Từ Quế Lâm huyền ảo… tới Hội An hoài cổ 

Buổi tối ở Quế Lâm, trên dòng sông Ly huyền ảo, ánh trăng chiếu xuống mặt nước lung linh, nơi hàng trăm chiếc thuyền lướt nhẹ trong tiếng hát “Chị Ba Lưu” – show diễn thực cảnh nổi tiếng của Trung Quốc.

Suốt 14 năm qua, chương trình này đã trở thành một biểu tượng của du lịch Quế Lâm, với toàn bộ diễn viên là người dân tộc thiểu số địa phương. Họ không chỉ kể lại cuộc sống thường ngày của mình, mà còn biến chính bản sắc văn hoá ấy thành sinh kế.

“Chị Ba Lưu” thu hút hàng chục triệu lượt khách mỗi năm và mang lại doanh thu hàng chục triệu USD, là minh chứng rõ rệt cho việc khi văn hoá được đầu tư đúng hướng, nó có thể trở thành một “mỏ vàng” kinh tế.

Từ Quế Lâm, câu chuyện ấy tiếp nối về miền Trung Việt Nam, nơi Hội An đã viết nên một chương thành công không kém.

Show thực cảnh “Ký ức Hội An” được dàn dựng công phu với hơn 500 diễn viên, kể lại lịch sử và linh hồn đô thị cổ ven sông Hoài bằng nghệ thuật và công nghệ hiện đại. Không chỉ khiến khán giả trong nước say mê, chương trình còn được hãng tin Reuters vinh danh là một trong những show đẹp nhất thế giới.

Mỗi năm, “Ký ức Hội An” mang lại doanh thu khoảng 300 tỷ đồng, góp phần tăng trưởng hơn 20% tổng thu du lịch của Quảng Nam, và trở thành một trong những hình mẫu tiêu biểu về cách làm “công nghiệp văn hoá” ở Việt Nam.

Câu chuyện từ Quế Lâm và Hội An cho thấy một công thức đã được chứng minh trên toàn cầu: muốn biến văn hoá địa phương thành hàng hoá du lịch hấp dẫn, phải hội đủ ba yếu tố: kịch bản công phu, công nghệ hiện đại và cộng đồng bản địa làm diễn viên. Chính công thức ấy đang được Sa Pa kế thừa và thử nghiệm thông qua hai chương trình nghệ thuật mới mang tên “Thiêng” và “Vũ điệu dưới trăng”.

… đến bản hòa ca Sa Pa hấp lực đến mê hoặc

Sa Pa từ lâu được biết đến là “thỏi nam châm” du lịch của Việt Nam, nơi giao hoà giữa cảnh sắc hùng vĩ và các tầng văn hoá đa dạng của nhiều tộc người. Tuy nhiên, dù sở hữu kho tàng văn hoá phi vật thể phong phú, sản phẩm du lịch tại đây vẫn còn đơn điệu, chủ yếu dừng lại ở các phiên chợ hay những tiết mục dân gian ngắn ngủi.

Trước thực tế đó, Sân Quần – không gian văn hoá trung tâm của Khu du lịch quốc gia Sa Pa – được chọn làm nơi khởi đầu cho một hướng đi mới: biến di sản tinh thần thành sản phẩm du lịch có giá trị kinh tế.

Ông Hà Văn Thắng (nguyên Giám đốc Sở Du lịch tỉnh Lào Cai cũ) gọi đây là hành trình “đánh thức kho báu đang ngủ quên”. Ông và các cộng sự đã thai nghén hai chương trình biểu diễn lớn – “Thiêng” và “Vũ điệu dưới trăng” – với kỳ vọng tạo nên sản phẩm du lịch văn hoá đặc trưng đủ sức vươn tầm quốc tế.

Trong đó, “Thiêng” khắc hoạ chiều sâu tâm linh và bản sắc người Dao, tái hiện nghi lễ cấp sắc – nghi lễ trưởng thành linh thiêng của người đàn ông Dao Đỏ. Còn “Vũ điệu dưới trăng” là bản hoà ca văn hoá của năm tộc người Mông, Dao, Giáy, Tày và Xá Phó, thể hiện khát vọng đoàn kết và tình yêu lao động qua những vũ điệu dân gian.

Những chương trình này được đầu tư bài bản, với sự tham gia của hơn 170 nghệ nhân và người dân địa phương cùng công nghệ ánh sáng, mapping 3D và thiết kế sân khấu hiện đại của công ty quốc tế Hexogon. Điều đặc biệt là 80% diễn viên là đồng bào dân tộc thiểu số – những người không “đóng vai” mà thực sự sống lại chính văn hoá của mình. Khi các nghệ nhân khoác lên bộ trang phục lễ cấp sắc, tự tay thổi tù và, múa khèn hay hát Páo dung, họ không chỉ biểu diễn mà đang kể câu chuyện của tổ tiên, để văn hoá trở thành dòng chảy sống.

Sân Quần vì thế không chỉ là một sân khấu ngoài trời, mà là biểu tượng cho cách văn hoá tự nuôi sống mình. Với bốn đêm diễn trong tháng 11/2025 – “Thiêng” (7, 14/11) và “Vũ điệu dưới trăng” (8, 15/11) – Sa Pa đang thử nghiệm mô hình kinh tế văn hoá cộng đồng, nơi ngân sách nhà nước không còn là nguồn duy nhất duy trì di sản, mà chính khán giả là người nuôi dưỡng văn hoá bằng tấm vé và sự trân trọng.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, hiệu quả bền vững của mô hình này không chỉ nằm ở chất lượng nghệ thuật, mà còn ở tính ổn định. Một show diễn chỉ thực sự trở thành “đặc sản” khi có lịch biểu diễn định kỳ, được duy trì đều đặn và gắn liền với thương hiệu du lịch địa phương. Nếu “Chị Ba Lưu” diễn quanh năm trên sông Ly, “Ký ức Hội An” có gần 300 suất mỗi năm, thì Sa Pa cũng đang hướng tới mục tiêu tương tự – biến “Thiêng” và “Vũ điệu dưới trăng” thành trải nghiệm không thể thiếu khi đến với miền sương mây.

Từ một tộc người đến đại đồng, từ một nghi lễ đến khát vọng chung của cả cộng đồng, các chương trình tại Sân Quần đang tạo ra một bước ngoặt trong tư duy phát triển. Khi văn hoá trở thành động lực kinh tế, khi nghệ nhân trở thành chủ thể sáng tạo, khi công nghệ được dùng để tôn vinh chứ không thay thế bản sắc, thì di sản không còn là “gánh nặng bảo tồn”, mà trở thành “tài sản sinh lời” của địa phương.

Sự ra đời của “Thiêng” và “Vũ điệu dưới trăng” cũng hoà vào dòng chảy lớn của chiến lược phát triển công nghiệp văn hoá Việt Nam, vốn đặt mục tiêu đóng góp 20–25% vào tổng thu ngành du lịch quốc gia vào năm 2030. Cùng với đó, sân bay Sa Pa đang được triển khai hứa hẹn sẽ là cú hích hạ tầng mạnh mẽ, mở rộng cánh cửa đón khách quốc tế và tạo nền tảng cho những sản phẩm văn hoá mang tầm khu vực.

Nếu Quế Lâm đã thành công với “Chị Ba Lưu”, Hội An đã làm nên thương hiệu với “Ký ức Hội An”, thì Sa Pa đang bước những bước đầu tiên để khẳng định vị thế trên bản đồ công nghiệp văn hoá toàn cầu. Khi ánh trăng soi xuống Sân Quần, nơi những điệu múa, tiếng khèn và ánh sáng hòa vào nhau, Sa Pa không chỉ hiện ra như một điểm đến du lịch, mà như một biểu tượng cho cách Việt Nam đang đưa văn hoá bước ra thế giới – vừa thiêng liêng, vừa sinh lợi, vừa bền vững.

Trong các ngày 7/11 và 14/11, chương trình công diễn nghệ thuật đặc biệt mang tên “Thiêng” – kịch bản sân khấu khắc họa chiều sâu tâm linh, bản sắc và những giá trị cốt lõi trong đời sống tinh thần của người Dao sẽ được ra mắt công chúng.

Cùng với đó, “Vũ điệu dưới trăng” được công diễn vào các ngày 8/11 và 15/11, tiếp tục khẳng định sức sống bền bỉ và khả năng chạm đến trái tim công chúng, như một bản hòa ca đầy hấp lực của núi rừng, của con người nơi “trời cao và đất cao” được mệnh danh là miền đất có “năm mùa”.

Phạm Tài