Sáng kiến “Khu vui chơi vui vẻ” ra đời từ tháng 11/2023 dần thay đổi quan niệm “vui chơi đơn thuần” thành “vui chơi có mục đích”. Mỗi góc sân đều là một cơ hội để trẻ rèn luyện sức bền thể chất, nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm – kỹ năng xã hội, sự khéo léo và tư duy thẩm mỹ. Tăng cường hình thành phẩm chất, năng lực ban đầu, chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1.

Mô hình đang trở thành điển hình sáng tạo đáng nhân rộng trong ngành giáo dục mầm non tại Đà Nẵng và các tỉnh, thành khác. Sáng kiến do các nhà giáo giàu kinh nghiệm và tâm huyết thực hiện: Thạc sĩ Nguyễn Đức Tú Anh – Trưởng phòng Giáo dục và Đào tạo quận Hải Châu (cũ), cô Lương Thúy Quỳnh – Hiệu trưởng Trường Mầm non Bình Minh, cùng cô Nguyễn Thị Phương – giáo viên nhà trường.

Hiểu trẻ để tạo nên sáng kiến dành riêng cho trẻ

Tiếng cười của trẻ trong sân trường, lớp học là niềm vui bình dị mỗi ngày mà các cô giáo trường mầm non Bình Minh lấy làm động lực. Những thay đổi nhỏ như một khu vui chơi vốn thưa vắng trở nên rộn ràng vì được sử dụng nhiều lần hơn hay sự tương tác giữa các trẻ, giữa trẻ và cô thường xuyên là “thước đo” thành công của một sáng kiến có giá trị thực tiễn.

Những chiếc thùng sơn cũ, lốp xe bám bụi hay chiếc mũ bảo hiểm hỏng không còn là rác thải. Đó là nơi trẻ hòa mình vào thế giới của trí tưởng tượng, vận động và học hỏi trực quan về thế giới.

Ở bậc mầm non, vui chơi là hoạt động chủ đạo với nhiều ưu thế, song thực tế tổ chức vui chơi tại nhiều trường vẫn chưa phát huy hết giá trị giáo dục. Nhóm thực hiện sáng kiến nhận định khó khăn lớn nhất là kinh phí cho cải tạo khu vui chơi ngoài trời và mua sắm đồ chơi vận động hạn chế. Đồ dùng quy mô lớn thường tốn kém, dẫn đến đồ chơi thiếu đa dạng, chưa phù hợp nhu cầu hàng năm, không đầu tư đồng bộ.

Các khu vui chơi manh mún, ít công năng nên thu hút trẻ thấp, chưa hình thành kỹ năng, thói quen bền vững. Giáo viên đôi khi chưa gắn kết trải nghiệm kỹ năng sống với “xã hội thu nhỏ”, chưa chú trọng đóng góp ý tưởng và sản phẩm từ chính trẻ trong thiết kế theo chủ đề.

Cô Lương Thúy Quỳnh chia sẻ: “Mô hình “Khu vui chơi vui vẻ, ngộ nghĩnh trẻ thơ” đã tạo sự gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường với phụ huynh, các lực lượng xã hội như đơn vị kết nghĩa, đoàn thanh niên và các trường học trên địa bàn qua việc cùng tham gia xây dựng môi trường giáo dục”.

Ngộ nghĩnh, vui vẻ – sức hút mạnh mẽ với trẻ

Có sự quan tâm sát sao từ Phòng Giáo dục và Đào tạo quận Hải Châu (nay là phường Hải Châu), các chuyên đề phát triển giáo dục trẻ và nguồn kinh phí chương trình mục tiêu cấp phát đồ chơi liên hoàn ngoài trời hàng năm, nhà trường mạnh dạn chủ động đầu tư cơ sở vật chất phù hợp điều kiện và sáng tạo.

Vượt qua khuôn khổ giảng dạy chương trình chuẩn, Trường Mầm non Bình Minh bứt phá với các giải pháp sáng tạo: “thổi hồn” vào rác thải tái chế, huy động cộng đồng xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm. Đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên nhiệt tình sáng tạo làm đồ dùng, đồ chơi, tổ chức trò chơi giàu tính giáo dục.

Mô hình hưởng ứng hội thi đồ dùng, đồ chơi từ nguyên vật liệu tái chế do UBND TP Đà Nẵng phát động, nhà trường nghiên cứu, thiết kế các sản phẩm an toàn, tiết kiệm và hiệu quả cao. Khu vui chơi bố trí khoa học về vị trí, diện tích sân chơi, thiết bị ngoài trời, đồ chơi nhóm an toàn phù hợp lứa tuổi, màu sắc hấp dẫn. Trẻ thỏa thích tự tạo đồ chơi, tham gia lễ hội, hội thi, chơi tự do đem lại những trải nghiệm tích cực đồng thời vận dụng kiến thức, kỹ năng đã học.

Để sáng kiến thành mô hình thực tế, nhà trường phát động giáo viên, nhân viên, phụ huynh, đơn vị kết nghĩa sáng tạo đồ dùng dạy học tái chế theo hướng mở từ phế thải, phục vụ giảng dạy và vui chơi theo chương trình giáo dục mầm non. Vật liệu an toàn, thân thiện môi trường, sẵn có địa phương như: carton, xốp, gỗ, giấy, thùng sơn vôi cũ, dây cói, len, sơn màu, lốp xe… (không dùng kim tuyến, hạt nhỏ, vật sắc nhọn) được tận dụng tối đa.

Nhờ huy động nhiều nguồn lực, sân bãi được cải tạo, khu vui chơi xây dựng liên hoàn đầy màu sắc kết hợp thiết bị hiện đại và đồ chơi tự chế hấp dẫn sự tò mò của trẻ. Mô hình vừa đảm bảo thẩm mỹ, tiết kiệm kinh phí, lý tưởng để rèn luyện thể chất và gắn kết gia đình mỗi giờ tan trường. Phương châm “vừa sử dụng vừa điều chỉnh” giúp mô hình hoàn thiện, nâng cao chất lượng giáo dục, tạo môi trường sư phạm an toàn, thân thiện và đầy cảm hứng.

Bồi dưỡng giáo viên thành “kỹ sư” đồ chơi tái chế

Bám sát Thông tư 51/2020/TT-BGDĐT do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành ngày 31/12/2020 về Chương trình giáo dục mầm non, nhà trường xác định giáo viên là hạt nhân đổi mới. 100% giáo viên được bồi dưỡng thiết kế đồ dùng tích hợp từ nguyên liệu địa phương. “Đội ngũ chuyên gia” nội bộ (ban giám hiệu, tổ trưởng chuyên môn, phụ huynh am hiểu kỹ thuật) tư vấn, khuyến khích ứng dụng phương pháp STEAM, Montessori, Reggio Emilia.

Từ phế liệu tưởng chừng bỏ đi, giáo viên tạo ra bộ đồ chơi đa năng: “thùng rác thông minh” từ thùng sơn vôi, “bảng mê cung” từ gỗ cũ, “tàu hỏa cao thấp” từ mũ bảo hiểm cũ. Các “góc mở” trong lớp sắp xếp vừa tầm trẻ, cho phép tự thay đổi nội dung, đánh thức tiềm năng cá nhân.

Điểm sáng của sáng kiến là xã hội hóa giáo dục: xây dựng mối quan hệ chặt chẽ với gia đình và cộng đồng. Phụ huynh, đoàn thể ủng hộ phế liệu (lốp xe, carton, nhựa composite), đóng góp ngày công, kinh phí cải tạo khu vui chơi liên hoàn. Đoàn thanh niên và đơn vị kết nghĩa biến sân trường thành “không gian trải nghiệm” sống động, trẻ tự do khám phá, gắn kết cha mẹ.

Giáo viên đồng hành, khích lệ trẻ tự tổ chức trò chơi phân vai, rèn tự lập và tự tin. Học tập chuyển hóa thành tình huống thực tiễn: xếp hình, nấu ăn giả lập, tham quan trường tiểu học (mẫu giáo 5-6 tuổi).

Tận dụng nguyên liệu thiên nhiên và sức sáng tạo cộng đồng, nhà trường giải quyết bài toán kinh phí, tạo môi trường giáo dục hiện đại, mỗi ngày đến trường là cuộc phiêu lưu thú vị, ý nghĩa. Đến Trường Mầm non Bình Minh hôm nay, trẻ gặp những thùng sơn cũ “biến hình” thành thùng đựng đồ chơi xinh xắn, chậu trồng cây trang trí góc sân, “thùng rác thông minh” hay “con sâu vui nhộn” – tất cả giúp phát triển vận động, nhận thức và sáng tạo từ tình yêu trẻ.

Đồ chơi gắn bánh xe, trẻ dễ di chuyển theo nhu cầu. Bộ thùng sơn đa năng tận dụng thùng sơn cũ (xử lý sạch, lót vải bên trong), quấn dây thừng hoặc sơn màu ngoài, phủ dầu bóng K2 tăng độ bền, lắp giá gỗ và gắn bánh xe. Trẻ tham gia vận động, hợp tác di chuyển, ném bóng vào đích, chơi “bỏ vào lấy ra” rèn vận động tinh, nhận biết màu sắc, kiên nhẫn và tập trung (phù hợp trẻ 12-36 tháng tuổi).

Bộ đồ chơi “Con sâu vui nhộn” từ thùng sơn cũ gắn chân gỗ, bánh xe: trẻ xếp theo quy tắc số lượng, quan sát, tư duy; ngồi lên di chuyển giúp rèn trẻ tính hợp tác, khéo léo và nhanh nhẹn.

Bộ “Cuộc đua kỳ thú”, mũ bảo hiểm thành tàu hỏa, bọ rùa, bộ gõ âm nhạc hỗ trợ vận động tinh (gắp hạt, luồn dây). Phế liệu lớn thành “con thuyền đa năng” (gia cố ván gỗ, bánh xe) cho trẻ nằm đọc sách, chơi cát nước và vẽ tranh.

Trẻ sớm tiếp xúc đồ chơi tái chế kích thích sáng tạo, quan sát, đồng thời dạy bài học bảo vệ môi trường, “gieo hạt” lối sống xanh từ nhỏ. Xây dựng môi trường vật chất cho vui chơi trong và ngoài lớp đáp ứng nhu cầu “chơi mà học, học bằng chơi” – cốt lõi giáo dục lấy trẻ làm trung tâm được trường mầm non Bình Minh ứng dụng hiệu quả.

Việc ứng dụng các phương pháp giáo dục tiên tiến như STEAM và Montessori vào thiết kế đồ chơi tái chế đang mang lại hiệu quả vượt trội trong việc kích thích tư duy sáng tạo của trẻ. Tại các góc chơi mở, trẻ không chỉ là người sử dụng mà còn tham gia vào quá trình đóng góp ý tưởng, giúp hình thành kỹ năng quan sát, phân tích và giải quyết vấn đề.

Sức lan tỏa của sáng kiến còn nằm ở khía cạnh xã hội hóa giáo dục khi tạo ra sợi dây liên kết chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng. Phụ huynh học sinh cùng các đơn vị kết nghĩa và đoàn thanh niên địa phương đã tích cực đóng góp nguyên vật liệu, ngày công và kinh phí để xây dựng sân chơi. Sự hài lòng và tin tưởng từ phía cha mẹ khi chứng kiến con em mình mạnh dạn, tự tin và khỏe mạnh mỗi ngày chính là minh chứng rõ nhất cho giá trị nhân văn mà mô hình mang lại.

Hiện nay, toàn bộ giáo viên tại Trường Mầm non Bình Minh vận dụng thành thạo các biện pháp từ sáng kiến này vào hoạt động giảng dạy hàng ngày. Với ưu điểm dễ thực hiện, tiết kiệm chi phí nhưng mang lại tác động tích cực sâu rộng, mô hình “Khu vui chơi vui vẻ” đang khẳng định là một giải pháp giáo dục bền vững. Đây không chỉ là một sáng kiến kinh nghiệm mà còn là nguồn cảm hứng cho các cơ sở giáo dục mầm non trong việc đổi mới phương pháp, hướng tới xây dựng những "ngôi trường hạnh phúc" thực thụ.

Tại hội thi đồ dùng tái chế “Khu vui chơi vui vẻ” do UBND Quận chỉ đạo Phòng Giáo dục và Đào tạo Quận Hải Châu (nay là phường Hải Châu) tổ chức, sáng kiến đoạt được giải Nhất,  nhiều trường bạn đến tham quan, học tập và ghi nhận sự mới mẻ, tính sáng tạo tại trường Bình Minh. Mô hình khu vui chơi với những đồ chơi tái chế đạt hiệu quả này đang được nhân rộng tại các trường Mầm non trong phường Hải Châu, các trường trong TP Đà Nẵng và các tỉnh – thành phố khác.

Năm học 2024–2025, trường Mầm non Bình Minh đón nhận Bằng khen của Bộ Giáo dục và Đào tạo vì thành tích tiêu biểu trong phong trào thi đua “Đổi mới, sáng tạo trong quản lý, giảng dạy và học tập” (QĐ số 3457/QĐ-BGDĐT ngày 08/11/2024). Tháng 1/2026, Trường mầm non Bình Minh là 1 trong 8 tập thể hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, dẫn đầu phong trào thi đua yêu nước năm học 2024 - 2025 của TP Đà Nẵng vinh dự nhận quyết định Tặng Cờ thi đua của Chính phủ.

Bảo Hòa