Từ mô hình quản lý website và sàn giao dịch truyền thống, pháp luật đã mở rộng sang quản lý toàn diện các nền tảng số, tạo cơ sở pháp lý đồng bộ cho lực lượng Quản lý thị trường trong đấu tranh với hàng giả, hàng nhập lậu, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ và các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số.

Nghị định số 248/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 30/6/2026 nhằm hướng dẫn thi hành Luật Thương mại điện tử năm 2025, đồng thời thay thế toàn bộ Nghị định số 52/2013/NĐ-CP và Nghị định số 85/2021/NĐ-CP. Bên cạnh việc hoàn thiện hành lang pháp lý đối với hoạt động thương mại điện tử, Nghị định còn thiết lập nhiều cơ chế quản lý mới, phù hợp với sự phát triển của nền kinh tế số và xu hướng kinh doanh trên các nền tảng trực tuyến.

Điểm thay đổi quan trọng nhất là chuyển từ tư duy quản lý website thương mại điện tử sang quản lý nền tảng thương mại điện tử. Nếu trước đây phạm vi điều chỉnh chủ yếu tập trung vào website bán hàng, website cung cấp dịch vụ thương mại điện tử, sàn giao dịch thương mại điện tử và ứng dụng bán hàng thì nay pháp luật đã mở rộng sang bốn nhóm nền tảng gồm nền tảng thương mại điện tử kinh doanh trực tiếp, nền tảng thương mại điện tử trung gian, mạng xã hội hoạt động thương mại điện tử và nền tảng thương mại điện tử tích hợp. Điều này đồng nghĩa với việc nhiều mô hình kinh doanh số như mạng xã hội có chức năng bán hàng, siêu ứng dụng và các nền tảng tích hợp nhiều dịch vụ chính thức được đưa vào phạm vi quản lý của pháp luật.

Một trong những điểm mới có ý nghĩa thực tiễn đối với lực lượng Quản lý thị trường là việc mạng xã hội bán hàng và hoạt động livestream bán hàng được luật hóa. Theo quy định mới, các nền tảng có chức năng hỗ trợ giao kết hợp đồng thông qua đặt hàng, nhắn tin hoặc livestream bán hàng đều thuộc đối tượng quản lý của Luật Thương mại điện tử. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng giúp lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra, xử lý hoạt động kinh doanh trên Facebook, TikTok, Zalo và các nền tảng tương tự, khắc phục khoảng trống pháp lý trước đây.

Đáng chú ý, Nghị định 248/2026/NĐ-CP lần đầu tiên quy định cụ thể trách nhiệm của người livestream bán hàng và chủ quản nền tảng. Các nền tảng phải xây dựng quy chế quản lý livestream, xác thực danh tính người livestream, thiết lập cơ chế cảnh báo đối với hàng hóa có nguy cơ gây mất an toàn, tiếp nhận và xử lý khiếu nại, đồng thời có quyền tạm dừng hoặc chấm dứt hoạt động livestream khi phát hiện vi phạm. Riêng quy định bắt buộc xác thực điện tử đối với người bán và người livestream sẽ được áp dụng từ ngày 1/1/2027.

So với quy định trước đây, trách nhiệm của chủ quản nền tảng thương mại điện tử cũng được mở rộng đáng kể. Ngoài việc xác thực người bán, nền tảng còn phải kiểm duyệt thông tin hàng hóa trước khi hiển thị, công khai nguyên tắc vận hành thuật toán hiển thị sản phẩm, lưu trữ dữ liệu giao dịch, phối hợp với cơ quan nhà nước trong điều tra, xử lý vi phạm, hỗ trợ chủ thể quyền sở hữu trí tuệ và thực hiện gỡ bỏ hàng hóa vi phạm theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền trong thời hạn 24 giờ. Đây được xem là bước chuyển từ cơ chế xử lý sau vi phạm sang chủ động kiểm soát rủi ro ngay từ đầu.

Nghị định cũng lần đầu tiên quy định về Hệ thống quản lý hoạt động thương mại điện tử thống nhất, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, báo cáo điện tử và chia sẻ dữ liệu thông qua API. Đối với lực lượng Quản lý thị trường, đây sẽ là công cụ hỗ trợ quan trọng trong thu thập chứng cứ điện tử, xác minh đối tượng vi phạm, truy vết giao dịch và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước trong quá trình thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm.

Một nội dung đáng chú ý khác là việc phân định rõ trường hợp phải thông báo và trường hợp phải đăng ký với Bộ Công Thương. Theo đó, các nền tảng thương mại điện tử do doanh nghiệp hoặc cá nhân tự thiết lập để bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ của chính mình thuộc diện thực hiện thủ tục thông báo. Trong khi đó, các sàn giao dịch thương mại điện tử, mạng xã hội có chức năng kinh doanh, nền tảng tích hợp và một số nền tảng nước ngoài hoạt động tại Việt Nam phải thực hiện thủ tục đăng ký theo quy định. Việc phân định này giúp các tổ chức, cá nhân xác định đúng nghĩa vụ pháp lý, đồng thời tạo thuận lợi cho công tác quản lý nhà nước.

Đối với lực lượng Quản lý thị trường, những quy định mới của Nghị định 248/2026/NĐ-CP mở ra nhiều cơ sở pháp lý quan trọng trong công tác nghiệp vụ. Việc bắt buộc xác thực người bán giúp nâng cao hiệu quả truy vết đối tượng vi phạm. Quy định gỡ bỏ hàng hóa vi phạm trong thời hạn 24 giờ góp phần rút ngắn thời gian xử lý. Hệ thống dữ liệu điện tử tập trung và cơ chế chia sẻ thông tin giữa các cơ quan quản lý sẽ hỗ trợ hiệu quả cho hoạt động kiểm tra, giám sát và đấu tranh với hàng giả, hàng nhập lậu, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ cũng như các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số.

Có thể thấy, Nghị định số 248/2026/NĐ-CP không chỉ hoàn thiện hành lang pháp lý về thương mại điện tử mà còn tạo nền tảng cho phương thức quản lý hiện đại, phù hợp với xu thế phát triển của kinh tế số. Đối với lực lượng Quản lý thị trường, đây là cơ sở quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý địa bàn trên không gian mạng, tăng cường đấu tranh với các hành vi vi phạm, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng, doanh nghiệp chân chính và góp phần xây dựng môi trường thương mại điện tử minh bạch, an toàn, bền vững.

                    Lê Tâm