Tại Hội thảo “Đào tạo, trọng dụng tài năng trong bối cảnh mới” diễn ra ngày 8/4, các chuyên gia giáo dục và nhà quản lý đều thống nhất quan điểm: Đội ngũ nhân tài khoa học chính là “hạt nhân” để Việt Nam bứt phá, hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Muốn đạt được sự phát triển nhanh và bền vững, Việt Nam phải sớm trở thành một quốc gia có chính sách đồng bộ từ khâu phát hiện đến giữ chân người tài. GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ GD&ĐT), nhận định rằng nguồn nhân lực chất lượng cao là chìa khóa để mở cánh cửa tăng trưởng đột phá. Tuy nhiên, thực tế hiện nay vẫn còn những điểm nghẽn khi chính sách bồi dưỡng thiếu tính liên tục, và sự kết nối giữa đào tạo với thực tiễn nghiên cứu còn lỏng lẻo.

Để hóa giải thách thức này, một hệ thống phát hiện và nuôi dưỡng nhân tài sớm cần được thiết lập ngay từ ghế nhà trường. Việc hình thành các “luồng đào tạo tinh hoa” xuyên suốt, có cơ chế tuyển chọn đặc biệt sẽ giúp mầm non tài năng không bị bỏ lỡ. Đặc biệt, mô hình đào tạo cần chuyển dịch mạnh mẽ sang hướng cá thể hóa, nơi sinh viên không chỉ học lý thuyết mà phải được nhúng mình vào môi trường sáng tạo thực sự tại các phòng thí nghiệm trọng điểm và các nhóm nghiên cứu mạnh.

Một trong những nút thắt lớn nhất hiện nay là môi trường làm việc và đãi ngộ chưa đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế. GS.TS Nguyễn Tiến Thảo gợi mở giải pháp đột phá thông qua việc gắn kết chặt chẽ mô hình “Ba nhà”: Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp. Trong đó, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo và dẫn dắt bằng các chương trình quốc gia, sẵn sàng “trải thảm đỏ” để thu hút các chuyên gia giỏi quốc tế về làm việc.

Đồng quan điểm về tính thực tiễn, GS.TS Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ (ĐHQG Hà Nội), nhấn mạnh rằng tài năng không chỉ nằm ở tấm bằng đỏ mà phải được đo đếm bằng những giá trị thực tế mang lại cho xã hội. Người tài phải được tin tưởng giao phó những nhiệm vụ khó, mang tính dẫn dắt và đương đầu với thách thức cao. Muốn vậy, các cơ sở giáo dục đại học phải tự thân chuyển mình thành những "vườn ươm" đạt chuẩn quốc tế, đủ sức hội tụ và giữ chân những khối óc ưu tú bằng một môi trường làm việc minh bạch, cởi mở.

Trong kỷ nguyên của trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số, khái niệm nhân tài đang dần thay đổi. Theo Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến, Phó Tổng Biên tập Báo Tiền Phong, tài năng ngày nay không chỉ bó hẹp trong bằng cấp mà mở rộng sang khả năng thích ứng, tư duy sáng tạo và tinh thần dấn thân. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp Việt phải xây dựng được văn hóa làm việc kiến tạo, thúc đẩy các giá trị “Make in Vietnam” để chiếm lĩnh thị trường thế giới.

Dưới góc độ đào tạo quốc tế, bà Võ Hồng Hạnh (Đại học Anh Quốc Việt Nam - BUV) lưu ý rằng quy trình nuôi dưỡng nhân tài phải bắt đầu từ việc đảm bảo chất lượng đồng bộ từ đầu vào đến đầu ra. Nhà tuyển dụng hiện nay không chỉ tìm kiếm những ứng viên giỏi chuyên môn mà còn đặc biệt coi trọng kỹ năng mềm và thái độ làm việc. Chiến lược hỗ trợ cá thể hóa sẽ giúp sinh viên nhận diện đúng năng lực, từ đó đi đúng lộ trình và cống hiến tối đa cho tổ chức.

Tựu trung lại, để nhân tài thực sự trở thành động lực cho tăng trưởng hai con số, Việt Nam cần một cuộc cách mạng trong quản trị và đãi ngộ. Khi các trường đại học thực sự trở thành những “cực thu hút”, cùng với một cơ chế trọng dụng công bằng và minh bạch, quốc gia sẽ có đủ nguồn lực để vượt qua mọi rào cản trong quá trình hội nhập quốc tế.

Hà Vy