Năm 2025, hàng loạt vụ việc bị phát hiện trên khắp các tỉnh thành từ Bắc vào Nam đã hé lộ quy mô và mức độ tinh vi của mạng lưới tội phạm này. Từ các tỉnh trọng điểm như Nghệ An, Đồng Nai, Phú Thọ, Hưng Yên, những “lò mỡ bẩn” hoạt động lén lút, tuồn hàng tấn sản phẩm độc hại ra thị trường, gây bất an nghiêm trọng cho chuỗi cung ứng thực phẩm.

Chỉ trong 9 tháng đầu năm 2025, theo thống kê từ lực lượng Quản lý thị trường và Cảnh sát môi trường, các cơ quan chức năng đã triệt phá hơn 20 vụ chế biến và vận chuyển mỡ động vật không rõ nguồn gốc, thu giữ tổng khối lượng lên tới trên 15 tấn. Những con số này mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm, phản ánh một thị trường ngầm đang tăng trưởng mạnh mẽ, đặt lợi nhuận lên trên sức khỏe và tính mạng con người.

Các vụ việc được phanh phui trong thời gian gần đây cho thấy tình trạng mất vệ sinh và thủ đoạn tinh vi trong quá trình chế biến mỡ bẩn.

Đầu tháng 10/2025, tại Quỳnh Lưu, Nghệ An, cơ sở chế biến mỡ của bà Bùi Thị Vịnh bị phát hiện hoạt động trong điều kiện kinh hoàng: Mỡ heo được đun nấu trực tiếp dưới nền đất ẩm thấp, bám đầy bụi bẩn, xung quanh là xô, chảo hoen gỉ, và nước thải lênh láng. Tổng cộng, gần 1,5 tấn sản phẩm động vật không rõ nguồn gốc, bao gồm 700 kg mỡ thành phẩm chuẩn bị đóng gói, đã bị thu giữ và tiêu hủy.

Không chỉ riêng Nghệ An, tình trạng tương tự còn diễn ra ở nhiều địa phương khác, cho thấy đây là một vấn đề mang tính hệ thống.

Tại Phú Thọ, một hộ dân bị phát hiện nấu mỡ từ nguyên liệu ôi thiu trong căn bếp chật hẹp, nền gạch ẩm mốc, ruồi nhặng bâu kín. Lực lượng chức năng đã tịch thu hơn 500 kg nguyên liệu và sản phẩm.

Tại Hưng Yên, các phóng sự điều tra cho thấy nhiều cơ sở thu gom mỡ, nội tạng vứt trực tiếp xuống sân, sau đó rán sôi rồi đóng vào các can nhựa không nhãn mác để bán cho các quán ăn, tiệm bánh và thậm chí cả các cơ sở sản xuất thức ăn chăn nuôi.

Tại Đồng Nai, một vụ vận chuyển quy mô lớn được phát hiện vào tháng 9/2025 khi lực lượng Cảnh sát giao thông chặn bắt một xe tải chở tới 7 tấn mỡ động vật không rõ nguồn gốc, đóng trong hàng chục can nhựa 30 lít. Tài xế không thể xuất trình giấy tờ, khai nhận chở thuê hàng từ miền Tây ra Bắc tiêu thụ. Điều này cho thấy sự hình thành của một chuỗi cung ứng mỡ bẩn liên tỉnh, hoạt động có tổ chức và tinh vi.

Nguyên liệu đầu vào của mỡ bẩn thường là mỡ, bì, nội tạng đã bốc mùi, mỡ thải từ lò mổ, nhà hàng, hoặc chợ đầu mối. Sau đó, chúng được nấu lại, được khử mùi bằng hóa chất (như chất tẩy, kiềm) và thậm chí là các chất bảo quản nguy hiểm như formol hoặc hydrogen peroxide, rồi được đóng gói, dán nhãn giả và bán ra thị trường với giá rẻ hơn mỡ sạch đến 30-40%.

Điều đáng lo ngại nhất là sự đe dọa trực tiếp lên sức khỏe người tiêu dùng. Các chuyên gia y tế và an toàn thực phẩm đã đưa ra những cảnh báo nghiêm khắc về hậu quả lâu dài của việc sử dụng mỡ tái chế.

Mỡ bẩn chứa một lượng lớn tạp chất, vi khuẩn gây bệnh và đặc biệt là các dư lượng hóa chất độc hại dùng để tẩy rửa, khử mùi. Việc sử dụng chúng không chỉ gây ra rối loạn tiêu hóa cấp tính như tiêu chảy, nôn mửa mà còn làm tăng gánh nặng cho gan và thận, dẫn đến sự tích tụ độc tố trong cơ thể.

Các hóa chất như kiềm, chất tẩy, formol hoặc hydrogen peroxide là những chất cấm sử dụng trong chế biến thực phẩm. Khi xâm nhập vào cơ thể, chúng có thể gây tổn thương tế bào, đột biến gen, và về lâu dài là tăng nguy cơ mắc các bệnh ung thư (đặc biệt là ung thư gan, thận, và đường tiêu hóa). Theo Viện Dinh dưỡng Quốc gia, việc tiêu thụ thực phẩm bẩn, độc hại là một trong những nguyên nhân hàng đầu làm gia tăng tỷ lệ mắc ung thư tại Việt Nam.

Mỡ bẩn sau khi được "tái chế" nhìn bề ngoài thường vàng óng và có mùi thơm nhẹ do hóa chất, khiến người tiêu dùng hầu như không thể phân biệt được bằng mắt thường. Phần lớn lượng mỡ này được tiêu thụ qua các kênh không kiểm soát: quán ăn vỉa hè, nhà hàng nhỏ, các cơ sở sản xuất bánh kẹo, mì gói, và đồ chiên rán giá rẻ. Điều này khiến rủi ro lây lan độc hại trở nên rộng khắp và khó kiểm soát.

Mặc dù hệ thống pháp luật Việt Nam đã có những quy định nghiêm khắc về an toàn thực phẩm, tình trạng vi phạm vẫn tái diễn do việc xử lý chưa đủ mạnh tay.

Các chuyên gia và cơ quan quản lý đề xuất một chiến lược kết hợp ba mũi nhọn để ngăn chặn hiệu quả vấn nạn mỡ bẩn:

Phải áp dụng chế tài hình sự mạnh tay đối với những trường hợp vi phạm có tính lặp lại, quy mô lớn, hoặc sử dụng hóa chất độc hại gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng. Việc này sẽ tạo ra sự răn đe cần thiết, thay vì chỉ dừng lại ở mức phạt hành chính.

Lực lượng Quản lý thị trường, Thú y và các địa phương cần phối hợp để lập cơ sở dữ liệu số hóa về nguồn gốc thực phẩm. Buộc các cơ sở sản xuất mỡ, dầu ăn phải có giấy chứng nhận vệ sinh an toàn thực phẩm rõ ràng, và áp dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc bằng mã QR (QR code) cho sản phẩm. Điều này giúp kiểm soát chặt chẽ từ khâu nguyên liệu đến thành phẩm.

Quan trọng nhất, cần thay đổi thói quen của người tiêu dùng. Việc sử dụng mỡ “giá hời” có thể tiết kiệm chi phí trước mắt, nhưng đánh đổi bằng rủi ro bệnh tật lâu dài và chi phí y tế khổng lồ sau này. Người tiêu dùng cần ý thức rõ ràng về việc nói không với thực phẩm không rõ nguồn gốc, không nhãn mác, hoặc có giá thành rẻ bất thường. Lựa chọn sản phẩm có thương hiệu uy tín, có chứng nhận kiểm dịch và an toàn vệ sinh thực phẩm là cách tự bảo vệ tốt nhất.

Nếu không có những biện pháp quyết liệt, đồng bộ từ cơ quan quản lý, pháp luật nghiêm minh, và sự cảnh giác của người tiêu dùng, "dòng mỡ bẩn" vẫn sẽ tiếp tục len lỏi và đầu độc bữa ăn mỗi gia đình Việt.

Hương Mi