Chính phủ vừa ban hành Nghị định 271/2025/NĐ-CP quy định về việc thành lập, tham gia thành lập doanh nghiệp và tham gia góp vốn vào doanh nghiệp nhằm thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Đây là lần đầu tiên một nghị định chuyên biệt tạo hành lang pháp lý để quyền sở hữu trí tuệ, vốn là loại tài sản vô hình nhưng có giá trị kinh tế ngày càng lớn, trở thành tài sản góp vốn vào doanh nghiệp trong khu vực công lập của Thủ đô.

Trong bối cảnh Luật Thủ đô (sửa đổi) nhấn mạnh cơ chế tự chủ, sáng tạo và hội nhập, Nghị định 2712025/NĐ-CP sẽ không chỉ là văn bản hướng dẫn mà còn là đòn bẩy thể chế, mở đường để các trường đại học, viện nghiên cứu công lập bước vào quỹ đạo thị trường hóa tri thức, điều Việt Nam còn thiếu suốt nhiều năm qua.

Từ “tài sản vô hình” đến nguồn lực kinh tế mới của Thủ đô Hà Nội

Sở hữu trí tuệ vốn được xem như mạch nguồn của nền kinh tế tri thức. Tuy nhiên, trong thực tế nhiều năm, phần lớn các kết quả nghiên cứu tại các cơ sở công lập chỉ dừng lại ở công bố khoa học, ít khi chuyển hóa thành sản phẩm thương mại.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ: Hành lang pháp lý chưa rõ ràng về việc sử dụng IP làm tài sản góp vốn; Cơ chế tự chủ còn hạn chế, đặc biệt trong quản trị tài sản công;  Tâm lý e ngại trách nhiệm khi định giá tài sản vô hình; và sự thiếu mô hình kết nối nghiên cứu - doanh nghiệp - thị trường. 

Sự ra đời của Nghị định 271/2025/NĐ-CP giúp tháo gỡ các nút thắt đó bằng việc công nhận giá trị kinh tế của quyền sở hữu trí tuệ, cho phép biến tri thức và công nghệ, sản phẩm của lao động chất xám, thành đầu vào hợp pháp để góp vốn vào doanh nghiệp.

 Đây là bước tiến quan trọng, đặt nền móng cho sự hình thành của các doanh nghiệp spin-off, nơi IP trở thành “vốn mồi” để hình thành các công ty công nghệ tỷ đô.

Trao quyền chủ động cho các cơ sở công lập

Các quy định tại Nghị định 271/2025/NĐ-CP cho thấy các cơ sở giáo dục đại học công lập, cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập và các tổ chức khoa học và công nghệ công lập đang được trao cho quyền chủ động chưa từng có từ trước tới nay.

Theo đó, các cơ sở công lập được trao quyền dang kể trong việc: Thành lập hoặc tham gia thành lập doanh nghiệp; Góp vốn bằng các loại tài sản đa dạng, bao gồm quỹ phát triển, viện trợ và đặc biệt là quyền sở hữu trí tuệ và kết quả nghiên cứu. Đồng thời, Nghị định này cũng cho phép viên chức tham gia quản lý doanh nghiệp, nếu được người đứng đầu đơn vị đồng ý.

Đây là thay đổi lớn về tư duy quản lý. Thay vì chỉ thực hiện nghiên cứu theo đặt hàng hoặc nhiệm vụ, các trường đại học và viện nghiên cứu có cơ chế hóa giải các ý tưởng và sáng chế thành sản phẩm, tạo nguồn thu để tái đầu tư nghiên cứu.

 Trong xu hướng đổi mới sáng tạo được xác định là trọng tâm phát triển, sự thay đổi do Nghị định 271/2025/NĐ-CP mang lại sẽ là động lực tăng trưởng mới cho Hà Nội.

Cú hích thể chế mang tính nền tảng củng cố vị thế trung tâm đổi mới sáng tạo của Thủ đô

Hà Nội đặt mục tiêu hình thành Thủ đô sáng tạo theo định hướng UNESCO. Sự ra đời của Nghị định 271/2025/NĐ-CP với các quy định mang tính bước ngoặt về vai trò và giá trị của tài sản trí tuệ sẽ là nền tảng thể chế quan trọng cho mục tiêu này.

Bằng việc đưa tài sản trí tuệ trở thành hàng hóa của thị trường, Nghị định sẽ giúp gia tăng mức đọ hấp dẫn, thu hút các nhà đầu tư, doanh nghiệp; đồng thời tạo động lực để các nhà khoa học đưa nghiên cứu và ứng dụng thực tế, hàng loạt kết quả nghiên cứu chưa có đường đi ra thị trường sẽ được kích hoạt trở lại.

Bên cạnh đó, với các cơ chế thúc đẩy kinh tế tri thức gắn với đại học, viện nghiên cứu, các cơ sở giáo dục lớn trên địa bàn thành phố Hà Nội như: ĐHQG Hà Nội, Bách Khoa Hà Nội, Học viện Nông nghiệp… sẽ có cơ chế để hình thành các doanh nghiệp công nghệ mang bản sắc tri thức của Thủ đô.

Đặc biệt, nguồn thu từ hoạt động góp vốn bằng tài sản trí tuệ sẽ là sự hỗ trợ lớn cho mục tiêu tự chủ đại học, tự chủ khoa học, công nghệ, từ đó giúp các cơ sở công lập bớt phụ thuộc ngân sách, tăng năng lực cạnh tranh quốc tế cho.

Nghị định 271/2025/NĐ-CP không chỉ là một văn bản hướng dẫn Luật Thủ đô sửa đổi. Đó là cơ chế mở đường để tài sản trí tuệ, vốn là thước đo năng lực sáng tạo, chính thức gia nhập thị trường vốn của Thủ đô.

 Với Nghị định này, Hà Nội đã có được công cụ quan trọng để khuyến khích sự phát triển của khoa học - công nghệ, thúc đẩy sự hình thành các doanh nghiệp công nghệ mới và hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mạnh mẽ cho Thủ đô. Các yếu tố này sẽ giúp hiện thực giấc mơ trở thành trung tâm kinh tế tri thức hàng đầu khu vực của thành phố Hà Nội.

Thái An