Nửa đầu năm 2026 đánh dấu một trong những đợt thay đổi lớn nhất đối với hệ thống bảo hộ sáng chế của Mexico kể từ khi Luật Sở hữu công nghiệp được ban hành năm 1991. Chỉ trong khoảng 4 tháng, Mexico lần lượt sửa đổi pháp luật, ban hành quy định hướng dẫn mới và thay đổi một số thủ tục hành chính tại Viện Sở hữu công nghiệp Mexico (IMPI).

Những thay đổi này không chỉ liên quan đến thủ tục hành chính mà tác động trực tiếp đến cách doanh nghiệp chuẩn bị đơn, theo đuổi quá trình thẩm định và xác định phạm vi bảo hộ sáng chế.

Điểm đáng chú ý là hệ thống mới yêu cầu người nộp đơn phải đưa ra nhiều quyết định quan trọng ngay từ giai đoạn đầu, thay vì chờ đến khi nhận được ý kiến của cơ quan thẩm định rồi mới điều chỉnh chiến lược.

Chỉ còn hai cơ hội giải trình với cơ quan thẩm định

Thay đổi đầu tiên có hiệu lực từ ngày 11/3/2026, khi IMPI giảm số lần cơ quan này có thể gửi thông báo về các vấn đề nội dung trong quá trình thẩm định từ tối đa 4 lần xuống còn 2 lần.

Sau khi người nộp đơn trả lời thông báo thẩm định lần thứ hai, quá trình xem xét chỉ có thể đi đến một trong hai kết quả: cấp bằng sáng chế hoặc ra quyết định từ chối cuối cùng.

Quy định này khiến việc chuẩn bị hồ sơ ban đầu trở nên quan trọng hơn đáng kể. Theo cơ chế mới, doanh nghiệp không còn nhiều cơ hội để từng bước điều chỉnh yêu cầu bảo hộ trong quá trình thẩm định như trước đây. 

Đáng chú ý, hệ thống pháp luật sáng chế của Mexico không có cơ chế tương đương thủ tục yêu cầu tiếp tục thẩm định của Mỹ, cho phép người nộp đơn tiếp tục theo đuổi quá trình thẩm định sau khi đã nhận được ý kiến bất lợi.

Nếu bị từ chối cuối cùng, phương án được đề cập trong bài viết là người nộp đơn phải khởi động thủ tục yêu cầu hủy quyết định tại Phòng Sở hữu trí tuệ chuyên trách thuộc Tòa án Hành chính Liên bang. Đây là con đường phức tạp, tốn nhiều thời gian và chi phí hơn so với việc giải quyết các vấn đề ngay trong quá trình thẩm định.

Chính vì vậy, người nộp đơn cần xác định ngay từ đầu sáng chế nào cần được bảo hộ, phạm vi bảo hộ mong muốn đến đâu và những vấn đề kỹ thuật nào có thể khiến đơn bị từ chối. Bộ yêu cầu bảo hộ cũng cần được xây dựng chặt chẽ ngay từ thời điểm nộp đơn, thay vì trông chờ vào nhiều vòng trao đổi với cơ quan thẩm định.

Một điểm mới theo hướng tích cực là từ ngay lần thông báo thẩm định đầu tiên, người nộp đơn có thể đề nghị trao đổi trực tuyến với thẩm định viên. Dù quy định mới chưa xác định rõ giá trị pháp lý của những nội dung thống nhất trong các cuộc trao đổi này, cơ chế này được kỳ vọng giúp doanh nghiệp làm rõ các vấn đề kỹ thuật và rút ngắn quá trình xử lý hồ sơ.

Mexico bổ sung cơ chế đơn sáng chế tạm thời, siết quy định về đơn tách

Một loạt thay đổi tiếp theo được đưa vào Luật Liên bang về Bảo hộ Sở hữu công nghiệp, công bố ngày 3/4/2026.

Trong số đó có việc đưa vào hệ thống đơn sáng chế tạm thời, cơ chế khôi phục quyền ưu tiên và một số quy định nhằm hạn chế nguy cơ đơn bị coi là từ bỏ chỉ vì người nộp đơn không đáp ứng một số yêu cầu về thủ tục.

Các quy định mới cũng đặt ra thời hạn pháp luật đối với quá trình thẩm định nội dung. Theo bài viết, IMPI phải hoàn tất việc thẩm định trong vòng một năm kể từ khi bắt đầu đánh giá nội dung của đối tượng yêu cầu bảo hộ.

Điều này tiếp tục tạo áp lực buộc doanh nghiệp phải xác định chiến lược bảo hộ sớm, bởi thời gian để điều chỉnh hồ sơ trong quá trình xử lý sẽ bị thu hẹp.

Một thay đổi đáng chú ý khác liên quan đến đơn tách sáng chế, tức việc tách một phần nội dung từ đơn sáng chế ban đầu để tiếp tục theo đuổi một đơn riêng.

Theo quy định mới, khi thẩm định viên cho rằng đơn không đáp ứng yêu cầu về tính thống nhất của sáng chế, phần nội dung được tách khỏi đơn ban đầu phải được tiếp tục bảo hộ thông qua đơn tách.

Đáng chú ý, thời hạn nộp đơn tách bắt buộc được tính theo thời hạn trả lời ý kiến của cơ quan thẩm định về vấn đề thiếu tính thống nhất. Nếu không thực hiện đúng thời hạn, người nộp đơn có thể mất quyền tiếp tục theo đuổi bảo hộ đối với phần nội dung đó.

Quy định này khiến chiến lược duy trì nhiều đơn tách để chờ thêm thời gian đánh giá tiềm năng thương mại hoặc diễn biến công nghệ trở nên khó khăn hơn.

Với các doanh nghiệp sở hữu danh mục sáng chế lớn, đây là thay đổi đáng lưu ý bởi việc lựa chọn nội dung nào cần bảo hộ trong đơn chính, nội dung nào nên tách thành đơn riêng sẽ phải được tính toán từ sớm.

Bài học không chỉ dành cho doanh nghiệp Mexico

Những cải cách năm 2026 cho thấy Mexico đang chuyển từ một hệ thống cho phép doanh nghiệp có nhiều cơ hội điều chỉnh hồ sơ trong quá trình thẩm định sang mô hình đề cao sự chuẩn bị ngay từ giai đoạn đầu.

Trong bối cảnh này, chất lượng của hồ sơ trước khi nộp đơn và chiến lược bảo hộ có thể quan trọng không kém quá trình xử lý sau khi đơn đã được nộp.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam có hoạt động nghiên cứu, phát triển công nghệ và dự định mở rộng thị trường sang Mexico, những thay đổi này cũng là vấn đề cần lưu ý. Việc đăng ký sáng chế tại một thị trường nước ngoài không chỉ đơn giản là nộp lại hồ sơ đã chuẩn bị ở Việt Nam. Doanh nghiệp cần tìm hiểu trước quy định của từng quốc gia, xác định phạm vi bảo hộ phù hợp với mục tiêu thương mại và chuẩn bị phương án xử lý các vấn đề có thể phát sinh trong quá trình thẩm định.

Nhìn rộng hơn, cải cách của Mexico cho thấy một xu hướng đáng chú ý trong quản trị tài sản trí tuệ: chiến lược sáng chế ngày càng phải gắn với chiến lược kinh doanh ngay từ thời điểm đầu tư cho nghiên cứu và phát triển. Khi cơ hội sửa đổi, bổ sung trong quá trình thẩm định bị thu hẹp, việc xác định đúng công nghệ cốt lõi, phạm vi bảo hộ và thị trường mục tiêu ngay từ đầu sẽ quyết định đáng kể khả năng bảo vệ giá trị của sáng chế về sau.

Trần Ân