TÓM TẮT

Thành phố Hồ Chí Minh (TP. HCM) là địa bàn chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, du lịch lớn của cả nước. Nơi đây tập trung dân số, phương tiện, nhu cầu vận tải hàng hóa và hành khách rất lớn. Trong bối cảnh hạ tầng đường bộ cũng như thu nhập người dân ngày càng được nâng cao, nhu cầu người học lái ô tô gia tăng nhanh chóng ở TP. HCM. TP. HCM là nơi tập trung nhiều cơ sở đào tạo (CSĐT) lái xe ô tô, hằng năm đào tạo gần 100 ngàn học viên [2].  Tuy vậy, khả năng cung cấp dịch vụ đào tạo lái xe ô tô không đáp ứng kịp cả về quy mô, quản lý đến chất lượng đào tạo. Nâng cao chất lượng đào tạo lái xe ô tô tại CSĐT là một vấn đề cấp thiết, không chỉ góp phần cải thiện hệ thống đào tạo mà còn đáp ứng về trải nghiệm khóa học càng cao từ người học, thị trường lao động nghề lái xe đồng thời nâng cao uy tín của các CSĐT trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt.

Mặt khác, chất lượng đào tạo lái xe ô tô có mức độ ảnh hưởng lớn đến an toàn giao thông (ATGT), quyền lợi kinh tế và trách nhiệm trước pháp luật của nhiều cá nhân, tổ chức xã hội, ảnh hưởng đến văn minh đô thị và phát triển giao thông đô thị bền vững. Để giảm thiểu tai nạn và đảm bảo ATGT, việc nâng cao chất lượng đào tạo lái xe là một yêu cầu cấp thiết. Các tài xế cần được đào tạo kỹ lưỡng để có đủ khả năng lái xe an toàn trong các điều kiện giao thông phức tạp, tình trạng ùn tắc thường xuyên và nguy cơ tai nạn giao thông rất lớn. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, tài xế lái ô tô đòi hỏi tay nghề càng cao để đáp ứng kịp với hệ thống giao thông, phương tiện, các tình huống khẩn cấp trong giao thông hiện đại. Các tài xế cần nâng cao trình độ theo tiêu chuẩn quốc tế, để có thể hành nghề trong hay ngoài nước.

1. Đặc điểm cơ sở đào tạo lái xe ô tô ở TP.HCM

Trước khi chưa sáp nhập với Bình Dương, Bà Rịa Vũng Tàu (Trước ngày 1.7.2025), TP. HCM có 56 CSĐT lái xe ô tô, 19 trung tâm sát hạch (TTSH) lái xe (trong đó 03 TTSH loại 1, 06 TTSH loại 2 và 10 TTSH loại 3) đang hoạt động.Tổng số giấy phép lái xe (GPLX) đang quản lý trên địa bàn là 12.654.110 [2]. Sau sáp nhập có tới hơn 74 CSĐT & TTSH. Hệ thống CSĐT lái xe đã tăng cả về số lượng và chất lượng. Hệ thống phòng học, trang thiết bị giảng dạy, đội ngũ giáo viên, xe tập lái, sân tập lái xe được đầu tư, cũng cố, tăng cường, đáp ứng yêu cầu giảng dạy.

Theo số liệu UBND Thành phố năm 2023, TP. HCM đang quản lý gần 9,2 triệu phương tiện (tăng 4,69%), trong đó có 934.436 xe ôtô (tăng 5,8%) và gần 8,3 triệu xe máy (tăng 4,56% so với cùng kỳ năm 2022). Sau sáp nhập số phương tiện trên sẽ lớn hơn.

TP. HCM là đầu mối giao thông quan trọng của Việt Nam, có hệ thống cơ sở hạ tầng đa dạng và hiện đại với nhiều đường trục liên vùng lớn, đường cao tốc chính nối các tỉnh Miền Tây và miền Đông Nam Bộ, cùng nhiều tuyến quốc lộ trọng điểm (như Quốc lộ 1A, Quốc lộ 13, Quốc lộ 22, Quốc lộ 51, Đường vành đai 3 & 4), tuyến đường Xuyên Á AH1, tuyến Đường sắt Bắc Nam. Ngoài đường quốc lộ, Thành phố còn có đường tỉnh lộ, đường đô thị, các con hẻm. Sân bay Quốc tế Tân Sơn Nhất, Cảng Tân Thuận, Cảng Hiệp Phước, Cảng Cát Lái, Cái Mép – Thị Vải có lưu lượng hàng hóa, hành khách lớn so với cả nước. Hiện nay, Thành phố còn sở hữu và vận hành mạng lưới xe buýt công cộng rộng khắp và đang phát triển mạng lưới đường sắt đô thị (metro) nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng gia tăng của người dân. Hệ thống đường bộ của TP. HCM dày đặc, có tổng chiều dài lên tới  5.400 km, lớn nhất trong các đô thị ở Việt Nam [6].

Cũng theo UBND TP. HCM sau sáp nhập, diện tích TP. HCM là 6.772,6 km² (tăng 3 lần), dân số khoảng 14 triệu người (tăng 1,5 lần). Thành phố được chia thành 113 phường, 54 xã và 1 đặc khu Côn Đảo. Mật độ dân số ước tính đạt 2.066 người/km². Sự phân bố về mặt dân cư của thành phố có phần không đồng đều. TP.HCM sau sáp nhập sẽ phân bố dân cư theo mô hình đa trung tâm, kết hợp các vùng lõi, đô thị vệ tinh và vùng kết nối. Dân cư sẽ tiếp tục dịch chuyển từ trung tâm cũ ra các khu vực vệ tinh, nhờ cơ sở hạ tầng được mở rộng. TP. HCM hình thành đa dạng ngành nghề: dịch vụ, tài chính, giáo dục, y tế, công nghệ, công nghiệp chế biến, logistics, dầu khí, cảng biển, công nghiệp nặng, du lịch [6].

Từ những số liệu trên có thể thấy, TP. HCM là nơi tập trung dân số lớn; trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội lớn so với cả nước. Điều đó kéo theo sự tăng nhanh về hàng hóa, du khách, phương tiện giao thông, cơ sở hạ tầng, đường xá. Hệ quả kéo theo vấn đề tai nạn giao thông, ùn tắc giao thông. Các cơ quan ban ngành đứng trước áp lực lớn trong quản lý giao thông. Nếu không có sự chung tay của người dân, của xã hội, của các CSĐT lái xe thì việc giải quyết gánh nặng giao thông sẽ không hiệu quả. Nếu với chất lượng đào tạo tốt sẽ góp phần tạo ra đội ngũ lái xe tham gia giao thông an toàn, qua đó việc tuyên truyền phổ biến chấp hành luật lệ giao thông, văn hóa giao thông lan tỏa rộng khắp ngược lại chất lượng đào tạo kém là rào cản trong việc thực hiện ATGT của thành phố.

2. Bối cảnh và các định hướng về đào tạo lái xe ô tô đến năm 2035

Bối cảnh kinh tế – chính trị – văn hóa – xã hội hiện nay có ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng đào tạo lái xe ô tô: Việt Nam đang trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng sang chất lượng – xanh – số hóa; sự phát triển của công nghệ,công nghiệp hóa, đô thị hóa mạnh mẽ, đặc biệt ở khu vực TP. HCM – Bình Dương – Bà rịa Vũng tàu; tăng trưởng thương mại, logistics kéo theo nhu cầu đào tạo lái xe chuyên nghiệp tăng; chủ trương tinh gọn bộ máy, cải cách hành chính, chống chồng chéo (Nghị quyết 18, 19 Trung ương Đảng); chính sách ATGT như nghị định 168/2024/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong ATGT đường bộ, bao gồm việc trừ điểm và phục hồi điểm trên GPLX; xu hướng phân cấp, phân quyền, chuyển một số nhiệm vụ về địa phương hoặc các bộ chuyên ngành; yêu cầu xã hội về ATGT, văn minh đô thị và phát triển giao thông đô thị bền vững; gia tăng áp lực giao thông đô thị, đòi hỏi đội ngũ lái xe có ý thức, kỹ năng chuyên nghiệp, nâng cao chất lượng đào tạo lái xe; tăng tỷ lệ học viên trẻ, công nghệ cao đòi hỏi mô hình đào tạo hiện đại hơn; việc đào tạo lái xe theo xu thế hội nhập quốc tế hướng tới tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế về ATGT, đáp ứng thị trường lao động. Sự tác động kinh tế - chính trị - văn hóa - xã hội mang lại những thuận lợi nhưng cũng là những thách thức đòi hỏi đào tạo lái xe ô tô phải có nhiều thay đổi để phù hợp với thực tế. CSĐT và các bên liên quan tiếp tục đóng góp quan trọng, định hướng chất lượng, nâng cao chất lượng đào tạo lái xe ô tô.

Việc sáp nhập các Bộ trong đó có Bộ Giao thông vận tải (GTVT) với Bộ xây dựng; sáp nhập các tỉnh trong đó có TP.HCM với Bình Dương và Bà Rịa Vũng Tàu; chuyển giao nhiệm vụ sát hạch và cấp GPLX sang Bộ Công an ta có thể nhận thấy các thuận lợi và khó khăn sau:

Sáp nhập Bộ GTVT với Bộ xây dựng:

Thuận lợi: Tạo ra Bộ có chức năng tổng thể về hạ tầng – xây dựng – giao thông, thuận tiện quy hoạch đào tạo; Giúp liên thông quản lý giữa quy hoạch đô thị, xây dựng CSĐT, giao thông; Tạo điều kiện đầu tư CSĐT lớn, bài bản.

Khó khăn: Gây xáo trộn bộ máy quản lý đào tạo lái xe trong thời gian đầu; Thiếu rõ ràng về đầu mối ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn đào tạo; Đào tạo lái xe có thể bị "lép vế" so với lĩnh vực xây dựng công trình.

Sáp nhập các tỉnh (TP. HCM + Bình Dương + Bà rịa Vũng tàu):

Thuận lợi: Tạo một vùng đô thị - công nghiệp lớn, nhu cầu đào tạo lái xe tăng mạnh; Có thể quy hoạch lại hệ thống CSĐT – sát hạch liên vùng hiện đại hơn; Tăng khả năng chia sẻ tài nguyên đào tạo, giảng viên, sân bãi.

Khó khăn: Giai đoạn chuyển giao có thể làm gián đoạn cấp phép, quy trình đào tạo; Sự khác biệt về chính sách, chất lượng trung tâm giữa 3 địa phương cần đồng bộ lại; Gây quá tải tạm thời cho các trung tâm lớn nếu chưa mở rộng kịp thời.

Chuyển giao cấp GPLX từ Bộ GTVT sang Bộ Công an:

Thuận lợi: Bộ Công an quản lý dân cư, vi phạm nên dễ liên thông dữ liệu học viên và xử phạt; Tăng hiệu quả giám sát gian lận sát hạch, cấp bằng; Có thể nâng chuẩn ATGT trong sát hạch; Hạn chế tiêu cực nhờ dữ liệu căn cước công dân, xử phạt online.

Khó khăn: Dễ lệch trọng tâm sang xử phạt thay vì nâng cao chất lượng đào tạo; Bộ Công an không chuyên sâu về giáo dục – đào tạo nên cần thời gian xây dựng năng lực; Gây khó khăn trong phối hợp giữa CSĐT (thuộc GTVT) và sát hạch (thuộc Công an); Chưa có nền tảng công nghệ và nhân sự chuyên biệt về giáo dục nghề trong ngành Công an.

Tác động tổng thể đến đào tạo lái xe ô tô:

Tác động tích cực: Tăng cường quản lý chặt chẽ, chống tiêu cực trong sát hạch; Tạo điều kiện cho quy hoạch trung tâm hiện đại, đa chức năng; Đáp ứng nhu cầu đào tạo tăng từ dân số – đô thị hóa; Kết hợp dữ liệu căn cước công dân và giao thông để nâng cao chất lượng quản lý học viên.

Thách thức cần khắc phục: Thiếu thống nhất giữa cơ quan đào tạo và cơ quan cấp bằng; Bộ máy quản lý và cơ chế phối hợp có thể chồng chéo, rối loạn ban đầu; Cần đào tạo lại cán bộ, xây dựng chuẩn mới cho cả giảng viên và sát hạch viên; Thiếu hành lang pháp lý rõ ràng cho mô hình quản lý đa ngành.

3. Quan điểm các bên liên quan ảnh hưởng đến chất lượng, nâng cao chất lượng đào tạo lái xe ô tô tại các cơ sở đào tạo khu vực TP.HCM

Qua khảo sát, đánh giá thực tế đã chỉ ra các bên liên quan ảnh hưởng đến chất lượng, nâng cao chất lượng đào tạo lái xe ô tô tại các CSĐT khu vực TP. HCM. Hiện nay vẫn còn rất nhiều điểm cần hoàn thiện. Cơ quan quản lý nhà nước chưaxây dựng, thống nhất các tiêu chí, tiêu chuẩn giữa các Bộ ngành liên quan tiến tới CTĐT lái xe ô tô cũng được kiểm định chất lượng như các đào tạo nghề khác [1]. Cơ quan thực thi pháp luật đâu đó vẫn chưa tuân thủ nhiệm vụ, chưa nghiêm trong việc thanh kiểm tra [3]. Từ phía CSĐT lái xe đâu đó vẫn có nơi chú trọng đến lợi nhuận hơn chất lượng đào tạo [4]. Từ phía học viên, doanh nghiệp sử dụng lao động nghề lái xe, cộng đồng vẫn coi việc học lái xe để có cái bằng, làm được việc lái xe hơn là học lái xe để lái xe tự tin an toàn [5]. Nhìn xa về thời gian trước có tài xế biết lái xe, nhưng sử dụng bằng giả, bằng có thi nhưng không đúng thực chất. Do đó để nâng cao chất lượng đào tạo, CSĐT đầu tiên công tác tổ chức quản lý chương trình đào tạo, đảm bảo chất lượng phải thể hiện thực chất, được thực hiện phối hợp đồng bộ từ lãnh đạo, cán bộ quản lý, giáo viên. Công tác phối hợp các bên liên quan cũng phải được cải thiện, khi đó nó có lợi cho tất cả, cho người học, cơ quan quản lý, người sử dụng lao động, cho xã hội. Khi đặt tính mạng, trách nhiệm cá nhân, tổ chức nên trên những thứ khác thì đồng nghĩa chất lượng đào tạo lái xe phải được coi trọng nhất.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1]. Nguyễn Xuân Trung ( 2021), Những bất cập trong quản lý đào tạo và sát hạch lái xe ô tô, NXB Thuận Hóa, Huế.

[2]. Sở Giao thông vận tải thành phố Hồ Chí Minh (2023), Báo cáo thực hiện chỉ thị 05/CT-BGTVT Ngày 08 tháng 4 năm 2023 của Bộ GTVT.

[3].https://laodong.vn/phap-luat/bat-tam-giam-10-can-bo-cua-so-giao-thong-van-tai-thai-nguyen-va-2-co-so-sat-hach-lai-xe-1184626.ldo.

[4].https://www.baogiaothong.vn/bat-giam-doc-trung-tam-sat-hach-lai-xe-chiem-doat-hon-22-ty-cua-hoc-vien-192597278.htm#google_vignette.

[5].https://laodong.vn/xa-hoi/nha-xe-thanh-buoi-chinh-thuc-bi-tuoc-giay-phep-kinh-doanh-3-thang-1262663.ldo.

[6]. Website Thành phố Hồ Chí Minh (http://ww.hochiminhcity.gov.vn).

Nguyễn Văn Thắng

Viện Cơ Khí, Đại Học GTVT TP.HCM