tự hào của văn hóa Nhật Bản này có nguy cơ bị mai một.

Không chỉ dừng lại ở những thước phim anime, tiềm năng của AI giọng nói đang mở rộng ra mọi ngóc ngách của đời sống xã hội. Các chuyên gia dự báo về một tương lai nơi giọng nói của những nghệ sĩ tên tuổi sẽ đồng hành cùng người lái xe trong hệ thống định vị ô tô, hay trở thành những "người bạn" đọc hướng dẫn y tế tận tâm cho người cao tuổi có thị lực kém.

Việc Nhật Bản tiên phong trong việc thiết lập ranh giới giữa khai thác thương mại và bảo hộ nghệ sĩ không chỉ bảo vệ đội ngũ diễn viên hiện tại, mà còn đặt ra tiêu chuẩn mới cho nền kinh tế sáng tạo trong kỷ nguyên AI. Cuộc chiến bảo vệ "tiếng nói" tại xứ sở hoa anh đào chắc chắn sẽ là bài học quý giá cho nhiều quốc gia khác trong nỗ lực thuần hóa trí tuệ nhân tạo.

Hà Châu