Sáng 25/8, Báo Tiền Phong phối hợp cùng Bộ Y tế và các đơn vị liên quan đã tổ chức hội thảo Mỹ phẩm: "Từ công bố, sản xuất đến đảm bảo chất lượng" diễn ra tại Trường Đại học Quốc tế Hồng Bàng (TPHCM).

Mỹ phẩm giả dễ dàng lách qua khâu kiểm tra

Chia sẻ tại Hội thảo, bà Lê Thị Hà - Trưởng Phòng Quản lý Hoạt động thương mại điện tử, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công Thương - cho biết thương mại điện tử (TMĐT) đang ngày càng trở thành phương thức mua sắm phổ biến, trong đó mỹ phẩm là nhóm sản phẩm dẫn đầu về doanh thu và tần suất giao dịch. Theo khảo sát của Bộ Công Thương, tỷ lệ người tiêu dùng mua mỹ phẩm qua nền tảng TMĐT tại Việt Nam vượt 60%, đặc biệt phổ biến trên Shopee, TikTok Shop và mạng xã hội như Facebook.

Dù vậy, hoạt động kinh doanh mỹ phẩm online còn tồn tại nhiều rủi ro như hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ, thậm chí những hành vi vi phạm tinh vi như nhái thương hiệu, bán hàng chưa công bố, quảng cáo sai công dụng hoặc lợi dụng hình thức livestream để tiêu thụ sản phẩm kém chất lượng.

Cũng theo bà Hà, các nền tảng TMĐT hiện chỉ yêu cầu giấy tờ pháp lý như phiếu công bố sản phẩm, nhưng chưa có công cụ đối chiếu dữ liệu với cơ quan quản lý. Từ đó, trách nhiệm kiểm tra nguồn gốc mỹ phẩm chủ yếu đặt lên người bán và điều này khiến hàng giả dễ dàng lọt qua. Người bán có thể chỉnh sửa phiếu công bố để hợp thức hóa hàng giả, trong khi chế tài xử phạt chưa bao quát được các mô hình mới.

"Cần làm rõ trách nhiệm người bán trong việc công khai phiếu công bố, thông tin nhập khẩu, phân phối, đồng thời chủ sàn phải áp dụng giải pháp kỹ thuật, cơ chế cảnh báo với sản phẩm vi phạm. Song song đó, cần tăng cường ứng dụng công nghệ, xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ để kiểm chứng thông tin sản phẩm, gắn truy xuất nguồn gốc với dữ liệu cơ quan quản lý và công khai trên Cổng thông tin một cửa Quốc gia", bà Hà chia sẻ.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Tấn Phong - Giám đốc Trung tâm tư vấn pháp luật Hiệp Hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) - cho rằng song song với sự sôi động của thị trường mỹ phẩm là tình trạng sản phẩm giả, kém chất lượng, không rõ nguồn gốc xuất hiện tràn lan, đặc biệt trên các nền tảng thương mại điện tử.

“Chỉ trong một ngày cuối tháng 5/2025 đã có gần 300 sản phẩm bị rút số công bố, chiếm tới 60% tổng số cả năm 2024. Đây là con số báo động, cho thấy không ít doanh nghiệp đang tìm cách lách luật, né tránh kiểm tra”, ông Phong nhấn mạnh.

Theo ông Phong, hoạt động giám sát sau khi sản phẩm được phép lưu hành là tuyến phòng vệ cuối cùng bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng. Nếu tiền kiểm chỉ dựa vào hồ sơ công bố từ doanh nghiệp thì hậu kiểm mới phản ánh thực tế chất lượng sản phẩm đến tay khách hàng. Nhờ hậu kiểm, những sản phẩm chứa chất cấm, thành phần sai lệch hay quảng cáo thổi phồng mới được phát hiện kịp thời và thu hồi. Đây chính là cách để bảo vệ sức khỏe cộng đồng, tạo môi trường cạnh tranh công bằng cho các doanh nghiệp chân chính.

Tuy nhiên, công tác hậu kiểm mỹ phẩm tại Việt Nam vẫn còn nhiều lỗ hổng. Đặc biệt, doanh nghiệp dễ dàng rút số công bố bất thường để lách luật. Đây là “kẽ hở” khiến nhiều sản phẩm biến mất khỏi danh sách công bố trước khi bị kiểm tra

"Cần sớm xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về mỹ phẩm, áp dụng mã QR và hệ thống truy xuất nguồn gốc để người tiêu dùng dễ kiểm tra, hạn chế hàng giả. Đồng thời, tăng cường đầu tư phòng kiểm nghiệm đạt chuẩn ISO/IEC 17025, đào tạo cán bộ chuyên trách và lập đội hậu kiểm tại trung ương, địa phương. Hậu kiểm không chỉ là công cụ pháp lý mà là biểu hiện của quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu, sự minh bạch và niềm tin. Nhưng niềm tin chỉ bền vững khi hệ thống pháp luật đủ mạnh, cơ chế giám sát đủ hiệu quả và đạo đức thực thi công vụ được đặt lên hàng đầu”, ông Phong khẳng định. 

Tăng số lượng bệnh nhân biến chứng do dùng mỹ phẩm không rõ nguồn gốc

Chia sẻ tại Hội thảo, Bác sĩ CKII Nguyễn Vũ Hoàng - Phó Giám đốc Bệnh viện Da liễu TP.HCM - cho biết tính riêng năm 2024, có hơn 80.000 bệnh đến khám tại Bệnh viện Da liễu TP.HCM. Số bệnh nhân viêm da tiếp xúc dị ứng đang đứng ở vị trí thứ 3, sau viêm da cơ địa và mụn trứng cá. Nguyên nhân là mỹ phẩm kém chất lượng đang phổ biến và gia tăng. Điều này khiến tình hình bệnh nhân đến khám, nhập viện tại Bệnh viện Da liễu TPHCM tăng mạnh vì dùng mỹ phẩm không rõ nguồn gốc gia tăng về số lượng và độ nặng.

Trong quá trình tiếp cận và điều trị, Bệnh viện Da liễu TP.HCM gặp khó khăn do bệnh nhân đã dùng nhiều sản phẩm hỗn hợp (khó xác định thành phần), thiếu mẫu sản phẩm để xét nghiệm, chi phí điều trị cao, thời gian điều trị kéo dài do biến chứng mạn tính (sẹo, rối loạn sắc tố),...

Để giải quyết tình trạng này, các cơ sở y tế và bệnh viện phải xây dựng, chuẩn hoá biểu mẫu và phần mềm tiếp nhận, mã hoá nguyên nhân vào hồ sơ bệnh án để thống kê chính xác “tai biến do mỹ phẩm” (mẫu báo cáo gửi Sở Y tế). Tạo được mối liên kết và phối hợp gửi mẫu tới phòng xét nghiệm để phân tích thành phần của mỹ phẩm. 

"Viêm da tiếp xúc dị ứng do dử dụng mỹ phẩm không rõ nguồn gốc rất thường gặp, không chỉ ảnh hưởng đến sức khoẻ mà điều trị thường kéo dài, tốn kém. Nguyên nhân chính là thiếu kiến thức trong chọn lựa sản phẩm, tâm lý muốn cải thiện nhanh và giá thành rẻ dễ tiếp cận. Do đó, cần phối hợp đồng bộ nhiều giải pháp giữa cơ quan quản lý - cơ sở y tế - người tiêu dùng", Bác sĩ Nguyễn Vũ Hoàng nói.

Đại diện cơ quan Bộ Y tế, TS. Tạ Mạnh Hùng - Phó Cục trưởng Cục Quản lý Dược khẳng định thị trường mỹ phẩm tuy còn nhỏ nhưng đóng góp tích cực vào nhiều lĩnh vực kinh tế, đặc biệt gắn liền trực tiếp với sức khỏe cộng đồng. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải quản lý hiệu quả và chặt chẽ. "Thời gian qua thị trường xuất hiện nhiều loại mỹ phẩm kém chất lượng, gần đây có dầu gội đầu có chất diệt côn trùng, mỹ phẩm giới thiệu như thuốc chữa bệnh, kem chống nắng không đúng chỉ số", TS. Tạ Mạnh Hùng nói.

Cũng theo ông Hùng, lĩnh vực làm đẹp hiện không chỉ dừng lại ở mỹ phẩm, mà còn liên quan đến spa thẩm mỹ, “dược mỹ phẩm” hay thậm chí cả thuốc làm đẹp. Theo quy định chung của Việt Nam cũng như ASEAN, châu Âu…, ranh giới giữa thuốc và mỹ phẩm đã được phân định rõ ràng: Mỹ phẩm chỉ dùng để làm đẹp, trong khi thuốc phục vụ điều trị bệnh, riêng trường hợp thuốc được quảng bá cho mục đích làm đẹp thì phải quản lý như thuốc kê đơn.

"Thời gian qua, lực lượng chức năng liên tiếp phát hiện và xử lý nhiều trường hợp làm giả, làm nhái mỹ phẩm cao cấp. Trong tháng cao điểm đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ có nhiều vụ việc bị triệt phá. Thời gian tới, Bộ Y tế tiếp tục hoàn thiện cơ chế công bố, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về mỹ phẩm đã công bố, đồng thời phối hợp với các bộ, ngành trong việc truy xuất nguồn gốc và tăng cường hậu kiểm", ông Hùng nói thêm.

Nhật Linh