Trong bối cảnh kinh tế số và xu hướng thương mại đa kênh đang định hình lại chuỗi giá trị toàn cầu, việc nâng cao năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp trong lĩnh vực này không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn mang tính sống còn.

Tại hội thảo chuyên đề “Nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp hàng tiêu dùng nhanh và thực phẩm trong bối cảnh chuyển đổi số và thương mại đa kênh” do Báo Công Thương tổ chức vào ngày 25/6/2025, ông Nguyễn Tiến Cường, Phó Tổng Biên tập Báo Công Thương, đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thích ứng với những thay đổi này.

Xu hướng thị trường: Cơ hội đi kèm thách thức

Thị trường tiêu dùng đang chịu sự chi phối mạnh mẽ của nhiều xu hướng mới. Đầu tiên là sự chuyển dịch mạnh mẽ sang tiêu dùng “xanh – sạch – lành mạnh”, cùng với yêu cầu cao về nguồn gốc xuất xứ và chất lượng sản phẩm. Điều này tạo ra cơ hội lớn cho các doanh nghiệp FMCG Việt Nam khi có thể tận dụng nguồn nguyên liệu trong nước, đầu tư vào sản phẩm thân thiện với môi trường, bao bì tái chế và quy trình sản xuất bền vững, đáp ứng các tiêu chuẩn ESG (môi trường – xã hội – quản trị doanh nghiệp).

Xu hướng thứ hai, và cũng là động lực lớn nhất, là sự bùng nổ của thương mại điện tử. Ông Nguyễn Tiến Cường cho biết, năm 2024, quy mô thị trường thương mại điện tử Việt Nam đã đạt trên 25 tỷ USD, tăng 20% so với năm trước và chiếm khoảng 9% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng cả nước. Dự kiến, con số này sẽ đạt 10% tổng mức bán lẻ vào năm 2025, với tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử trên 22%.

Điều này được minh chứng bằng thực tế 73% người tiêu dùng đô thị hiện nay tìm kiếm thông tin trực tuyến trước khi mua sắm. Internet và các nền tảng số đã trở thành nguồn tham khảo quan trọng để so sánh giá cả và đánh giá chất lượng sản phẩm, đồng thời lượng người mua bán qua kênh thương mại điện tử ngày càng tăng do tiết kiệm thời gian và chi phí đi lại.

Đặc biệt, sự phát triển của công nghệ số như AI, Big Data, Blockchain đang thay đổi căn bản cách thức sản xuất, phân phối và tiếp cận người tiêu dùng, mở ra những con đường mới để tối ưu hóa hiệu quả kinh doanh.

Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội, vẫn còn không ít thách thức. Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, còn lúng túng trong việc tiếp cận công nghệ mới, quản trị đổi mới sáng tạo, đầu tư chuyển đổi số hay xây dựng hệ thống phân phối hiện đại.

Chuyển đổi số và đa kênh: Chìa khóa tăng trưởng bền vững

Bà Trần Diệu Hương, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), cho biết tổng mức bán lẻ ngành FMCG giai đoạn 2021-2024 tăng trung bình 10%/năm. Bà cũng nhận định rằng, mặc dù doanh nghiệp vừa và nhỏ còn gặp khó khăn về vốn, công nghệ và nhân lực số, nhưng chính sách hỗ trợ đang được triển khai đồng bộ như đầu tư hạ tầng logistics, hỗ trợ tín dụng, thuế, đào tạo nhân lực và hoàn thiện pháp lý cho mô hình O2O (Online to Offline), livestream… nhằm xây dựng ngành FMCG thành động lực tăng trưởng nội địa bền vững.

Ông Đào Thanh Tùng, Trưởng bộ phận Thương mại điện tử - Lotte Mart Việt Nam, khẳng định thương mại điện tử đã trở thành cấu phần cốt lõi trong chiến lược phát triển của ngành bán lẻ hiện đại, không còn đơn thuần là một kênh bán hàng mới. Việt Nam hiện là quốc gia có tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử bán lẻ nhanh thứ hai Đông Nam Á, với tỷ lệ người dùng số vượt 60%.

Bà Đoàn Trang Hà Thanh, Giám đốc Vận hành Lazada Việt Nam, cũng nhấn mạnh rằng chuyển đổi số trong vận hành và phân phối là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp thực phẩm và FMCG tối ưu hiệu quả kinh doanh. Bà khuyến nghị các doanh nghiệp cần đầu tư vận hành bền vững trên nền tảng số, đẩy mạnh số hóa logistics và tăng cường hoạt động bán hàng livestream. Việc số hóa phân phối không chỉ giúp rút ngắn thời gian xử lý, giảm chi phí vận hành mà còn nâng cao khả năng tiếp cận thị trường, đặc biệt đối với các sản phẩm cần bảo quản như thực phẩm tươi sống, từ đó mở rộng quy mô và nâng cao năng lực cạnh tranh trên kênh thương mại số.

Kiến nghị để tạo cú huých phát triển

Để tạo cú hích mạnh mẽ cho sự phát triển bền vững của ngành hàng tiêu dùng nhanh và thực phẩm trong kỷ nguyên số, đại diện Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) đã đưa ra nhiều kiến nghị chiến lược.

Trước hết, việc đồng bộ thể chế, hạ tầng và công nghệ được xem là yếu tố then chốt, nhằm kiến tạo một môi trường kinh doanh thuận lợi nhất, hỗ trợ đắc lực cho các doanh nghiệp FMCG phát triển. Cùng với đó, ngành cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao như Trí tuệ nhân tạo (AI), Dữ liệu lớn (Big Data), và Internet vạn vật (IoT) vào toàn bộ chuỗi cung ứng. Điều này không chỉ giúp các doanh nghiệp nâng cao năng lực quản lý sản xuất, dự báo thị trường chính xác hơn mà còn tối ưu hóa toàn diện chuỗi cung ứng, từ nguồn cung nguyên liệu đến tay người tiêu dùng.

Không dừng lại ở đó, tăng cường đầu tư cơ sở hạ tầng là một ưu tiên cấp bách. Việc xây dựng hệ thống logistics hiện đại, đặc biệt là các kho lạnh đạt chuẩn để bảo quản hàng hóa tươi sống, sẽ là nền tảng vững chắc để thúc đẩy thương mại điện tử nội địa. Song song, việc hoàn thiện khung pháp lý cho các mô hình kinh doanh mới như O2O (Online to Offline), livestream và thương mại điện tử đa nền tảng là điều tối cần thiết. Một hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch sẽ bảo vệ quyền lợi của cả người tiêu dùng và doanh nghiệp, tạo niềm tin cho các giao dịch số.

Cuối cùng, để không ai bị bỏ lại phía sau, cần có những chính sách hỗ trợ đặc biệt cho các doanh nghiệp nhỏ. Điều này bao gồm việc tạo điều kiện cho họ tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi, cũng như tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về công nghệ số và quản trị doanh nghiệp. Những hỗ trợ này sẽ giúp các doanh nghiệp nhỏ vượt qua thách thức, nắm bắt cơ hội và cùng phát triển trong bối cảnh mới.

Hương Mi