Trong phát triển du lịch hiện đại, thương hiệu điểm đến không chỉ được tạo nên bởi một danh thắng, một công trình nổi tiếng hay một chiến dịch quảng bá. Thương hiệu điểm đến được hình thành trong tâm trí du khách thông qua toàn bộ hành trình mà họ trải nghiệm tại điểm đến: họ nhìn thấy gì, đi qua đâu, dừng lại ở đâu, ăn gì, uống gì, khám phá điều gì và sau đó tiếp tục hành trình như thế nào.

Vì vậy, bên cạnh việc định vị điểm đến, một yếu tố có ý nghĩa chiến lược là định tuyến du khách. Định vị giúp du khách hình thành nhận thức rõ ràng về một không gian, còn định tuyến giúp biến nhận thức đó thành hành vi di chuyển và trải nghiệm cụ thể. Khi định vị và định tuyến được thiết kế tốt, một không gian tưởng như chỉ là một đoạn đường giao thông có thể trở thành một sản phẩm du lịch, một hệ sinh thái dịch vụ và một động lực phát triển kinh tế cho cộng đồng địa phương.

Huế có một tài sản đặc biệt thuận lợi để phát triển tư duy này, đó là sông Hương. Trong tâm trí của du khách, sông Hương không chỉ là một dòng sông mà đã trở thành một thương hiệu gắn liền với hình ảnh Huế. Du khách thường hình dung một chuỗi không gian từ khu vực Tòa Khâm đến cầu Trường Tiền, từ cầu Trường Tiền đến cầu Phú Xuân, Quốc Học Huế, đường Lê Lợi và các khu vực cà phê, ẩm thực, dịch vụ ven sông. Những địa điểm này không tồn tại hoàn toàn độc lập trong nhận thức của khách mà được kết nối thành một hành trình. Chính hành trình đó tạo ra khả năng định tuyến tự nhiên cho du khách và làm cho sông Hương trở thành một trục trải nghiệm quan trọng của đô thị Huế.

Tuy nhiên, nếu chỉ khai thác thương hiệu sông Hương trong phạm vi không gian trung tâm hiện nay thì giá trị vẫn còn rất lớn chưa được phát huy. Một hướng đi có ý nghĩa là mở rộng tuyến trải nghiệm của sông Hương từ Đập Đá đến Cồn Hến. Khoảng cách khoảng 1000 mét này không nên được nhìn đơn thuần như một đoạn đường cần đi qua mà cần được nhìn như một không gian du lịch có khả năng kéo dài thời gian trải nghiệm của du khách. Nếu du khách chỉ đi qua 1O00 mét trong vài phút thì giá trị kinh tế tạo ra rất nhỏ; nhưng nếu 1000 mét đó được thiết kế thành một chuỗi trải nghiệm với ẩm thực, street food, cà phê, cảnh quan, văn hóa, mua sắm và đời sống cộng đồng thì du khách có thể ở lại một đến hai giờ. Khi đó, 1000 mét không còn là khoảng cách địa lý mà trở thành một sản phẩm du lịch thông qua định tuyến- định vị rõ ràng trong tâm trí khách hàng.

Giá trị trước mắt của tuyến Cồn Hến – Đập Đá chính là mở rộng thương hiệu sông Hương về phía Cồn Hến và đưa Cồn Hến trở thành một phần tự nhiên trong hành trình khám phá Huế. Đây là một bước phát triển rất hợp lý bởi khu vực này đã có nhiều tài nguyên sẵn có nhưng chưa được tổ chức thành một trải nghiệm thống nhất. Cảnh quan sông nước, đời sống cộng đồng, ẩm thực địa phương, street food, cà phê và các dịch vụ nhỏ có thể được kết nối thành một tuyến có nhận diện chung. Khi đó, mỗi quán ăn, quán cà phê, cửa hàng hay điểm trải nghiệm không còn là một cơ sở riêng lẻ mà trở thành một mắt xích của tuyến du lịch. Chính sự kết nối này tạo ra giá trị lớn hơn cho toàn bộ khu vực.

Điều quan trọng của định tuyến không phải là làm cho du khách đi nhanh từ điểm A đến điểm B mà là tạo ra những lý do để họ muốn dừng lại trên hành trình. Một tuyến du lịch tốt phải khiến du khách liên tục phát hiện ra những trải nghiệm mới. Từ Đập Đá, họ có thể bắt đầu bằng cảnh quan sông nước, tiếp tục trải nghiệm một món ăn địa phương, dừng lại uống cà phê, khám phá một câu chuyện văn hóa, mua một sản phẩm địa phương, chụp ảnh hoặc đơn giản là ngồi lại quan sát đời sống của người dân. Mỗi điểm dừng làm tăng thời gian lưu trú vi mô và đồng thời tạo thêm cơ hội chi tiêu. Như vậy, định tuyến du khách cũng chính là định tuyến dòng tiền vào cộng đồng.

Cồn Hến đặc biệt phù hợp với cách tiếp cận này bởi đây là không gian có khả năng tạo ra một loại trải nghiệm khác với những điểm di sản quen thuộc của Huế. Du khách đến Huế không chỉ muốn nhìn thấy cung điện, lăng tẩm và những công trình lịch sử; ngày càng nhiều du khách muốn tiếp cận đời sống địa phương, muốn ăn những món người dân thực sự ăn, muốn ngồi trong những không gian bình dị, muốn nhìn thấy cách cộng đồng sinh sống và muốn có những trải nghiệm mang tính bản địa. Cồn Hến có thể trở thành một phần quan trọng của trải nghiệm đó. Khi kết nối Cồn Hến với Đập Đá bằng một tuyến được thiết kế bài bản, Huế có thêm một không gian để kể câu chuyện về đời sống, ẩm thực và văn hóa cộng đồng bên cạnh câu chuyện di sản.

Tuy nhiên, ý nghĩa lớn nhất của Cồn Hến – Đập Đá không nằm ở chính 1000 mét này. Giá trị chiến lược thực sự nằm ở khả năng biến  1000 mét đó thành điểm khởi đầu để định tuyến du khách tới những tài sản du lịch lớn hơn của Huế. Đây là bước chuyển từ tư duy phát triển một tuyến du lịch ngắn sang tư duy xây dựng một mạng lưới du lịch. Cồn Hến – Đập Đá có thể trở thành một cánh cửa để từ trung tâm thành phố du khách tiếp tục được dẫn tới Dương Nỗ, Thuận An và xa hơn nữa là phá Tam Giang – Cầu Hai cùng không gian ven biển của Huế.

Từ Cồn Hến, hành trình có thể được mở rộng về Dương Nỗ, nơi có tiềm năng phát triển các sản phẩm văn hóa, lịch sử, làng nghề và du lịch cộng đồng. Từ Dương Nỗ, dòng khách có thể tiếp tục đi về Thuận An để trải nghiệm biển, ẩm thực biển và không gian ven biển. Từ Thuận An, hành trình có thể mở rộng đến hệ sinh thái phá Tam Giang – Cầu Hai, nơi có những giá trị đặc biệt về cảnh quan, sinh thái, thủy sản, đời sống cư dân vùng đầm phá và các trải nghiệm gắn với mặt nước. Như vậy, từ một tuyến ngắn trong đô thị có thể hình thành một trục du lịch lớn hơn kết nối sông Hương với làng nghề, cộng đồng, biển và đầm phá.

Đây là ý nghĩa rất quan trọng đối với chiến lược phát triển du lịch Huế trong dài hạn. Huế hiện có nhiều tài sản du lịch nhưng các tài sản này nhiều khi được khai thác như những điểm riêng biệt. Du khách biết Đại Nội, biết lăng tẩm, biết sông Hương, biết biển Thuận An hoặc biết Tam Giang nhưng chưa chắc hình dung được chúng như những mắt xích của cùng một hành trình. Nếu thành phố tổ chức được các tuyến kết nối rõ ràng, du khách sẽ không phải tự mình ghép những điểm này thành một chương trình. Thành phố có thể chủ động thiết kế hành trình để đưa du khách từ tài sản này sang tài sản khác. Khi đó, thay vì chỉ quảng bá từng điểm, Huế có thể quảng bá những câu chuyện lớn hơn như hành trình từ sông Hương ra biển, hành trình từ đô thị đến làng nghề, hành trình từ di sản đến cộng đồng hay hành trình khám phá hệ sinh thái đầm phá.

Tư duy này đặc biệt có ý nghĩa đối với mục tiêu kéo dài thời gian lưu trú. Một du khách chỉ tập trung vào các điểm tham quan trung tâm có thể hoàn thành chương trình khá nhanh. Nhưng nếu Huế có một mạng lưới trải nghiệm được định tuyến rõ ràng, du khách sẽ có thêm nhiều lý do để ở lại. Họ có thể dành một ngày cho di sản và trung tâm thành phố, một buổi hoặc một ngày cho Cồn Hến – Đập Đá, một ngày cho Dương Nỗ và các làng nghề, một ngày cho Thuận An và một ngày cho Tam Giang – Cầu Hai. Khi đó, thời gian lưu trú tăng lên không phải vì chúng ta cố giữ khách lại mà vì khách thực sự có thêm những trải nghiệm đáng để ở lại.

Điều này đồng thời tạo ra một cơ chế phân bổ giá trị kinh tế rộng hơn. Một du khách không chỉ chi tiền tại khách sạn hay một vài nhà hàng lớn mà có thể chi tiêu ở nhiều điểm trong hành trình: ăn uống tại Cồn Hến, sử dụng dịch vụ trải nghiệm tại Dương Nỗ, ăn hải sản tại Thuận An, sử dụng dịch vụ sinh thái hoặc trải nghiệm cộng đồng tại Tam Giang, mua sản phẩm địa phương và sử dụng các dịch vụ vận chuyển. Một dòng khách vì vậy có thể tạo ra nhiều dòng doanh thu cho nhiều nhóm doanh nghiệp nhỏ, hộ gia đình và cộng đồng địa phương. Đây là cách biến phát triển du lịch thành phát triển hệ sinh thái kinh tế địa phương thay vì chỉ tăng số lượng khách.

Trong mô hình này, Cồn Hến – Đập Đá có thể giữ vai trò như một điểm kết nối quan trọng của mạng lưới du lịch Huế. Một điểm kết nối không chỉ là nơi khách đến mà còn là nơi khách được định hướng đi tiếp. Tại đây, du khách vừa trải nghiệm một sản phẩm du lịch cụ thể, vừa nhận được thông tin về những hành trình tiếp theo. Công nghệ số có thể hỗ trợ rất mạnh cho việc này thông qua bản đồ số, QR code, nội dung storytelling, gợi ý hành trình và các sản phẩm tour theo thời gian. Một du khách có hai giờ có thể chọn tuyến ngắn; một du khách có nửa ngày có thể đi Dương Nỗ; một du khách có cả ngày có thể tiếp tục Thuận An hoặc Tam Giang. Như vậy, hệ thống định tuyến có thể điều chỉnh theo nhu cầu của từng nhóm khách nhưng vẫn nằm trong một chiến lược chung.

Về lâu dài, cách tiếp cận này có thể làm thay đổi chính cách định vị thương hiệu Huế. Huế không chỉ còn được nhìn nhận như một thành phố di sản với Đại Nội, lăng tẩm và sông Hương mà có thể trở thành một điểm đến có hệ sinh thái trải nghiệm liên tục từ đô thị đến nông thôn, từ sông đến biển, từ làng nghề đến đầm phá. Sông Hương trở thành trục khởi đầu; Cồn Hến – Đập Đá trở thành đoạn mở rộng; Dương Nỗ trở thành không gian văn hóa và cộng đồng; Thuận An trở thành cửa ngõ biển; Tam Giang – Cầu Hai trở thành không gian sinh thái và đầm phá. Các tài sản không cạnh tranh với nhau mà bổ sung cho nhau để tạo thành một câu chuyện du lịch lớn hơn về Huế.

Vì vậy, cần nhìn nhận Cồn Hến – Đập Đá ở hai cấp độ khác nhau. Ở cấp độ ngắn hạn, đây là một dự án rất cụ thể nhằm mở rộng không gian trải nghiệm của sông Hương, kéo dài tuyến du lịch ven sông, đưa du khách vào Cồn Hến, phát triển đồ ăn đường phố, cà phê, dịch vụ và trải nghiệm cộng đồng, qua đó kéo dài thời gian lưu trú và tăng chi tiêu của khách ngay trong khu vực đô thị. Nhưng ở cấp độ dài hạn, 1000 mét này phải được nhìn như một điểm khởi đầu có tính chiến lược, một cánh cửa mở dòng khách từ trung tâm Huế tới một vùng du lịch rộng lớn hơn bao gồm Dương Nỗ, các làng nghề, Thuận An, không gian ven biển và phá Tam Giang – Cầu Hai.

Có thể nói ngắn gọn rằng giá trị của Cồn Hến – Đập Đá không nằm ở 1000 mét mà nằm ở những gì 1000 mét đó mở ra và chứa đựng trong nó. Trong ngắn hạn, Cồn Hến – Đập Đá là sự mở rộng của sông Hương, mở rộng không gian trải nghiệm và mở rộng dòng khách trong khu vực đô thị. Trong dài hạn, nó có thể trở thành cánh cửa mở ra một khu vực du lịch mới của Huế dọc theo hướng ven biển và làng nghề, kết nối trung tâm thành phố với Dương Nỗ, Thuận An và phá Tam Giang – Cầu Hai. Từ một đoạn tuyến ngắn có thể hình thành một mạng lưới trải nghiệm dài hơn; từ một tuyến du lịch có thể hình thành một hệ sinh thái kinh tế; và từ một điểm kết nối có thể mở ra một hướng phát triển mới cho thương hiệu điểm đến Huế.

Cồn Hến – Đập Đá vì vậy không phải là điểm kết thúc của một tuyến du lịch. Trong ngắn hạn, đó là bước mở rộng của sông Hương. Trong dài hạn, đó là cánh cửa mở ra một không gian du lịch mới của Huế – từ đô thị ra làng nghề, từ làng nghề ra biển và từ biển vào hệ sinh thái phá Tam Giang – Cầu Hai.

Tác giả ThS Vũ Tuấn Anh

Chuyên Gia Tư Vấn Quốc Gia dự án Creative4Mekong

Mekong Insitute tại Việt Nam