Phát biểu tại tọa đàm, bà Nguyễn Minh Hương - Phó Chủ tịch thường trực, Hội Sở hữu trí tuệ TP.HCM nhấn mạnh, trong cộng đồng chủ thể quyền của ngành công nghiệp sáng tạo tại Việt Nam cần một diễn đàn để nói lên những quan ngại, trong bối cảnh Quốc hội Khóa XV Kỳ họp thứ 10 đang cân nhắc xem xét đưa “Ngoại lệ khai thác văn bản và dữ liệu trong Luật sửa đổi Luật SHTT. Ngoại lệ này về cơ bản sẽ cho phép các công ty công nghệ được sử dụng các đối tượng có bản quyền trong quá trình phát triển các hệ thống AI mà không cần phải xin phép hay trả tiền cho chủ thể quyền.

Luật sư Phan Vũ Tuấn - Phó Chủ tịch Hội SHTT TP.HCM - Trưởng văn phòng luật sư Phan Law Vietnam cho biết, việc xem xét bổ sung ngoại lệ đối với hoạt động khai thác văn bản và dữ liệu (TDM) vào pháp luật sở hữu trí tuệ Việt Nam là một yêu cầu đặt ra trong bối cảnh công nghệ trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ như hiện nay. Tuy nhiên, ngoại lệ này cần được xây dựng trên cơ sở nguyên tắc cân bằng lợi ích của hệ thống bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ theo nguyên tắc cơ bản của công ước Berne và thoả ước Trips.

Song song, bất kỳ cơ chế ngoại lệ nào cũng phải đảm bảo hài hòa giữa quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể quyền, lợi ích của cộng đồng trong việc tiếp cận tri thức và nhu cầu tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho phát triển công nghệ mới. Chỉ khi duy trì được sự cân bằng này, ngoại lệ TDM mới có thể phát huy hiệu quả, hỗ trợ sự phát triển của AI mà không làm suy giảm tính ổn định và mục tiêu bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.

Trong Luật Sở hữu trí tuệ, đối với Nghị quyết 57-NQ/TW về phát triển khoa học công nghệ, trong đó để phát triển tối đa trí tuệ nhân tạo Al phải tạo điều kiện theo Điều 7.5 của Luật Sở hữu trí tuệ. Cụ thể, tổ chức và cá nhân được sử dụng văn bản dữ liệu về đối tượng quyền sở hữu trí tuệ đã được công bố hợp pháp, đồng thời công chúng được phép tiếp cận để phục vụ mục đích nghiên cứu khoa học, huyến luyện hệ thống trí tuệ nhân tạo với điều kiện sử dụng không ảnh hưởng bất hợp lý đến quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả.

Ông Phan Vũ Tuấn cho rằng, tác giả và chủ sở hữu quyền được quyền đưa ra khẳng định về việc không cho phép các hệ thống trí tuệ nhân tạo hoặc hệ thống máy học tương tự khác được quyền sử dụng các tác phẩm của họ để đưa vào quá trình nghiên cứu, huấn luyện và phát triển hệ thống trí tuệ nhân tạo.

Cũng theo ông Tuấn, phải có quy trình cụ thể cho chủ sở hữu quyền thực hiện quyền từ chối thông qua các thể thức kỹ thuật và văn bản, phải tuân thủ tuyệt đối pháp Luật Sở hữu trí tuệ. Sản phẩm đầu ra không được tái tạo nguyên văn (sao chép), phân phối, truyền đạt một phần nội dung gốc trái phép. Đồng thời, sản phẩm đầu ra không được ở dạng có thể sử dụng thay thế cho tác phẩm gốc.

“Trên thế giới đang có rất nhiều các công ty phát triển AI có trách nhiệm đã thiết lập các mối quan hệ hợp tác hoặc xin cấp phép từ các hãng ghi âm. Những giao dịch hai bên cùng có lợi “win-win” như vậy đang kiến tạo nên một thị trường cấp phép AI, nơi các nhà phát triển AI có thể tiếp cận các nguồn tài nguyên có bản quyền, trong khi các chủ thể quyền được đền bù xứng đáng cho công sức sáng tạo”, ông Tào Minh Hùng - Đại diện IFPI tại Việt Nam chia sẻ.

Lạc Phong