Chính quyền Tổng thống Donald Trump vừa công bố gói cam kết đầu tư trị giá hơn 5 tỷ USD để mở rộng Genesis Mission, chương trình quốc gia ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong nghiên cứu khoa học. Đây là một trong những sáng kiến quy mô lớn nhất của Chính phủ Mỹ nhằm huy động nguồn lực liên bang để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, rút ngắn thời gian nghiên cứu và củng cố vị thế dẫn đầu toàn cầu của nước này trong lĩnh vực AI.

Được khởi động theo sắc lệnh hành pháp của Tổng thống Trump vào tháng 11/2025, Genesis Mission ban đầu do Bộ Năng lượng Mỹ (DOE) triển khai, nay đã phát triển thành một chương trình liên ngành với sự tham gia của hơn 15 cơ quan liên bang. Các cơ quan này sẽ đóng góp nguồn tài trợ nghiên cứu, bộ dữ liệu khoa học chuyên ngành, hạ tầng tính toán hiệu năng cao và các cơ sở nghiên cứu để triển khai 278 dự án thuộc các Thách thức Khoa học và Công nghệ Quốc gia.

Trung tâm của chương trình là American Science and Security Platform, nền tảng hạ tầng do Bộ Năng lượng xây dựng, cho phép các nhà khoa học trên toàn nước Mỹ tiếp cận dữ liệu quy mô lớn, siêu máy tính và các công cụ AI tiên tiến nhằm tăng tốc quá trình khám phá khoa học.

Theo Giám đốc Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ Nhà Trắng Michael Kratsios, những thành tựu khoa học lớn nhất của nước Mỹ luôn gắn liền với các chương trình huy động nguồn lực quốc gia. Genesis Mission được kỳ vọng sẽ mở ra một giai đoạn mới, trong đó AI trở thành công cụ cốt lõi giúp thúc đẩy các khám phá khoa học ở quy mô chưa từng có.

AI được ứng dụng trong hàng loạt lĩnh vực chiến lược

Các dự án thuộc Genesis Mission trải rộng trên nhiều lĩnh vực quan trọng như chăm sóc sức khỏe, năng lượng, hạ tầng, sản xuất công nghiệp, công nghệ lượng tử, bán dẫn, không gian và an ninh quốc gia.

Trong lĩnh vực y tế, AI sẽ được sử dụng để phân tích dữ liệu sức khỏe quy mô lớn nhằm tìm nguyên nhân gốc rễ của các bệnh mạn tính, đẩy nhanh nghiên cứu ung thư nhi khoa, hỗ trợ phát triển thuốc mới và cải thiện kết quả điều trị cho cựu chiến binh.

Ở lĩnh vực năng lượng và hạ tầng, AI sẽ hỗ trợ xây dựng các mô hình "song sinh số" (digital twin) để tối ưu hóa thiết kế, dự báo bảo trì công trình, hiện đại hóa lưới điện và nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống năng lượng.

Trong sản xuất công nghiệp, chương trình hướng tới tăng tốc nghiên cứu vật liệu mới, thúc đẩy sản xuất bán dẫn thế hệ tiếp theo, mở rộng ứng dụng công nghệ sinh học và phát triển các quy trình sản xuất thông minh dựa trên AI.

Đối với nghiên cứu không gian, Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) sẽ kết hợp AI với hơn 150 petabyte dữ liệu thu thập từ kính thiên văn, vệ tinh, tàu quỹ đạo và thiết bị thăm dò nhằm tạo ra những khám phá mới về thiên văn học, khoa học Trái Đất và vũ trụ.

Xây dựng mô hình nghiên cứu khoa học mới

Một trong những mục tiêu nổi bật của Genesis Mission là phát triển các phòng thí nghiệm tự động, nơi AI, robot và hệ thống phân tích thời gian thực có thể tự động thực hiện các quy trình thí nghiệm, giúp rút ngắn đáng kể chu kỳ nghiên cứu và tăng khả năng tái lập kết quả.

Chương trình cũng đặt mục tiêu đẩy nhanh nghiên cứu máy tính lượng tử, phát triển vật liệu mới bằng AI, dự đoán hoạt động của các hệ sinh học và xây dựng các mô hình phát hiện sớm các mối đe dọa sinh học.

Song song với đó, nhiều cơ quan như Bộ An ninh Nội địa (DHS), Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC), Bộ Quốc phòng và Cơ quan An ninh Hạt nhân Quốc gia sẽ ứng dụng AI trong nhận diện các tín hiệu sinh học bất thường, truy xuất nguồn gốc vật liệu hạt nhân và tăng cường năng lực ứng phó các nguy cơ an ninh mới.

Thúc đẩy năng lực cạnh tranh khoa học của Mỹ

Theo Nhà Trắng, việc khai thác AI như một công cụ khoa học sẽ làm thay đổi căn bản cách thức tiến hành nghiên cứu. Mỹ hiện sở hữu lượng dữ liệu khoa học khổng lồ cùng hệ thống siêu máy tính hàng đầu thế giới tại các phòng thí nghiệm quốc gia, tạo nền tảng thuận lợi để AI phát huy hiệu quả trong nghiên cứu.

Chính quyền Trump kỳ vọng Genesis Mission sẽ hình thành một mô hình hợp tác mới giữa các cơ quan liên bang, giúp giải quyết những bài toán khoa học phức tạp mà từng cơ quan riêng lẻ khó có thể thực hiện, đồng thời tăng gấp đôi năng lực nghiên cứu và phát triển (R&D) của Mỹ trong những năm tới.

Nhà Trắng cũng cho biết sau gói đầu tư hơn 5 tỷ USD từ Chính phủ liên bang, chương trình sẽ tiếp tục mở rộng với sự tham gia của khu vực tư nhân, các tổ chức từ thiện và các đối tác quốc tế nhằm đưa AI trở thành động lực chính của thế hệ khám phá khoa học tiếp theo.

TH