Làn sóng video y tế giả mạo từ công nghệ trí tuệ nhân tạo

Báo cáo phân tích do công ty tiếp thị số Hallam thực hiện công bố trong tháng này chỉ ra rằng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đã thâm nhập sâu vào các nội dung chăm sóc sức khỏe trên nền tảng TikTok. Qua việc khảo sát 1.198 video tập trung vào các từ khóa tìm kiếm như "mẹo sức khỏe" hay "lời khuyên của bác sĩ", nghiên cứu ghi nhận khoảng 40% số video sức khỏe phổ biến nhất chứa nội dung do AI tạo ra.

Đáng chú ý, đối với một số chủ đề cụ thể liên quan đến "mẹo sức khỏe", tỷ lệ video do AI tạo ra hoặc có sự can thiệp của AI chạm mốc 84%. Phần lớn các tài khoản này vận dụng công nghệ deepfake để mô phỏng hình ảnh và phong thái giống hệt các bác sĩ đời thực. Mức độ lan truyền của những video này rất lớn khi các nội dung y tế do AI đứng đầu danh sách tìm kiếm thu hút mức trung bình khoảng 2,5 triệu lượt xem cho mỗi video. Không dừng lại ở mảng y tế, cuộc khảo sát của Hallam còn mở rộng phạm vi đánh giá sang các lĩnh vực khác như tư vấn tài chính cá nhân và giáo dục.

Cảnh báo từ giới chuyên môn và các cơ quan y tế

Trước sự gia tăng mạnh mẽ của nội dung y tế do AI tạo ra, Tiến sĩ Emma Runswick, Phó Chủ tịch Hội đồng Hiệp hội Y khoa Anh (BMA), nhấn mạnh các tài khoản này đang phát tán thông tin y tế sai lệch đồng thời quảng bá các liệu pháp chữa bệnh thiếu căn cứ. Bà đưa ra yêu cầu đối với các nền tảng mạng xã hội, đặc biệt là TikTok, trong việc siết chặt quy trình kiểm duyệt các nội dung y tế giả mạo nhằm ngăn ngừa những tổn hại nghiêm trọng đến sức khỏe của người sử dụng.

Cùng chung nhận định, Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) từng lên tiếng cảnh báo tình trạng lan truyền thông tin y tế sai lệch trên mạng xã hội đang cấu thành một mối đe dọa thực sự đối với sức khỏe cộng đồng. Giáo sư Frankie Swords, Giám đốc Y tế quốc gia của NHS Anh, chia sẻ rằng lực lượng y bác sĩ ngày càng tiếp nhận nhiều bệnh nhân rơi vào trạng thái hoang mang, lo sợ do tin tưởng vào những tư vấn lệch lạc được lan truyền trên các nền tảng trực tuyến chỉ nhằm mục đích thu hút lượt xem.

Đánh giá dưới góc độ nghiên cứu hành vi, bà Alex Ruani từ Đại học University College London (UCL) nhận định hiện tượng bùng nổ các video "bác sĩ AI" phản ánh việc người dùng mạng xã hội đang phải tiếp xúc với lượng lớn thông tin y tế giả. Nhà nghiên cứu này cho rằng lòng tin của công chúng đối với kiến thức y khoa đang bị khai thác một cách có hệ thống.

Những luận điệu sai lệch và phương pháp chữa bệnh thiếu cơ sở

Thực tế kiểm chứng từ nghiên cứu của Hallam chỉ ra nhiều tài khoản "bác sĩ ảo" liên tục phổ biến các thông tin sai sự thật liên quan đến căn bệnh ung thư. Điển hình là các phát ngôn cho rằng việc hâm nóng thực phẩm trong hộp nhựa bằng lò vi sóng, dùng sản phẩm khử mùi hay để điện thoại thông minh gần giường khi ngủ có khả năng gây ung thư. Phản bác lại các thông tin này, Tổ chức Nghiên cứu Ung thư Anh đã lên tiếng khẳng định hoàn toàn không có bằng chứng khoa học nào chứng minh cho các tuyên bố nói trên.

Bên cạnh các luận điệu vô căn cứ về nguyên nhân gây bệnh, nhiều kênh "bác sĩ AI" còn tiếp thị các phương pháp điều trị chưa qua kiểm chứng. Các video hướng dẫn pha trộn nước ngọt với hành tây để trị đau hoặc giới thiệu dòng sản phẩm chống lão hóa mang tên "Hyalethinap Plus Pro Max" xuất hiện khá phổ biến, dù không có bất kỳ dữ liệu nào cho thấy sản phẩm này từng tồn tại trên thị trường.

Mức độ rủi ro càng tăng cao khi nhu cầu tìm kiếm thông tin y tế trực tuyến của người dân duy trì ở mức cao. Theo khảo sát do đơn vị Savanta thực hiện trên hơn 7.400 người trưởng thành tại Anh theo yêu cầu của Healthwatch England, có khoảng 20% số người tham gia trả lời cho biết họ thường xuyên sử dụng mạng xã hội làm kênh tra cứu thông tin sức khỏe. Ông William Pett, Giám đốc tạm quyền phụ trách chính sách và các vấn đề công tại Healthwatch England, nhận định rằng việc thiếu khả năng phân biệt giữa thông tin chuẩn xác với các nội dung sai lệch hoặc quảng cáo thổi phồng sẽ khiến người dân dễ đưa ra những quyết định gây hại đến bản thân.

Phản ứng từ các bên liên quan và nền tảng TikTok

Đứng trước các kết quả công bố từ nghiên cứu của Hallam, đại diện nền tảng TikTok đã đưa ra phản hồi chính thức, trong đó cho rằng báo cáo này không phản ánh chính xác thực trạng quản lý nội dung của công ty. Phía TikTok khẳng định nền tảng vẫn duy trì các hoạt động gỡ bỏ đối với những nội dung sai lệch về y tế, bao gồm cả các sản phẩm do công nghệ AI tạo ra.

Đồng thời, đơn vị này cho biết đang tích cực hợp tác với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cùng Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) nhằm cung cấp các nguồn thông tin y tế chính thống tới người dùng. Nền tảng cũng cam kết tiếp tục tăng cường các biện pháp kỹ thuật nhằm nhận diện và dán nhãn rõ ràng đối với toàn bộ các nội dung được khởi tạo bởi công nghệ trí tuệ nhân tạo.

Hương Mi