Ngày 25/5/2026, Bộ Khoa học và Công nghệ có Quyết định số 2557/QĐ-BKHCN ban hành hướng dẫn về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ. 

Hướng dẫn là tài liệu khung, bao gồm các nội dung cơ bản có tính chất định hướng làm cơ sở để các cơ quan tài trợ kinh phí cho hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, các tổ chức khoa học và công nghệ cụ thể hóa thành quy tắc nội bộ và triển khai áp dụng trong phạm vi cơ quan, tổ chức. Qua đó, góp phần bảo vệ giá trị tri thức, chất lượng nghiên cứu, xây dựng văn hóa liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội và tính bền vững trong nghiên cứu.

 Hướng dẫn tập trung vào: các quy tắc bảo đảm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ; các biện pháp phòng ngừa vi phạm; trách nhiệm của các chủ thể, bao gồm: cá nhân hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ; tổ chức chủ trì, chủ nhiệm nhiệm vụ, trưởng nhóm nghiên cứu; bộ phận quản lý khoa học và công nghệ; thành viên hội đồng, chuyên gia tư vấn, phản biện, đánh giá; người đứng đầu cơ quan tài trợ kinh phí cho hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, tổ chức khoa học và công nghệ trong việc bảo đảm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp.

Theo đó, một trong những nội dung nổi bật được quan tâm tại hướng dẫn là quy định các hành vi như ngụy tạo dữ liệu nghiên cứu, giả mạo dữ liệu, đạo văn dưới mọi hình thức, ghi tên tác giả không đúng thực tế hoặc loại bỏ người có đóng góp thực sự khỏi công trình nghiên cứu đều bị xem là vi phạm liêm chính khoa học. Trong đó, các hành vi đạo văn, ngụy tạo dữ liệu, che giấu xung đột lợi ích hoặc làm sai lệch bản chất nghiên cứu được xác định là vi phạm nghiêm trọng.

 Ngoài ra, hướng dẫn cũng lần đầu tiên đưa ra quy định riêng về sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong nghiên cứu khoa học. Theo đó, không được sử dụng AI để tạo dữ liệu giả, hình ảnh giả hoặc tài liệu tham khảo không có thật; không sử dụng nội dung do AI tạo ra nhưng chưa được kiểm chứng làm tài liệu tham khảo khoa học.

Theo quy định, tùy tính chất và mức độ vi phạm, cá nhân vi phạm có thể bị cảnh cáo, yêu cầu cải chính hoặc xin lỗi công khai, rút bài báo khoa học, thu hồi kinh phí nghiên cứu, dừng tham gia nhiệm vụ khoa học và công nghệ. Trường hợp nghiêm trọng có thể bị cấm tham gia nghiên cứu trong thời hạn nhất định hoặc vô thời hạn.

Quỳnh Trang