Tại buổi họp báo giới thiệu các nội dung cơ bản của 5 luật do Bộ chủ trì soạn thảo, vừa được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 9 do Bộ KH&CN tổ chức, ông Hà Minh Hiệp, Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng quốc gia chia sẻ, việc hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và chất lượng sản phẩm, hàng hóa là một giải pháp căn cơ, nhằm tạo công cụ pháp lý đủ mạnh để ngăn chặn sản phẩm, hàng hóa không phù hợp tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng, doanh nghiệp làm ăn chân chính và giữ vững kỷ cương thị trường.

Ông Hà Minh Hiệp cũng khẳng định việc Quốc hội thông qua hai luật sửa đổi, bổ sung (Luật Tiêu chuẩn, Quy chuẩn kỹ thuật, Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa) là bước đi rất kịp thời và cần thiết. Hai đạo luật đã bổ sung nhiều quy định quan trọng, đột phá nhằm khắc phục các lỗ hổng pháp lý hiện nay.

Một trong những điểm đột phá trong Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa là chuyển đổi mô hình quản lý chất lượng theo rủi ro.

Theo đó, thay vì phân loại sản phẩm, hàng hóa được chuyển từ phân nhóm hành chính (nhóm 1, nhóm 2) như trước đây, luật sửa đổi đã chia hàng hóa thành các nhóm rủi ro cao, rủi ro trung bình, rủi ro thấp.

"Trước đây, chúng ta quản lý theo phân loại hàng hoá nhóm 1, nhóm 2, dẫn đến thực tế có những sản phẩm rủi ro cao nhưng doanh nghiệp tự công bố. Đây là điều rất nguy hiểm", ông Hà Minh Hiệp cho hay.

Với luật mới, hàng hóa rủi ro cao chắc chắn phải bên thứ ba đánh giá, không thể để doanh nghiệp tự đánh giá. Với nhóm hàng hoá rủi ro trung bình đến thấp, doanh nghiệp có thể tự đánh giá và chịu trách nhiệm, doanh nghiệp có thể sử dụng kết quả chứng nhận của bên thứ ba hoặc tự thử nghiệm để đánh giá. Việc này sẽ giúp các sản phẩm rủi ro cao bị quản lý chặt chẽ hơn.

Một nội dung mới cũng được ông Hiệp nhấn mạnh, đây là lần đầu tiên các hoạt động truy xuất nguồn gốc được luật hóa. Tất cả những hàng hóa rủi ro cao bắt buộc phải truy xuất nguồn gốc. Qua đó, tập trung kiểm tra sản phẩm rủi ro cao thay vì kiểm tra dàn trải như hiện nay.

Ông Hiệp cũng cho biết thêm, sắp tới chúng ta sẽ có cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, chất lượng. Trên đó, bất kỳ thông tin nào liên quan đến sản phẩm, hàng hóa, tiêu chuẩn đều được công bố. Ví dụ, trước đây, đưa sản phẩm ra ngoài thị trường (sản phẩm rủi ro thấp), doanh nghiệp công bố tiêu chuẩn cơ sở, nhưng có thể mọi người không biết. Bây giờ, bắt buộc công bố trên cơ sở dữ liệu quốc gia, giúp người tiêu dùng biết sản phẩm công bố theo tiêu chuẩn nào.

 Bên cạnh đó, hai luật mới cũng tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp trong toàn bộ chuỗi cung ứng từ công bố tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc, minh bạch thông tin đến thu hồi sản phẩm và bồi thường thiệt hại. Các hành vi gian lận chất lượng, quảng cáo sai sự thật, kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc, đặc biệt trên sàn thương mại điện tử, môi trường số, đều bị nghiêm cấm và sẽ bị xử lý nghiêm.

Đồng thời xây dựng, vận hành Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn đo lường chất lượng, kết nối chia sẻ dữ liệu giữa các bộ ngành, địa phương, hải quan, cảnh báo quốc tế và phản ánh từ người tiêu dùng. Cơ chế này sẽ cho phép phát hiện sớm, cảnh báo kịp thời và xử lý nhanh các trường hợp hàng hóa không phù hợp tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật.

"Con đường duy nhất để quản lý chất lượng sản phẩm tốt hơn chính là sự minh bạch. Minh bạch ngay từ quá trình xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn", ông Hiệp nói.

Luật sửa đổi cũng khuyến khích vai trò giám sát xã hội thông qua sự tham gia của tổ chức xã hội nghề nghiệp, tổ chức xã hội tham gia bảo vệ người tiêu dùng trong khảo sát, thử nghiệm chất lượng sản phẩm, hàng hóa lưu thông trên thị trường, kiến nghị và phối hợp kiểm tra. 

Với những thay đổi mạnh mẽ, hai đạo luật về tiêu chuẩn, quy chuẩn và chất lượng sản phẩm, hàng hóa không chỉ khắc phục các khoảng trống pháp lý mà còn tạo dựng một hệ sinh thái pháp luật hiện đại, minh bạch, hiệu quả, dựa trên nền tảng công nghệ số và hội nhập quốc tế.

TH